کاخ تاشحاوی کجاست؟
کاخ تاشحاوی یکی از مهمترین بناهای تاریخی شهر خیوه و یکی از برجستهترین نمونههای معماری درباری خوارزم در نیمه نخست قرن نوزدهم است. این کاخ در محدوده تاریخی ایچانقلعه ، هسته درونی و محصور شهر قدیم خیوه، قرار دارد؛ مجموعهای که در سال ۱۹۹۰ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. یونسکو ایچانقلعه را نمونهای منسجم و بهخوبی حفظشده از معماری اسلامی آسیای مرکزی معرفی میکند و کاخهای ساختهشده در دوره اللهقلیخان را در شمار بناهای برجسته آن قرار داده است. ( UNESCO World Heritage Centre )
تاشحاوی که در فارسی معمولاً با نام کاخ تاشحاوی و در منابع انگلیسی با نامهای Tash Hauli یا Toshhovli Palace شناخته میشود، یکی از مهمترین یادگارهای دوره اللهقلیخان ، از فرمانروایان قدرتمند خانات خیوه است.
نام «تاشحاوی» از دو واژه تشکیل شده است؛ تاش به معنای «سنگ» و «حاوی/حیاط» به معنای فضای خانه یا حیاط. به همین دلیل، این مجموعه را معمولاً «خانه سنگی» یا «کاخ سنگی» مینامند. با این حال، ساختار بنا صرفاً بر پایه سنگ نیست و بخش مهمی از آن با آجر پخته ساخته شده است. منبع رسمی گردشگری ازبکستان نیز نام کاخ را به همین ویژگی و استفاده گسترده از آجر پخته در دیوارها مرتبط میداند. ( Uzbekistan Travel )
تاریخچه کاخ تاشحاوی
ساخت کاخ تاشحاوی به فرمان اللهقلیخان ، فرمانروای خانات خیوه از سال ۱۸۲۵ تا ۱۸۴۲ میلادی، انجام شد. منابع رسمی ازبکستان زمان ساخت مجموعه را ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۸ میلادی اعلام میکنند؛ بنابراین تاریخ ۱۸۳۲ تا ۱۸۴۱ که در متن اولیه آمده بود، با اطلاعات منابع رسمی کاملاً مطابقت ندارد و بهتر است در مقاله نهایی از بازه ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۸ استفاده شود. ( DKM Government )
اللهقلیخان در دوره حکومت خود نقش مهمی در توسعه و بازسازی خیوه داشت. در دوران او علاوه بر تاشحاوی، بناهای مذهبی، آموزشی و تجاری متعددی در شهر ساخته شد و ساختار شهری خیوه توسعه پیدا کرد. از این منظر، تاشحاوی تنها یک اقامتگاه سلطنتی نبود، بلکه بخشی از دوره مهم تحول معماری و شهری خیوه در قرن نوزدهم به شمار میرود. ( Uzbekistan Travel )
کتیبههای موجود بر روی عناصر چوبی و پایههای مرمری بنا نیز اطلاعاتی درباره روند ساخت کاخ ارائه میکنند و منبع رسمی اداره حفاظت و مرمت میراث تاریخی ازبکستان، ساخت آن را طی سالهای ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۸ گزارش کرده است. ( DKM Government )
معماری تاشحاوی؛ کاخی متفاوت در خیوه
تصویر یک کاشی کاری به زبان فارسی در حولی تاش خیوه
آنچه تاشحاوی را از بسیاری از بناهای تاریخی خیوه متمایز میکند، سازمان فضایی بسیار منظم آن است. این مجموعه از چندین بخش و حیاط تشکیل شده و در طراحی آن تلاش شده است فضاهای مختلف زندگی سلطنتی، پذیرایی، امور اداری و اقامت در کنار یکدیگر قرار گیرند.
منابع رسمی گردشگری ازبکستان، تاشحاوی را مجموعهای شامل سه حیاط بزرگ، پنج حیاط کوچک و ۱۶۳ اتاق معرفی میکنند. این ارقام از آنچه در برخی نوشتههای گردشگری قدیمی درباره بیش از ۱۵۰ اتاق و ۹ حیاط آمده، دقیقتر و برای استفاده در مقاله مناسبتر است. ( Uzbekistan Travel )
ساختار اصلی کاخ از سه بخش مهم تشکیل شده است:
حرم ، محل اقامت خانواده و زنان دربار بود.
