پاسارگاد؛ نخستین پایتخت هخامنشیان و آرامگاه کوروش بزرگ

معرفی مجموعه تاریخی پاسارگاد

مجموعه تاریخی پاسارگاد یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی ایران و نخستین پایتخت دودمانی شاهنشاهی هخامنشی است که در سده ششم پیش از میلاد به فرمان کوروش دوم، مشهور به کوروش بزرگ، در سرزمین پارس ساخته شد. این مجموعه در دشت مرغاب و در نزدیکی رودخانه پلوار قرار دارد و بقایای کاخ‌ها، باغ‌ها، بناهای آیینی، سازه‌های دفاعی و آرامگاه کوروش را دربرمی‌گیرد. پاسارگاد از نخستین نمونه‌های شکل‌گیری معماری شاهانه هخامنشی محسوب می‌شود و بسیاری از ویژگی‌های معماری آن بعدها در مجموعه‌هایی مانند تخت جمشید تکامل یافت. یونسکو نیز پاسارگاد را گواهی استثنایی بر تمدن هخامنشی و یکی از مهم‌ترین مراحل تحول هنر و معماری شاهانه ایران می‌داند. ( UNESCO World Heritage Centre )

اهمیت پاسارگاد تنها به چند بنای پراکنده تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه این محوطه تصویری از یک مجموعه شهری و سلطنتی را ارائه می‌دهد که در آن معماری، باغ‌سازی، آب‌رسانی، هنرهای تزئینی و ساختارهای حکومتی در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند. گستره ثبت‌شده این محوطه در فهرست میراث جهانی حدود ۱۶۰ هکتار است و بخش‌های مهمی مانند آرامگاه کوروش، تل تخت و مجموعه کاخ‌های سلطنتی را شامل می‌شود. همچنین بخش‌هایی از شهر باستانی پاسارگاد هنوز به طور کامل کاوش نشده و همین موضوع نشان می‌دهد که شناخت ما از پایتخت نخستین هخامنشیان همچنان می‌تواند با یافته‌های تازه باستان‌شناسی کامل‌تر شود. ( UNESCO World Heritage Centre )

اطلاعات سریع پاسارگاد

پاسارگاد در سال ۲۰۰۴ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این اثر بر اساس چهار معیار فرهنگی (i)، (ii)، (iii) و (iv) واجد ارزش جهانی شناخته شده است؛ معیارهایی که به اهمیت پاسارگاد در معماری هخامنشی، تبادل فرهنگی، گواهی بر تمدن هخامنشی و شکل‌گیری الگوی باغ ایرانی چهارقسمتی ارتباط دارند. ( UNESCO World Heritage Centre )

تاریخچه پاسارگاد

شکل‌گیری نخستین پایتخت هخامنشی

پاسارگاد در سده ششم پیش از میلاد و در دوره فرمانروایی کوروش بزرگ شکل گرفت و به عنوان نخستین پایتخت دودمانی هخامنشیان شناخته می‌شود. انتخاب این منطقه در سرزمین پارس، یعنی خاستگاه خاندان هخامنشی، از نظر سیاسی و جغرافیایی اهمیت زیادی داشت و کوروش با ایجاد مجموعه‌ای از کاخ‌ها، باغ‌ها و بناهای حکومتی، تصویری تازه از معماری سلطنتی ایران به وجود آورد. برخلاف بسیاری از شهرهای باستانی که در دوره‌های طولانی و به تدریج توسعه یافته‌اند، پاسارگاد از ابتدا با هدف ایجاد یک مجموعه سلطنتی و پایتختی شکل گرفت و عناصر مختلف آن در ارتباط با یکدیگر طراحی شدند. ( UNESCO World Heritage Centre )

پاسارگاد در دوره کوروش تنها یک مرکز حکومتی نبود، بلکه بازتابی از ساختار چندفرهنگی شاهنشاهی هخامنشی نیز به شمار می‌رفت. در معماری آن می‌توان تأثیر و مشارکت سنت‌های مختلف هنری و معماری قلمرو گسترده هخامنشی را مشاهده کرد. یونسکو این ویژگی را یکی از جنبه‌های مهم پاسارگاد می‌داند و معماری هخامنشی را در این مجموعه نوعی ترکیب خلاقانه از فرهنگ‌های گوناگون معرفی می‌کند. این ویژگی بعدها در معماری هخامنشی به یکی از مشخصه‌های مهم هنر درباری ایران تبدیل شد. ( UNESCO World Heritage Centre )

