اطلاعات سریع قلعه پوراشرف

معرفی قلعه پوراشرف دره‌شهر

دره‌شهر یکی از شهرهای تاریخی استان ایلام است که در میان دشت سیمره و دامنه‌های کبیرکوه قرار گرفته و مجموعه‌ای ارزشمند از آثار تاریخی، طبیعی و معماری را در خود جای داده است. در میان بناهای تاریخی این منطقه، قلعه پوراشرف در روستای شیخ مکان جایگاه ویژه‌ای دارد؛ بنایی که ترکیبی از کارکرد نظامی، مسکونی و اقتصادی را در ساختار خود حفظ کرده است.

قلعه پوراشرف که با نام‌های قلعه شیخ مکان، قلعه مکان و قلعه میر صیدمحمدخان پوراشرف نیز شناخته می‌شود، در فاصله حدود ۶ کیلومتری شرق و جنوب شرقی دره‌شهر و در دامنه‌های کبیرکوه قرار دارد. موقعیت قلعه در کنار مسیرهای ارتباطی منطقه و نزدیکی آن به تنگه شیخ مکان، بخشی از اهمیت تاریخی و معماری این بنا را توضیح می‌دهد.

با وجود آنکه گاهی در برخی منابع، سابقه این محل به دوره ساسانی نسبت داده شده است، کتیبه موجود بر سردر بنا تاریخ ۱۳۳۵ هجری قمری را نشان می‌دهد و ساخت قلعه فعلی را به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی مرتبط می‌کند. بنا به نام میرصیدمحمدخان پوراشرف، معروف به اشرف‌العشایر، ساخته شده است.

قلعه پوراشرف کجاست؟

قلعه پوراشرف در روستای شیخ مکان، در شهرستان دره‌شهر استان ایلام قرار دارد. این روستا در شرق و جنوب شرقی دره‌شهر واقع شده و قلعه در محدوده‌ای قرار گرفته که از یک سو به دشت و از سوی دیگر به ارتفاعات کبیرکوه و تنگه شیخ مکان نزدیک است.

اگر از سمت ایلام به دره‌شهر حرکت کنید، پس از رسیدن به محدوده دره‌شهر باید مسیر جاده دره‌شهر به پل‌دختر را در پیش بگیرید و سپس وارد مسیر روستای شیخ مکان شوید. قلعه در محدوده روستا قرار دارد و نشانه‌های محلی و مسیرهای دسترسی، رسیدن به آن را امکان‌پذیر می‌کنند. مسیر دسترسی به روستا آسفالته است.

یکی از مزیت‌های بازدید از قلعه پوراشرف این است که سفر به آن را می‌توان با دیدن چند جاذبه تاریخی و طبیعی دیگر دره‌شهر ترکیب کرد. به همین دلیل بهتر است بازدید از قلعه را بخشی از یک برنامه کامل گردشگری در منطقه قرار دهید، نه یک توقف کوتاه و جداگانه.

تاریخچه قلعه پوراشرف

قلعه پوراشرف در دوره‌ای ساخته شد که ساخت قلعه‌های حکومتی و سکونتگاه‌های خان‌ها در بسیاری از مناطق ایران، علاوه بر جنبه مسکونی، کارکرد اداری و دفاعی نیز داشت. ساختار این بنا نیز نشان می‌دهد که قلعه تنها یک خانه اعیانی نبوده و برای اداره امور، نگهداری نیرو، ذخیره مواد غذایی و دفاع از مجموعه طراحی شده است.

بانی قلعه میرصیدمحمدخان پوراشرف بود که با لقب اشرف‌العشایر شناخته می‌شد. در برخی منابع آمده است که لقب اشرف‌العشایر را احمدشاه قاجار به او داده بود. تاریخ ۱۳۳۵ هجری قمری که در کتیبه سردر بنا آمده، مهم‌ترین سند موجود برای تعیین زمان ساخت قلعه فعلی است.

قرار گرفتن قلعه در روستای شیخ مکان و نزدیکی آن به تنگه و مسیرهای ارتباطی منطقه، باعث شده است که معماری آن تلفیقی از نیازهای زندگی روزمره، اداره امور محلی و دفاع باشد. همین ترکیب، قلعه پوراشرف را از بسیاری از خانه‌های اعیانی ساده دوره قاجار متمایز می‌کند.