مهمانخانه یا بخش پذیرایی برای برگزاری مراسم، پذیرایی از مهمانان و فعالیتهای درباری استفاده میشد.
ارزنخانه فضایی برای رسیدگی به شکایات، امور اداری و قضایی حکومت بود. منبع رسمی میراث تاریخی ازبکستان این سه بخش را از عناصر اصلی مجموعه معرفی میکند. ( DKM Government ) این تقسیمبندی نشان میدهد که تاشحاوی در حقیقت یک مجموعه چندمنظوره بوده و عملکرد آن بسیار فراتر از یک کاخ مسکونی ساده بوده است.
حرم کاخ تاشحاوی
یکی از جذابترین قسمتهای کاخ تاشحاوی، بخش حرم است. این قسمت در شمال مجموعه قرار دارد و پیرامون یک حیاط مستطیلشکل سازمان یافته است.
در اطراف حیاط، ایوانها و فضاهای اقامتی قرار گرفتهاند و ستونهای چوبی تراشیدهشده، یکی از مهمترین عناصر بصری این قسمت هستند.
طراحی حیاط و ایوانها با شرایط اقلیمی خیوه نیز ارتباط مستقیم دارد. خیوه در منطقهای خشک و گرم قرار گرفته و ایجاد سایه و امکان گردش هوا اهمیت زیادی داشته است. بنابراین حیاط مرکزی، ایوانهای سایهدار و ارتفاع مناسب سقفها علاوه بر زیبایی، کارکرد اقلیمی نیز داشتهاند.
ستونهای چوبی و هنر نجاری خیوه
یکی از زیباترین ویژگیهای تاشحاوی، ستونهای چوبی منقوش آن است. هنر کندهکاری روی چوب از ویژگیهای برجسته معماری سنتی خیوه محسوب میشود و در تاشحاوی به شکلی چشمگیر مورد استفاده قرار گرفته است.
ستونهای چوبی معمولاً بر پایههای سنگی یا مرمری قرار گرفتهاند و جزئیات ظریف کندهکاری آنها نشاندهنده مهارت استادکاران خوارزم در قرن نوزدهم است. منبع رسمی گردشگری ازبکستان نیز درهای چوبی و ستونهای کاخ را از نمونههای برجسته هنر چوبکاری خیوه معرفی میکند. ( Uzbekistan Travel )
در هنگام بازدید، بهتر است توجه خود را فقط به کاشیهای آبی و فیروزهای معطوف نکنید؛ جزئیات ستونها، پایههای مرمری، درها و سقفهای چوبی از بخشهای ارزشمند معماری کاخ هستند.
کاشیکاری و تزئینات داخلی
تاشحاوی از نظر تزئینات نیز یکی از بناهای شاخص ایچانقلعه است. کاشیهای لعابدار، سرامیک، چوبکاری و سنگهای تراشیدهشده در بخشهای مختلف کاخ به کار رفتهاند.
رنگهای آبی، فیروزهای و سفید که در معماری خوارزم کاربرد گستردهای داشتهاند، در تزئینات تاشحاوی نیز جلوه خاصی پیدا کردهاند. این رنگها علاوه بر ایجاد کنتراست با دیوارهای آجری، در نور شدید و فضای خشک خیوه جلوهای بسیار متفاوت ایجاد میکنند.
در کنار کاشیکاری، پایههای مرمری ستونها نیز اهمیت ویژهای دارند. ترکیب مرمر، چوب و کاشی یکی از ویژگیهایی است که باعث شده فضای داخلی تاشحاوی از نظر هنری بسیار غنی باشد. منابع رسمی نیز بر ارزش تزئینی ستونها، پایههای مرمری، درها و عناصر چوبی مجموعه تأکید دارند. ( DKM Government )
چرا تاشحاوی را «خانه سنگی» مینامند؟
نام تاشحاوی در نگاه اول ممکن است این تصور را ایجاد کند که کاخ عمدتاً از سنگ ساخته شده است؛ اما چنین برداشتی دقیق نیست. یکی از منابع رسمی گردشگری ازبکستان توضیح میدهد که عنوان «حیاط سنگی» با دیوارهای ساختهشده از آجر پخته ارتباط دارد. بنابراین بهتر است در مقاله، «خانه سنگی» را ترجمه نام تاریخی مجموعه بدانیم و نه به معنای آنکه تمام بنا از سنگ ساخته شده باشد. ( Uzbekistan Travel )
این نکته برای مقالهای که قرار است در سایت تخصصی گردشگری منتشر شود اهمیت دارد؛ زیرا از تکرار یک برداشت نادرست رایج در برخی منابع گردشگری جلوگیری میکند.