پاسارگاد پس از کوروش

پس از مرگ کوروش، پاسارگاد اهمیت خود را به عنوان یکی از مراکز سلطنتی هخامنشی حفظ کرد، هرچند تخت جمشید بعدها به مهم‌ترین مرکز تشریفاتی شاهنشاهی تبدیل شد. مجموعه پاسارگاد در دوره‌های بعد نیز مورد استفاده قرار گرفت و بخش‌هایی از آن تغییر کاربری پیدا کرد. در دوره اسلامی، برخی بناهای جدید در اطراف آرامگاه کوروش ساخته شد و بقایای معماری هخامنشی نیز در ساخت برخی سازه‌های بعدی مورد استفاده قرار گرفت.

پاسارگاد به مرور زمان از یک مرکز سیاسی و سلطنتی به محوطه‌ای تاریخی تبدیل شد، اما آرامگاه کوروش همواره یکی از شناخته‌شده‌ترین عناصر این مجموعه باقی ماند. بقایای بناها، باغ‌ها و سازه‌های مختلف در کنار چشم‌انداز طبیعی دشت مرغاب باعث شده است که امروزه پاسارگاد یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی ایران برای شناخت نخستین مرحله شکل‌گیری معماری شاهانه هخامنشی باشد.

معماری پاسارگاد

نخستین مرحله معماری شاهانه هخامنشی

معماری پاسارگاد را می‌توان یکی از نخستین جلوه‌های کامل معماری سلطنتی هخامنشی دانست. بناهای مجموعه از نظر طراحی، تناسب، استفاده از سنگ تراش‌خورده و ارتباط میان فضاهای معماری و باغ، ویژگی‌هایی دارند که در دوره‌های بعدی در معماری هخامنشی گسترش یافتند. در ساخت بناها از مصالحی مانند سنگ، آجر، خشت و چوب استفاده شده و ترکیب این مصالح با شیوه‌های مختلف معماری، مجموعه‌ای متنوع و در عین حال هماهنگ ایجاد کرده است.

یکی از ویژگی‌های مهم پاسارگاد، ترکیب معماری با فضای باز و باغ است. کاخ‌ها در میان باغ‌هایی قرار گرفته بودند و مسیرهای آب و عناصر طبیعی، بخشی از سازمان فضایی مجموعه را شکل می‌دادند. همین ارتباط میان کاخ، آب، باغ و مسیرهای هندسی بعدها به یکی از پایه‌های اصلی سنت باغ ایرانی تبدیل شد. یونسکو نخستین شکل کامل‌شده الگوی باغ چهارقسمتی ایرانی را در مجموعه سلطنتی پاسارگاد شناسایی کرده است. ( UNESCO World Heritage Centre )

باغ شاهی پاسارگاد

آغاز شکل‌گیری باغ ایرانی

باغ شاهی پاسارگاد یکی از مهم‌ترین عناصر این مجموعه و از نخستین نمونه‌های شناخته‌شده باغ سلطنتی ایرانی است. طراحی باغ بر پایه تقسیم فضا به بخش‌های منظم و استفاده از آبراهه‌ها انجام شده بود و آب علاوه بر تأمین نیازهای باغ، نقش مهمی در زیبایی و سازمان‌دهی فضایی آن داشت. این شیوه طراحی بعدها به عنوان الگوی چهار‌باغ یا «چارباغ» در معماری و باغ‌سازی ایران گسترش پیدا کرد.

اهمیت باغ پاسارگاد تنها به قدمت آن مربوط نیست؛ این باغ نقطه آغاز یکی از ماندگارترین سنت‌های طراحی منظر در ایران محسوب می‌شود. یونسکو در پرونده «باغ ایرانی» تأکید می‌کند که نخستین بیان کامل و بالغ الگوی باغ ایرانی را می‌توان در باغ مجموعه کاخ کوروش در پاسارگاد مشاهده کرد. این سنت در طول بیش از دو هزار سال ادامه یافت و بر طراحی باغ‌ها در بخش‌هایی از آسیای غربی و مناطق دیگر تأثیر گذاشت. ( UNESCO World Heritage Centre )

آرامگاه کوروش بزرگ

شاخص‌ترین بنای پاسارگاد

آرامگاه کوروش بزرگ مشهورترین و سالم‌ترین بنای مجموعه پاسارگاد و یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار معماری دوره هخامنشی است. این بنا در دشت قرار گرفته و از یک سکوی سنگی پلکانی و اتاقک آرامگاه تشکیل شده است. سادگی هندسی بنا در کنار تناسب دقیق اجزا، آن را از بسیاری از بناهای باشکوه هخامنشی متمایز می‌کند و نشان می‌دهد که معماری هخامنشی تنها بر تزئینات و عظمت ظاهری متکی نبوده است.

