شهر تبریز در دوران قاجار، به‌ویژه در سال‌های مشروطه و همچنین در دوره پهلوی، شاهد رویدادها و کشمکش‌های تاریخی مهمی بوده است. خانه امیرنظام گروسی از جمله یادگارهای ارزشمند معماری قاجاری در این شهر است که توسط حسنعلی‌خان گروسی (مشهور به امیرنظام)، از رجال سرشناس و سیاستمدار دوره ناصرالدین‌شاه قاجار، در زمان پیشکاریش در آذربایجان ساخته شد. اهمیت این عمارت تا حدی است که ناصرالدین‌شاه در سفرنامه سوم فرنگ خود به توصیف آن پرداخته است.
حسنعلی‌خان گروسی از چهره‌های تأثیرگذار تاریخ معاصر ایران است که مناصب مهمی از جمله پیشکاری آذربایجان و سفارت ایران در فرانسه را بر عهده داشت. از اقدامات شاخص او می‌توان به وارد کردن دستگاه ضرب سکه به ایران و نیز نقش مثبت در نهضت تنباکو اشاره کرد. وی سال‌های پایانی عمر را در تبعید در ماهان کرمان گذراند و در همانجا درگذشت. پس از او، این عمارت به عنوان اقامتگاه والیان آذربایجان مورد استفاده قرار گرفت.
با توجه به اهمیت تاریخی این بنا، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان آذربایجان شرقی در سال ۱۳۷۰ خورشیدی آن را خریداری کرد. پس از ثبت ملی و انجام عملیات مرمت و حفاظت، این عمارت در سال ۱۳۸۵ به عنوان «موزه تخصصی قاجار تبریز» گشایش یافت.
معماری عمارت امیرنظام در دو طبقه و با زیربنای حدود ۱۵۰۰ متر مربع طراحی شده است. این بنا شامل دو بخش اندرونی و بیرونی است که هر دو با باغچه‌های گل، حوض‌های آب و کاشی‌کاری‌های زیبا آراسته شده‌اند. ایوان اصلی با ۱۶ ستون برپاست و پنجره‌های رنگارنگ مشبک در طبقه بالا، همراه با تزئینات گچبری و آینه‌کاری در نماهای شمالی و جنوبی، بر شکوه بنا افزوده‌اند. همچون دیگر خانه‌های تاریخی ایرانی، حوضخانه‌ای ستون‌دار با آجرکاری هنرمندانه در سقف، از بخش‌های چشمگیر زیرزمین عمارت به شمار می‌رود.
امروزه تالارهای این عمارت میزبان گنجینه‌ای از آثار تاریخی دوره قاجار است. در طبقه اول موزه، تالارهای سکه، بافته، چینی، آبگینه، موسیقی، خاتم و فلزات قرار دارند و طبقه دوم به تالارهای سنگ، اسلحه، رجال و فرامین، و همچنین معماری و شهرسازی اختصاص یافته است.
موزه قاجار تبریز (عمارت امیرنظام گروسی) در خیابان ششگلان تبریز، جنب اداره صنعت، معدن و تجارت واقع شده است.