تاشحاوی در مجموعه تاریخی ایچانقلعه
تاشحاوی را نمیتوان جدا از ایچانقلعه بررسی کرد. ایچانقلعه هسته تاریخی خیوه است که پشت دیوارهای خشتی و آجری بلند قرار گرفته و در محدودهای حدود ۲۶ هکتار ، مجموعهای کمنظیر از بناهای تاریخی را در خود جای داده است.
یونسکو ایچانقلعه را نمونهای برجسته از معماری اسلامی آسیای مرکزی معرفی کرده و به مجموعهای از مسجدها، مدرسهها، آرامگاهها، بازارها، کاروانسراها و کاخهای تاریخی آن اشاره میکند. ( UNESCO World Heritage Centre )
به همین دلیل، بازدید از تاشحاوی زمانی معنا و جذابیت بیشتری پیدا میکند که آن را در کنار سایر بناهای ایچانقلعه ببینید. خیوه در این بخش از شهر همچون یک موزه زنده معماری خوارزم است.
بهترین زمان بازدید از کاخ تاشحاوی
برای بازدید از تاشحاوی و دیگر بناهای ایچانقلعه، فصلهای بهار و پاییز معمولاً شرایط مناسبتری نسبت به گرمای تابستان دارند. در این زمان قدمزدن در کوچههای تاریخی خیوه و بازدید پیوسته از بناهای مختلف راحتتر است.
اگر در تابستان به خیوه سفر میکنید، بهتر است بازدید از جاذبههای روباز را به ساعات خنکتر روز منتقل کنید و زمان بیشتری برای استراحت و نوشیدن آب در نظر بگیرید.
هنگام بازدید از تاشحاوی به چه چیزهایی توجه کنیم؟
تاشحاوی از آن بناهایی است که جزئیات آن به اندازه نمای کلی اهمیت دارد. هنگام ورود، حیاطها و تناسب آنها با فضاهای اطراف را بررسی کنید. سپس به ستونهای چوبی، پایههای مرمری، سقفها، کاشیکاریها و درهای منقوش توجه کنید.
همچنین مقایسه حیاطهای مختلف کاخ میتواند درک بهتری از کارکردهای متفاوت قسمتهای مجموعه به شما بدهد. در چنین بازدیدی، همراه داشتن راهنمای آگاه به تاریخ خانات خیوه میتواند ارزش تجربه تاریخی بنا را بیشتر کند.
توصیه سفرهای ناز
تاشحاوی را فقط یک کاخ زیبا برای عکاسی نبینید. این بنا تصویری از ساختار زندگی درباری، معماری اقلیمی، هنر چوبکاری و کاشیکاری خوارزم در قرن نوزدهم ارائه میدهد. بهترین شیوه بازدید این است که ابتدا ساختار کلی کاخ را ببینید و سپس در حیاطها و فضاهای داخلی، جزئیات تزئینی را با دقت دنبال کنید.
اگر برنامه سفر شما شامل خیوه است، بازدید از تاشحاوی را در کنار دیگر بناهای ایچانقلعه قرار دهید تا تصویر کاملتری از معماری و تاریخ خانات خیوه به دست آورید.