آرامگاه از سنگ‌های تراشیده ساخته شده و طراحی آن ترکیبی از سکوی پلکانی و اتاقک سنگی با سقف شیب‌دار است. در گذشته، فضای داخلی بنا محل قرار گرفتن تابوت یا آرامگاه کوروش بوده است. یونسکو این بنا را یکی از عناصر اصلی ارزش جهانی پاسارگاد معرفی می‌کند و آن را در کنار کاخ‌ها و باغ‌های سلطنتی، شاهدی برجسته از تمدن هخامنشی می‌داند. ( UNESCO World Heritage Centre )

اهمیت تاریخی آرامگاه کوروش

آرامگاه کوروش از نظر تاریخی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا به بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشی نسبت داده می‌شود و در قلب مجموعه‌ای قرار گرفته که به دستور خود او شکل گرفت. همین ارتباط میان آرامگاه و پایتخت سلطنتی، ارزش تاریخی مجموعه را دوچندان کرده است. همچنین سادگی بنا و استفاده از فرم‌های هندسی روشن، آن را به یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری آرامگاهی ایران باستان تبدیل کرده است.

در دوره اسلامی نیز این بنا اهمیت خود را از دست نداد و برای مدتی کاربری دیگری پیدا کرد. آثار معماری دوره اسلامی در اطراف آرامگاه نشان می‌دهد که این سازه در طول قرن‌ها همچنان بخشی از چشم‌انداز فرهنگی منطقه باقی مانده است. همین تداوم حضور تاریخی یکی از عواملی است که پاسارگاد را از یک محوطه باستانی صرف فراتر می‌برد.

کاخ اختصاصی کوروش

محل اقامت شاه هخامنشی

کاخ اختصاصی کوروش یکی از بناهای اصلی مجموعه سلطنتی پاسارگاد است که در بخش مرکزی مجموعه قرار گرفته بود. پلان بنا شامل فضاهای مختلفی بود که به وسیله ستون‌ها و تالارهای متعدد سازمان‌دهی می‌شدند. استفاده از ستون‌های سنگی و قرار دادن آنها در میان فضاهای باز و بسته، یکی از ویژگی‌هایی است که در معماری هخامنشی بعداً به شکل گسترده‌تری توسعه یافت.

بقایای کاخ امروز تنها بخشی از شکوه اولیه آن را نشان می‌دهد، اما همین بقایا برای شناخت سازمان معماری کاخ‌های اولیه هخامنشی اهمیت فراوان دارند. ستون‌ها، پایه‌های سنگی، جرزها و بخش‌هایی از تزئینات به جا مانده نشان می‌دهند که معماران هخامنشی در همین مرحله نخست، به ترکیب فضای رسمی، اقامتی و تشریفاتی توجه ویژه‌ای داشته‌اند.

کاخ بارعام یا پذیرایی کوروش

تالار تشریفاتی پاسارگاد

کاخ بارعام یا کاخ پذیرایی یکی دیگر از بناهای مهم مجموعه است که برای برگزاری مراسم رسمی و پذیرایی‌های سلطنتی مورد استفاده قرار می‌گرفت. تالار اصلی این کاخ با ستون‌های متعدد طراحی شده بود و فضای آن برای گردهمایی و انجام تشریفات سلطنتی ظرفیت قابل توجهی داشت.

پایه‌های ستون‌ها و بقایای معماری باقی‌مانده در این بنا اطلاعات ارزشمندی درباره شیوه ساخت کاخ‌های هخامنشی ارائه می‌کنند. در برخی بخش‌های مجموعه نیز بقایای نقش‌برجسته‌ها و عناصر تزئینی دیده می‌شود که نشان‌دهنده جایگاه مهم هنر پیکرتراشی در معماری سلطنتی هخامنشی است.