معماری قلعه پوراشرف

قلعه پوراشرف بنایی تقریباً مربع‌شکل و سه‌طبقه است که در کنار طبقات اصلی، زیرزمین و برج‌های دیده‌بانی نیز دارد. مساحت مجموعه حدود ۱۴۷۰ مترمربع گزارش شده و نقشه آن از یک ساختار منظم با حیاط مرکزی و فضاهای پیرامونی تشکیل شده است.

در ورودی اصلی قلعه، کتیبه‌ای سنگی درون قاب گچی و زیر طاقی هلالی قرار گرفته است. این کتیبه با خط نستعلیق و اشعاری تزئین شده و نام بانی و تاریخ ساخت بنا را در خود دارد. به همین دلیل، سردر قلعه را می‌توان یکی از مهم‌ترین بخش‌های تزئینی و تاریخی ساختمان دانست.

مصالح اصلی بنا شامل سنگ، ملات و گچ است و آجر و گچ در بخش‌هایی از تزئینات مورد استفاده قرار گرفته‌اند. ترکیب این مصالح با طاق‌ها، پنجره‌های چوبی و برج‌های دفاعی، ظاهری را ایجاد کرده که هم ویژگی‌های معماری خانه‌های سنتی را دارد و هم عناصر معماری قلعه‌های نظامی را در خود جای داده است.

ورودی و هشتی قلعه

ورودی قلعه در بخش شمالی قرار دارد و در گذشته سه در در این قسمت وجود داشته است. دو در به اصطبل ارتباط داشتند و در دیگر برای رفت‌وآمد عمومی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

پس از عبور از ورودی، وارد یک هشتی مستطیل‌شکل می‌شوید و از طریق دالانی به حیاط قلعه می‌رسید. این نحوه ورود، باعث می‌شده فضای داخلی قلعه به صورت مستقیم از بیرون دیده نشود و میان ورودی و حیاط اصلی یک فضای واسط شکل بگیرد.

هشتی و دالان علاوه بر ایجاد حریم، در سازمان‌دهی رفت‌وآمد میان بخش‌های مختلف قلعه نیز نقش داشته‌اند. این ساختار یکی از ویژگی‌هایی است که ارتباط معماری قلعه را با معماری خانه‌های سنتی ایران نشان می‌دهد.

حیاط مرکزی قلعه پوراشرف

حیاط یکی از مهم‌ترین بخش‌های قلعه پوراشرف است و بسیاری از فضاهای داخلی بنا به آن ارتباط داشته‌اند. مسیرهای مختلفی از حیاط به بخش‌های گوناگون قلعه می‌رسیده و همین موضوع باعث می‌شده حیاط مرکز ارتباطی مجموعه باشد.

در حیاط قلعه، حوضی آجری و مربع‌شکل با طرحی شبیه گل چهارپر قرار داشته است. آب این حوض از رودخانه شیخ مکان تأمین می‌شده و پس از ورود به حوض، از مسیر دیگری در زیر دیوار شمالی بنا خارج می‌شده است.

وجود چنین سامانه‌ای نشان می‌دهد که آب در طراحی قلعه فقط یک عنصر تزئینی نبوده و بخشی از نیازهای روزمره ساکنان و عملکرد مجموعه را تأمین می‌کرده است. این شیوه استفاده از آب در معماری قلعه، با شرایط طبیعی منطقه و دسترسی به رودخانه شیخ مکان ارتباط مستقیم داشته است.

طبقات و کاربری فضاهای قلعه

ساختار داخلی قلعه نشان می‌دهد که بخش‌های مختلف آن برای کاربری‌های متفاوت طراحی شده بودند. طبقه همکف بیشتر به فعالیت‌های اداری و نظامی اختصاص داشت و فضاهایی برای استقرار نیروها، آشپزخانه، اصطبل و دیگر نیازهای خدماتی در آن وجود داشت.

طبقه دوم، بخش اعیانی قلعه محسوب می‌شد و محل زندگی خان و خانواده او بود. اتاق‌های این بخش شکل مستطیلی داشتند و به صورت تودرتو در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند. دیوارها و فضاهای داخلی با گچ پوشانده شده و برخی اتاق‌ها دارای پنجره‌هایی با طاق‌های هلالی چوبی بودند.