اطلاعات سریع کاخ تاشحاوی
مورد | اطلاعات |
|---|---|
نام فارسی | کاخ تاشحاوی / خانه سنگی |
نام انگلیسی | Tash Hauli / Toshhovli Palace |
شهر | خیوه |
منطقه | خوارزم، ازبکستان |
مجموعه تاریخی | ایچانقلعه |
سازنده | اللهقلیخان |
دوره ساخت | ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۸ میلادی |
کاربری | کاخ سلطنتی و مجموعه درباری |
بخشهای اصلی | حرم، مهمانخانه و ارزنخانه |
تعداد اتاقها | ۱۶۳ اتاق بر اساس منبع رسمی گردشگری ازبکستان |
حیاطها | ۳ حیاط بزرگ و ۵ حیاط کوچک |
مهمترین ویژگیها | کاشیکاری، ستونهای چوبی، پایههای مرمری و معماری حیاطمحور |
جایگاه جهانی | واقع در ایچانقلعه، میراث جهانی یونسکو |
اطلاعات مربوط به تعداد اتاقها و حیاطها بر اساس منبع رسمی گردشگری ازبکستان درج شده است. ( Uzbekistan Travel )
پرسشهای متداول درباره کاخ تاشحاوی
کاخ تاشحاوی کجاست؟
این کاخ در شهر تاریخی خیوه و در محدوده ایچانقلعه در منطقه خوارزم ازبکستان قرار دارد.
تاشحاوی به چه معناست؟
«تاش» در زبانهای ترکی به معنای سنگ است و نام مجموعه معمولاً به «خانه سنگی» یا «کاخ سنگی» ترجمه میشود.
کاخ تاشحاوی چه زمانی ساخته شد؟
ساخت بنا بر اساس منابع رسمی از سال ۱۸۳۰ آغاز شد و در سال ۱۸۳۸ به پایان رسید. ( DKM Government )
چه کسی دستور ساخت تاشحاوی را داد؟
اللهقلیخان، فرمانروای خانات خیوه، دستور ساخت این کاخ را صادر کرد.
تاشحاوی چند اتاق دارد؟
منبع رسمی گردشگری ازبکستان تعداد اتاقهای مجموعه را ۱۶۳ اتاق اعلام میکند. ( Uzbekistan Travel )
مهمترین بخشهای کاخ کداماند؟
حرم، بخش پذیرایی یا مهمانخانه و ارزنخانه از سه بخش اصلی مجموعه هستند. ( DKM Government )
آیا تاشحاوی بخشی از میراث جهانی یونسکو است؟
تاشحاوی در محدوده ایچانقلعه قرار دارد و ایچانقلعه از سال ۱۹۹۰ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. ( UNESCO World Heritage Centre )
مهمترین ویژگی هنری تاشحاوی چیست؟
کاشیکاری، ستونهای چوبی منقوش، پایههای مرمری و تزئینات معماری حیاطها از برجستهترین ویژگیهای آن هستند.
جمعبندی
کاخ تاشحاوی یکی از مهمترین یادگارهای معماری خوارزم در دوره خانات خیوه است؛ مجموعهای که در زمان اللهقلیخان و در فاصله سالهای ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۸ ساخته شد و ترکیبی از معماری درباری، طراحی حیاطمحور و هنرهای سنتی خوارزم را در خود جای داده است. ( DKM Government )
قرار گرفتن این کاخ در ایچانقلعه، ارزش تاریخی آن را دوچندان میکند. ایچانقلعه یکی از بهترین نمونههای باقیمانده از معماری تاریخی آسیای مرکزی است و یونسکو نیز بر انسجام و اهمیت معماری این مجموعه تأکید کرده است. ( UNESCO World Heritage Centre )
برای مسافری که میخواهد خیوه را فراتر از چند عکس از منارهها و گنبدهای فیروزهای بشناسد، تاشحاوی فرصتی برای ورود به فضای زندگی درباری خانات خیوه و مشاهده نزدیک هنر استادکاران خوارزم است.
منابع و مراجع
منابع رسمی ازبکستان
Uzbekistan Travel – Tash Houli Palace
اداره ساخت، بازسازی و مرمت میراث تاریخی ازبکستان – کاخ تاشحاوی
Khiva State Museum-Reserve
منابع بینالمللی
منابع انگلیسی
منابع تخصصی معرفی معماری تاشحاوی و تاریخ خیوه، با تطبیق اطلاعات با منابع رسمی ازبکستان و یونسکو.
منابع روسی
منابع رسمی گردشگری و میراث فرهنگی ازبکستان به زبان روسی، از جمله معرفی مجموعه کاخ تاشحاوی و دوره حکومت اللهقلیخان. ( Uzbekistan Travel )
دیدگاه خود را بنویسید