کاخ دروازه و نقش انسان بالدار

دروازه ورودی مجموعه سلطنتی

کاخ یا دروازه ورودی پاسارگاد یکی از عناصر مهم سازمان فضایی مجموعه بوده است. این بنا در مسیر ورود به بخش سلطنتی قرار داشته و به وسیله تالار و ستون‌های بزرگ، ورود به فضای کاخ‌ها را سامان می‌داده است. نقش برجسته مشهور انسان بالدار نیز در ارتباط با این بنا شناخته می‌شود و یکی از معدود آثار پیکرتراشی باقی‌مانده از دوره کوروش در پاسارگاد است.

نقش انسان بالدار از نظر تاریخی و هنری اهمیت زیادی دارد، اما درباره هویت و معنای دقیق آن در میان پژوهشگران دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. به همین دلیل بهتر است آن را بدون نسبت دادن قطعی به یک شخصیت مذهبی یا تاریخی خاص معرفی کرد. این نقش در هر صورت نشان‌دهنده جایگاه هنر تصویری و پیکرتراشی در معماری نخستین دوره هخامنشی است.

تل تخت یا تخت مادر سلیمان

سازه دفاعی پاسارگاد

تل تخت یکی از بزرگ‌ترین سازه‌های مجموعه پاسارگاد است که بر فراز یک ارتفاع طبیعی قرار دارد. این سکوی عظیم سنگی و خشتی ماهیتی دفاعی و حکومتی داشته و بعدها به بخشی از یک مجموعه استحکامی گسترده‌تر تبدیل شده است. موقعیت مرتفع تل تخت امکان نظارت بر دشت پیرامون را فراهم می‌کرد و همین موضوع به اهمیت دفاعی آن افزوده بود.

تل تخت در طول دوره‌های مختلف دستخوش تغییر شده و ساختار آن نتیجه چند مرحله توسعه است. بقایای دیوارهای دفاعی، سکوهای سنگی و بخش‌های خشتی نشان می‌دهد که این قسمت از پاسارگاد صرفاً یک بنای تشریفاتی نبوده و در سازمان دفاعی پایتخت نیز نقش داشته است. یونسکو تل تخت را در کنار آرامگاه کوروش و مجموعه کاخ‌ها، یکی از عناصر اصلی محوطه جهانی پاسارگاد معرفی می‌کند. ( UNESCO World Heritage Centre )

محوطه مقدس پاسارگاد

فضاهای آیینی مجموعه

در بخش‌هایی از پاسارگاد مجموعه‌ای از سازه‌ها و سکوهای سنگی وجود دارد که به عنوان محوطه مقدس شناخته می‌شوند. این بخش‌ها احتمالاً با آیین‌ها و مراسم مذهبی دوره هخامنشی ارتباط داشته‌اند، هرچند درباره کارکرد دقیق برخی از آنها همچنان بحث‌های باستان‌شناسی وجود دارد.

وجود چنین فضاهایی در کنار کاخ‌های سلطنتی نشان می‌دهد که سازمان فضایی پاسارگاد تنها بر امور سیاسی و حکومتی متمرکز نبوده است. مجموعه در واقع ترکیبی از فضاهای اقامتی، تشریفاتی، آیینی، باغی و دفاعی بوده و همین تنوع کاربری، تصویری کامل‌تر از ساختار یک پایتخت سلطنتی در دوره هخامنشی ارائه می‌کند.

آثار دوره اسلامی پاسارگاد

مسجد و مدرسه مظفری

پس از پایان دوره باستان، محوطه پاسارگاد در دوره اسلامی نیز مورد استفاده قرار گرفت. یکی از مهم‌ترین شواهد این دوره، بنایی است که به عنوان مدرسه یا کاروانسرای مظفری شناخته می‌شود و در نزدیکی آرامگاه کوروش قرار دارد. در ساخت این بنا از مصالح و عناصر معماری برخی بناهای هخامنشی استفاده شده و همین موضوع نشان‌دهنده تداوم استفاده از محوطه تاریخی در دوره‌های بعد است.

در اطراف آرامگاه کوروش نیز آثاری از دوره اسلامی، از جمله کتیبه و محراب، شناسایی شده است. این آثار نشان می‌دهند که بنا در دوره اسلامی برای مدتی با هویتی متفاوت مورد استفاده قرار گرفته است. حضور این عناصر، لایه‌های تاریخی پاسارگاد را از دوره هخامنشی فراتر می‌برد و نشان می‌دهد که محوطه در طول قرن‌ها بخشی از زندگی فرهنگی و معماری منطقه باقی مانده است.