زیرزمین نیز برای کاربری‌هایی مانند بازداشتگاه مورد استفاده قرار می‌گرفت. وجود چنین فضایی در کنار اتاق‌های مسکونی، انبارها، اصطبل و محل استقرار نیروهای نظامی، نشان می‌دهد که قلعه ساختاری چندمنظوره داشته است.

برج‌های دیده‌بانی و ساختار نظامی قلعه

یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های قلعه پوراشرف، برج‌های چندطبقه دیده‌بانی آن است. وجود برج‌ها و تیرکش‌هایی که در بخش‌های مختلف بنا دیده می‌شوند، نشان می‌دهد که دفاع و کنترل پیرامون از اهداف مهم در طراحی قلعه بوده است.

این ویژگی در کنار اصطبل، چاه آب، محل استقرار نظامیان، انبارهای مواد غذایی و بازداشتگاه، وجه نظامی بنا را به خوبی نشان می‌دهد. قلعه در واقع مجموعه‌ای بوده که می‌توانسته در شرایط لازم، علاوه بر محل زندگی خان و خانواده‌اش، نقش یک مرکز دفاعی و اداری را نیز ایفا کند.

از سوی دیگر، وجود فضاهای مسکونی، حمام، آشپزخانه و محل‌های کسب‌وکار در مجموعه نشان می‌دهد که زندگی روزمره نیز بخش مهمی از عملکرد قلعه بوده است. همین هم‌زمانی کارکرد نظامی و غیرنظامی، یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های معماری قلعه پوراشرف است.

انبار مواد غذایی و امکانات خدماتی

در بخش‌هایی از قلعه، سکوهای توخالی با سوراخ‌هایی تعبیه شده بود که برای ذخیره مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. چنین فضاهایی برای قلعه‌ای که باید امکان تأمین نیاز ساکنان و نیروهای مستقر را در دوره‌های مختلف فراهم می‌کرد، اهمیت زیادی داشتند.

اصطبل، آشپزخانه، چاه آب، انبار و محل اسکان نیروها نیز مجموعه‌ای از امکانات خدماتی را تشکیل می‌دادند که قلعه را از یک خانه مسکونی معمولی جدا می‌کردند.

در امتداد ضلع شمالی نیز فضاهایی وجود داشته که بر اساس مطالعات اسنادی، برای فعالیت‌هایی مانند شیرینی‌پزی، چرم‌سازی و نمدمالی استفاده می‌شده‌اند. بنابراین قلعه و پیرامون آن تنها یک مرکز سکونت نبوده و بخشی از فعالیت‌های اقتصادی نیز در آن جریان داشته است.

مصالح و تزئینات قلعه

سنگ، ملات و گچ از مصالح اصلی به‌کاررفته در قلعه پوراشرف هستند. در بخش‌هایی از بنا از آجر نیز استفاده شده و گچ در تزئینات و پوشش داخلی نقش مهمی داشته است.

در طبقه محل سکونت خان، پوشش‌های رنگی و گچ‌کاری داخلی جلوه بیشتری دارند. پنجره‌های چوبی با طاق‌های هلالی نیز در کنار گچ‌کاری اتاق‌ها، فضای داخلی بخش اعیانی را از قسمت‌های نظامی و خدماتی قلعه متمایز می‌کرده‌اند.

در سردر بنا نیز کتیبه سنگی با قاب گچی و طاق هلالی قرار گرفته که از نظر هنری و تاریخی اهمیت ویژه‌ای دارد. این کتیبه یکی از مهم‌ترین شواهد برای شناسایی بانی و تاریخ ساخت قلعه محسوب می‌شود.

قلعه پوراشرف و دژ شیخ مکان؛ دو اثر متفاوت

در منطقه شیخ مکان، علاوه بر قلعه پوراشرف، آثار یک دژ تاریخی دیگر نیز وجود دارد که با نام دژ شیخ مکان شناخته می‌شود. این دو بنا را نباید با یکدیگر یکی دانست.

