دره زرافشان، سرزمینی وسیع و پر از تضادهاست. با تاریخی منزوی و اسرارآمیز که هاله‌ای از رمز و راز را به خود گرفته است، این دره برای هر کسی که می‌خواهد بقایای جاده ابریشم، فرهنگ‌های باستانی و منزوی، و فرصتی برای تجربه تاریخ هزاران ساله را از نزدیک ببیند، یک مقصد ضروری است. این دره محل تلاقی سغدی‌ها و سایر قبایل آسیای مرکزی است، تمدن‌هایی که به زمان اسکندر مقدونی بازمی‌گردند و هنوز هم سنت‌های خود را حفظ کرده‌اند. میراث شگفت‌انگیز آن‌ها در سنگ‌نوشته‌های محوطه‌های باستان‌شناسی پنجکنت و سرزم حک شده است.  

پنجکنت قدیم، شهری دیواردار است که بیش از ۲۵۰۰ سال پیش تأسیس شد. این شهر یک مرکز مهم تجاری در جاده ابریشم بود، بازارگاهی برای کالاهای ارزشمند از نقاط دوردستی مانند هند، ترکیه و ایران. پنجکنت پس از حمله اعراب و تخریب، به ویرانه‌ای تبدیل شد و رها گردید. با این حال، یافته‌های باستان‌شناسی که به طور مداوم در اینجا کشف می‌شوند، سرنخ‌ها و گنجینه‌های بسیاری از ساکنان تاریخی متنوع پنجکنت، ادیان و سرگرمی‌های آن‌ها، محصولات تجاری و اشیاء دفن‌شده را آشکار می‌سازند.  

در فاصله‌ای کوتاه از پنجکنت، قدیمی‌ترین سکونتگاه آسیای مرکزی، سرزم، قرار دارد. قدمت این منطقه بین ۵۵۰۰ تا ۶۰۰۰ سال تخمین زده می‌شود و نام سرزم به معنای "آغاز جهان" است. هزاران نفر زمانی در اینجا زندگی می‌کردند و این منطقه یک مرکز مهم متالورژی در منطقه بود. معادن باستانی مس و فیروزه در اینجا وجود داشتند که هر دو توسط صنعتگران سرزم شکل می‌گرفتند و سپس در طول جاده ابریشم تجارت می‌شدند. اهمیFت تاریخی این مکان به حدFی است که توسط یونسکو به عنوان میراث جهانی ثبت شده است.  

انتهای غربی دره زرافشان این روزها کمتر مورد بازدید قرار می‌گیرد. جاده قدیمی به سمت ازبکستان از سال ۲۰۱۰ به روی خارجی‌ها بسته شده است، بنابراین پنجکنت و سرزم در انتهای جاده در تاجیکستان قرار دارند و در مسیر هیچ مقصد دیگری نیستند. با این حال، ارزش این را دارد که برای دیدن این منطقه تلاش کنید، نه تنها به دلیل اهمیت فرهنگی عظیم آن، بلکه به خاطر زیبایی‌های طبیعی و مناظر خیره‌کننده‌ای که این منطقه را احاطه کرده‌اند.  

با پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری کوهستان یا حتی سواری بر الاغ در این منطقه، با منظره‌ای واقعاً نفس‌گیر از هفت کول یا هفت دریاچه مواجه خواهید شد - واحه‌ای از هفت دریاچه در منطقه‌ای بیابانی - و دامنه‌های کوهستانی پر از یافته‌های باستان‌شناسی، شهرهای ویران شده، معادن بسته شده و مردمی گرم و مهمان‌نواز که درهای خانه‌های خود را به روی مهمانان پرداخت‌کننده باز می‌کنند. منظره هفت دریاچه‌ای که هیچ تصویری نمی‌تواند حق آن را ادا کند.

چیزی که کمتر درباره دره زرافشان شناخته شده است، منطقه مست چاه کوهی است. این منطقه از نظر گردشگران تقریباً ناشناخته مانده است، در حالی که فرهنگ‌های مختلفی را در خود جای داده است که هزاران سال در این منطقه حضور داشته‌اند. با روستاها و معادنی که قدمت آن‌ها به قبل از قرن هشتم میلادی بازمی‌گردد، و اقامتگاه‌هایی راحت که توسط مردمی بسیار گرم و سخاوتمند ارائه می‌شود.

هدف این است که به مردم بگوییم این منطقه‌ای دورافتاده و کمتر بازدید شده توسط خارجی‌هاست، اما باید به اینجا بیایند زیرا چیزهای زیادی برای دیدن وجود دارد. گروه گردشگری سفرهای ناز سفرهای متعددی از جمله تورهای پیاده‌روی در زرافشان علیا و تعطیلات فرهنگی با برنامه پیاده‌روی در کوه‌های فان ارائه می‌دهد.