تنگه بلاغی

چشم‌انداز تاریخی پیرامون پاسارگاد

تنگه بلاغی در جنوب مجموعه پاسارگاد و در امتداد مسیر رودخانه پلوار قرار دارد و از نظر طبیعی و باستان‌شناختی اهمیت زیادی دارد. این منطقه در گذشته یکی از مسیرهای ارتباطی مهم میان بخش‌های مختلف سرزمین پارس بوده و شواهدی از استقرار و فعالیت انسانی در دوره‌های مختلف تاریخی در آن شناسایی شده است.

اهمیت تنگه بلاغی تنها به نزدیکی آن با پاسارگاد مربوط نیست، بلکه این منطقه بخشی از چشم‌انداز تاریخی گسترده‌ای است که پایتخت هخامنشی در آن شکل گرفته بود. رودخانه، دشت، ارتفاعات و مسیرهای ارتباطی در کنار بناهای سلطنتی، مجموعه‌ای از عناصر طبیعی و انسانی را ایجاد کرده‌اند که برای درک جایگاه پاسارگاد اهمیت دارند.

ثبت جهانی پاسارگاد

پاسارگاد در فهرست میراث جهانی یونسکو

مجموعه پاسارگاد در سال ۲۰۰۴ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این مجموعه نخستین نمونه برجسته معماری شاهانه هخامنشی شناخته شد و یونسکو آن را مرحله‌ای بنیادی در تحول هنر و معماری کلاسیک ایرانی دانست. همچنین کاخ‌ها، باغ‌ها و آرامگاه کوروش به عنوان گواهی استثنایی بر تمدن هخامنشی در این پرونده مورد توجه قرار گرفته‌اند. ( UNESCO World Heritage Centre )

یکی از مهم‌ترین دلایل اهمیت جهانی پاسارگاد، شکل‌گیری الگوی «چهارباغ» در مجموعه سلطنتی آن است. این الگو بعدها به یکی از شناخته‌شده‌ترین عناصر باغ‌سازی ایرانی تبدیل شد و تأثیر آن در دوره‌های مختلف تاریخی ایران و حتی خارج از مرزهای کشور دیده می‌شود. یونسکو باغ پاسارگاد را نخستین بیان بالغ این سنت می‌داند و آن را یکی از پایه‌های شکل‌گیری سنت باغ ایرانی معرفی کرده است. ( UNESCO World Heritage Centre )

ارزش جهانی پاسارگاد

پیوند معماری، باغ و فرهنگ هخامنشی

ارزش پاسارگاد در این است که مجموعه‌ای از نخستین تجربه‌های مهم معماری سلطنتی هخامنشی را در یک محوطه تاریخی گرد هم آورده است. آرامگاه کوروش، کاخ‌های سلطنتی، باغ‌های رسمی، سازه‌های دفاعی و بناهای آیینی در کنار یکدیگر تصویری از پایتخت نخستین شاهنشاهی بزرگ ایران ارائه می‌کنند. همین پیوند میان عناصر مختلف باعث شده پاسارگاد تنها یک محوطه کاخ‌نشین یا آرامگاه تاریخی نباشد.

از سوی دیگر، معماری پاسارگاد نشان‌دهنده شکل‌گیری سبکی است که بعدها در تخت جمشید به شکلی گسترده‌تر و باشکوه‌تر ادامه پیدا کرد. به همین دلیل می‌توان پاسارگاد را یکی از مهم‌ترین نقاط آغاز تحول معماری هخامنشی دانست؛ جایی که ایده‌های مختلف معماری و هنری در کنار یکدیگر قرار گرفتند و پایه‌های هنر شاهانه هخامنشی را شکل دادند. ( UNESCO World Heritage Centre )

بهترین زمان بازدید از پاسارگاد

فصل مناسب سفر به پاسارگاد

پاسارگاد در منطقه‌ای نسبتاً خشک قرار گرفته و بخش عمده بازدید از آن در فضای باز انجام می‌شود؛ بنابراین شرایط آب‌وهوایی نقش مهمی در کیفیت سفر دارد. فصل بهار، به‌ویژه فروردین و اردیبهشت، معمولاً از بهترین زمان‌ها برای بازدید از مجموعه است؛ زیرا دمای هوا مناسب‌تر است و چشم‌انداز دشت مرغاب نیز در مقایسه با ماه‌های گرم سال شرایط مطلوب‌تری دارد.