دژ شیخ مکان در محدوده تنگه شیخ مکان و در دل کوه قرار گرفته و از نظر ویژگی‌های معماری و قدمت، با قلعه پوراشرف تفاوت دارد. منابع گردشگری، آثار این دژ را با معماری ساسانی مرتبط دانسته‌اند. بنابراین هنگام برنامه‌ریزی سفر، بهتر است قلعه پوراشرف و دژ شیخ مکان به عنوان دو جاذبه مستقل در نظر گرفته شوند.

ثبت ملی قلعه پوراشرف

قلعه پوراشرف در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. بر اساس اطلاعات ثبت‌شده برای این بنا، قلعه شیخ مکان یا پوراشرف در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ با شماره ۷۹۷۶ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته است.

ثبت ملی قلعه اهمیت آن را به عنوان بخشی از میراث معماری و تاریخی استان ایلام نشان می‌دهد و ضرورت حفاظت از عناصر مختلف آن، از برج‌ها و کتیبه گرفته تا فضاهای داخلی و ساختار حیاط را بیشتر می‌کند.

بهترین زمان بازدید از قلعه پوراشرف

بهار یکی از بهترین فصل‌ها برای سفر به دره‌شهر و روستای شیخ مکان است. در این فصل طبیعت منطقه سرسبز می‌شود و دامنه‌های کبیرکوه و دشت‌های اطراف جلوه زیبایی پیدا می‌کنند.

پاییز نیز برای علاقه‌مندان به طبیعت و معماری تاریخی فصل مناسبی است؛ به‌ویژه اگر هدف شما ترکیب بازدید از قلعه با گردش در تنگه‌ها و جاذبه‌های طبیعی اطراف باشد.

در تابستان نیز امکان بازدید وجود دارد، اما بهتر است برنامه گردش در فضای باز را به ساعات ابتدایی روز یا عصر منتقل کنید. پیش از سفر نیز وضعیت امکان بازدید از داخل بنا را بررسی کنید، زیرا دسترسی به بناهای تاریخی ممکن است بر اساس شرایط حفاظتی یا برنامه‌های میراث فرهنگی تغییر کند.

اقامت در نزدیکی قلعه پوراشرف

برای اقامت، انتخاب اصلی گردشگران این منطقه معمولاً دره‌شهر و اقامتگاه‌های بوم‌گردی اطراف آن است. اقامتگاه بوم‌گردی کبیرکوه یکی از گزینه‌هایی است که برای اقامت در شهرستان دره‌شهر معرفی شده و امکان تجربه فضای بومی منطقه را فراهم می‌کند. همچنین اقامتگاه‌های بوم‌گردی دیگری در اطراف دره‌شهر و مسیرهای گردشگری منطقه معرفی شده‌اند.

در روستای شیخ مکان نیز اقامتگاه بوم‌گردی با ظرفیت محدود معرفی شده است؛ بنابراین اگر ترجیح می‌دهید شب را در محیط روستایی و نزدیک‌تر به جاذبه‌های طبیعی منطقه سپری کنید، بهتر است پیش از سفر درباره ظرفیت و شرایط پذیرش آن هماهنگ کنید.

برای سفرهای خانوادگی یا گروهی، اقامت در خود دره‌شهر نیز گزینه عملی‌تری است؛ زیرا دسترسی به فروشگاه، رستوران و سایر خدمات شهری در آن آسان‌تر خواهد بود.

رستوران‌ها و غذا در دره‌شهر

برای صرف غذا می‌توانید از رستوران‌های شهر دره‌شهر استفاده کنید و بازدید از قلعه را با یک توقف غذایی در مرکز شهر ترکیب کنید. از میان گزینه‌های ثبت‌شده در فهرست‌های محلی، رستوران و کبابی آتشکده بهزاد و چند رستوران و کافه دیگر در محدوده دره‌شهر قرار دارند. همچنین «رستوران تخت جمشید» نیز در منابع محلی با نشانی خیابان نیروی هوایی دره‌شهر معرفی شده است.

با توجه به تغییر احتمالی ساعت فعالیت یا وضعیت کسب‌وکارهای محلی، بهتر است قبل از حرکت، فعال بودن رستوران موردنظر را بررسی کنید. در سفر به دره‌شهر نیز فرصت مناسبی برای امتحان کردن غذاهای محلی ایلام و خوراک‌های سنتی منطقه وجود دارد.