پاییز نیز می‌تواند زمان مناسبی برای سفر باشد و هوای خنک‌تر، امکان بازدید طولانی‌تر از محوطه را فراهم می‌کند. در ماه‌های گرم تابستان، تابش شدید آفتاب در فضای باز ممکن است بازدید را دشوار کند؛ بنابراین اگر سفر در این فصل انجام می‌شود، بهتر است ساعات خنک‌تر روز برای بازدید انتخاب شود و آب آشامیدنی و پوشش مناسب همراه گردشگر باشد.

توصیه سفرهای ناز

پاسارگاد را بهتر است در قالب یک چشم‌انداز تاریخی کامل ببینید، نه مجموعه‌ای از چند بنای پراکنده. هنگام بازدید، ابتدا آرامگاه کوروش را ببینید و سپس ارتباط آن را با باغ شاهی، کاخ‌ها و تل تخت درک کنید. توجه به مسیرهای آب و ساختار باغ نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا یکی از مهم‌ترین میراث‌های پاسارگاد، نه فقط بناهای سنگی بلکه شکل‌گیری ایده باغ ایرانی است. اگر زمان کافی دارید، بازدید را به بخش‌های مختلف محوطه و چشم‌انداز پیرامون آن گسترش دهید تا تصویری کامل‌تر از نخستین پایتخت هخامنشیان به دست آورید.

پرسش‌های متداول درباره پاسارگاد

پاسارگاد کجاست؟

مجموعه تاریخی پاسارگاد در استان فارس و در دشت مرغاب، در نزدیکی شهر سعادت‌شهر قرار دارد. این محوطه در مسیر میان شیراز و اقلید واقع شده و از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی استان فارس محسوب می‌شود.

پاسارگاد را چه کسی ساخت؟

پاسارگاد به فرمان کوروش دوم، معروف به کوروش بزرگ، در سده ششم پیش از میلاد ساخته شد و به عنوان نخستین پایتخت دودمانی هخامنشیان شناخته می‌شود. ( UNESCO World Heritage Centre )

مهم‌ترین بنای پاسارگاد چیست؟

آرامگاه کوروش بزرگ شناخته‌شده‌ترین بنای پاسارگاد است، اما ارزش مجموعه تنها به این آرامگاه محدود نمی‌شود. کاخ اختصاصی، کاخ بارعام، کاخ یا دروازه ورودی، باغ شاهی و تل تخت نیز از مهم‌ترین بخش‌های مجموعه هستند. ( UNESCO World Heritage Centre )

پاسارگاد چه زمانی در یونسکو ثبت شد؟

مجموعه تاریخی پاسارگاد در سال ۲۰۰۴ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. ( UNESCO World Heritage Centre)

چرا پاسارگاد اهمیت جهانی دارد؟

پاسارگاد نخستین بیان برجسته معماری شاهانه هخامنشی و گواهی استثنایی بر تمدن هخامنشی است. همچنین باغ سلطنتی آن یکی از نخستین نمونه‌های شکل‌گیری الگوی چهارباغ ایرانی محسوب می‌شود که بعدها تأثیر گسترده‌ای بر معماری و باغ‌سازی در منطقه گذاشت. ( UNESCO World Heritage Centre )

منابع و مراجع

منابع رسمی و بین‌المللی

مرکز میراث جهانی یونسکو، پرونده «پاسارگاد».

اسناد کمیته میراث جهانی یونسکو درباره ثبت جهانی پاسارگاد.

پرونده «باغ ایرانی» در مرکز میراث جهانی یونسکو.

منابع فارسی

گزارش‌ها و مطالعات منتشرشده درباره مجموعه تاریخی پاسارگاد توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران.

منابع انگلیسی

اسناد ارزیابی و پرونده ثبت جهانی پاسارگاد در مرکز میراث جهانی یونسکو.

موقعیت روی نقشه

مختصات بالا بر اساس مختصات ثبت‌شده در پرونده میراث جهانی پاسارگاد تنظیم شده است. یونسکو مختصات محوطه را 30°11′37.8″N, 53°10′02.3″E اعلام کرده است. ( UNESCO World Heritage Centre )