جاذبه‌های نزدیک قلعه پوراشرف

یکی از مزیت‌های سفر به قلعه پوراشرف، قرار گرفتن آن در منطقه‌ای با مجموعه‌ای متنوع از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی است. دژ شیخ مکان، تنگه شیخ مکان، تنگه بهرام چوبین، پل گاومیشان، شهر تاریخی سیمره، آتشکده دره‌شهر و قلعه میرغلام هاشمی از جمله جاذبه‌هایی هستند که می‌توان در یک سفر چندروزه در برنامه قرار داد.

شهر تاریخی سیمره و پل گاومیشان برای علاقه‌مندان به تاریخ و معماری اهمیت ویژه‌ای دارند، در حالی که تنگه شیخ مکان و دیگر چشم‌اندازهای طبیعی اطراف برای طبیعت‌گردی جذاب‌تر هستند. ترکیب این جاذبه‌ها می‌تواند سفر به دره‌شهر را از یک بازدید کوتاه از یک قلعه تاریخی به یک برنامه کامل گردشگری تبدیل کند.

جدول فاصله تقریبی جاذبه‌های اطراف

فاصله‌های دقیق جاده‌ای برخی جاذبه‌ها بسته به مسیر انتخابی متفاوت است؛ بنابراین برای برنامه‌ریزی نهایی سفر، مسیریابی روز سفر را بررسی کنید.

توصیه سفرهای ناز

اگر قصد بازدید از قلعه پوراشرف را دارید، پیشنهاد سفرهای ناز این است که برای دیدن بنا فقط یک توقف کوتاه در نظر نگیرید. معماری قلعه زمانی جذاب‌تر می‌شود که هنگام بازدید به ارتباط میان برج‌های دیده‌بانی، حیاط مرکزی، اصطبل، انبارها، اتاق‌های مسکونی و مسیرهای دسترسی توجه کنید؛ زیرا مجموعه این عناصر نشان می‌دهند که قلعه چگونه هم‌زمان نقش خانه، مرکز اداری و پایگاه دفاعی را ایفا می‌کرده است.

بهتر است بازدید از قلعه را با تنگه شیخ مکان و دژ تاریخی شیخ مکان ترکیب کنید و در صورت داشتن زمان کافی، بخشی از برنامه سفر را به شهر تاریخی سیمره، پل گاومیشان و دیگر جاذبه‌های شهرستان دره‌شهر اختصاص دهید. این روش باعث می‌شود در یک سفر، هم معماری دوره‌های متأخر و هم آثار تاریخی قدیمی‌تر منطقه را ببینید.

اگر در فصل‌های پربارش به منطقه سفر می‌کنید، پیش از حرکت وضعیت جاده‌ها و شرایط آب‌وهوایی را بررسی کنید. برای گردش در اطراف قلعه و تنگه نیز کفش مناسب، آب آشامیدنی و لباس متناسب با فصل همراه داشته باشید و از ورود به بخش‌های حفاظت‌شده یا آسیب‌پذیر بنا بدون اجازه خودداری کنید.

نکات مهم بازدید

قلعه پوراشرف یک اثر تاریخی ثبت‌شده است و حفظ دیوارها، کتیبه‌ها، گچ‌کاری‌ها و دیگر عناصر معماری آن اهمیت زیادی دارد. هنگام بازدید از تکیه دادن به دیوارها، لمس تزئینات و ایجاد آسیب در بخش‌های قدیمی بنا خودداری کنید.

اگر قصد عکاسی دارید، بهتر است علاوه بر نمای بیرونی، جزئیات معماری مانند سردر، کتیبه، برج‌ها، تیرکش‌ها، پنجره‌های هلالی و ارتباط فضاها با حیاط را نیز ثبت کنید. این جزئیات بخش مهمی از ارزش معماری قلعه را تشکیل می‌دهند.

از آنجا که وضعیت دسترسی به داخل بنا ممکن است تغییر کند، بهتر است پیش از سفر درباره امکان بازدید داخلی و شرایط آن از مراجع محلی یا میراث فرهنگی منطقه پرس‌وجو کنید.

پرسش‌های متداول درباره قلعه پوراشرف

قلعه پوراشرف کجاست؟

قلعه پوراشرف در روستای شیخ مکان، در فاصله حدود ۶ کیلومتری شرق و جنوب شرقی دره‌شهر در استان ایلام قرار دارد. این قلعه در مسیر دره‌شهر به پل‌دختر قابل دسترسی است.

قلعه پوراشرف مربوط به چه دوره‌ای است؟

بر اساس تاریخ درج‌شده در کتیبه سردر، ساخت قلعه به سال ۱۳۳۵ هجری قمری مربوط است و بنای فعلی به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی ارتباط دارد.

سازنده قلعه پوراشرف چه کسی بود؟

بانی قلعه میرصیدمحمدخان پوراشرف، معروف به اشرف‌العشایر، بوده است.

قلعه پوراشرف چند طبقه دارد؟

قلعه پوراشرف بنایی سه‌طبقه است که در کنار آن زیرزمین و برج‌های دیده‌بانی نیز وجود دارد.

چرا قلعه پوراشرف اهمیت دارد؟

این بنا به دلیل ترکیب کارکردهای نظامی، مسکونی و اقتصادی، برج‌های دیده‌بانی، کتیبه سردر، حیاط مرکزی، فضاهای خدماتی و ساختار معماری دوره قاجار اهمیت دارد.

آیا قلعه پوراشرف ثبت ملی شده است؟

بله. قلعه شیخ مکان یا پوراشرف در ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ با شماره ۷۹۷۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

بهترین زمان بازدید از قلعه پوراشرف چه زمانی است؟

بهار و پاییز برای سفر و گردش در منطقه مناسب‌تر هستند. در فصل‌های گرم نیز بهتر است ساعات خنک‌تر روز برای بازدید انتخاب شود.

آیا در نزدیکی قلعه امکان اقامت وجود دارد؟

بله. دره‌شهر دارای هتل، مهمان‌سرا و اقامتگاه‌های بوم‌گردی است و اقامتگاه بوم‌گردی کبیرکوه نیز از گزینه‌های معرفی‌شده در شهرستان دره‌شهر است. در روستای شیخ مکان نیز اقامتگاه بوم‌گردی معرفی شده است.

موقعیت روی نقشه

قلعه پوراشرف، روستای شیخ مکان، شهرستان دره‌شهر، استان ایلام

مختصات تقریبی: ۳۰°۰۵′ شمالی، ۴۷°۲۴′ شرقی

Google Maps – قلعه پوراشرف شیخ مکان

جمع‌بندی

قلعه پوراشرف یکی از بناهای تاریخی شاخص شهرستان دره‌شهر است که در روستای شیخ مکان و در دامنه‌های کبیرکوه قرار گرفته است. این قلعه با سه طبقه، حیاط مرکزی، برج‌های دیده‌بانی، تیرکش‌ها، اصطبل، انبار، چاه آب، بازداشتگاه و فضاهای مسکونی، نمونه‌ای قابل توجه از ترکیب معماری نظامی و زندگی روزمره در دوره قاجار و اوایل پهلوی محسوب می‌شود.

کتیبه سردر قلعه تاریخ ۱۳۳۵ هجری قمری را ثبت کرده و نام میرصیدمحمدخان پوراشرف را به عنوان بانی بنا معرفی می‌کند. همین سند، یکی از مهم‌ترین دلایل نسبت دادن بنای فعلی به دوره متأخر قاجار است. قلعه در سال ۱۳۸۱ با شماره ۷۹۷۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

اگر به تاریخ، معماری و طبیعت علاقه دارید، سفر به قلعه پوراشرف را می‌توانید با بازدید از تنگه و دژ شیخ مکان، شهر تاریخی سیمره، پل گاومیشان و دیگر جاذبه‌های دره‌شهر ترکیب کنید. در این صورت، یک بنای تاریخی منفرد را نمی‌بینید، بلکه بخشی از منظومه تاریخی و طبیعی منطقه سیمره و کبیرکوه را تجربه خواهید کرد.

منابع و مراجع

• ویزیت ایران، معرفی قلعه شیخ مکان (پوراشرف)
• منابع پژوهشی و گردشگری مرتبط با قلعه پوراشرف و تنگه شیخ مکان
• اطلاعات گردشگری شهرستان دره‌شهر
• منابع مرتبط با آثار تاریخی و میراث فرهنگی استان ایلام
• منابع محلی مربوط به اقامتگاه‌ها و خدمات گردشگری دره‌شهر