درّهها
در فاصلهای نهچندان دور از پایتخت تاجیکستان، جایی میان کوههای حصار و رودخانههای خروشان، منطقهای قرار گرفته که بسیاری از گردشگران آن را یکی از زیباترین جلوههای طبیعت تاجیکستان میدانند؛ دره رامیت (Ramit Valley). برای مسافری که چند روزی را در دوشنبه سپری کرده است، رامیت فرصتی است برای فاصله گرفتن از فضای شهری و تجربه چهرهای دیگر از تاجیکستان؛ سرزمینی که فقط با بناهای تاریخی و شهرهای جاده ابریشم شناخته نمیشود.
در میان جاذبههای طبیعی اطراف شهر دوشنبه، مناطقی وجود دارند که هنوز از هیاهوی گردشگری گسترده دور ماندهاند و زیبایی آنها بیشتر توسط طبیعتگردان حرفهای شناخته شده است. دره قرهتاغ تاجیکستان یکی از همین مقصدهای کمتر دیدهشده است؛ منطقهای کوهستانی که در دامنههای رشتهکوه حصار قرار گرفته و ترکیبی از رودخانههای خروشان، باغهای روستایی، جنگلهای کوهستانی، دریاچههای آرام و مسیرهای پیادهروی طولانی را در اختیار گردشگران قرار میدهد.
در میان جاذبههای کمتر شناختهشده تاجیکستان، مکانهایی وجود دارند که ارزش آنها تنها به زیبایی طبیعت محدود نمیشود؛ بلکه هر قدم در آنها مانند ورق زدن کتابی چند میلیون ساله است. دره شیرکنت یکی از همین مکانهاست؛ منطقهای که در آن میتوان همزمان طبیعت کوهستانی، آثار تاریخی، فرهنگ روستایی و یکی از مهمترین شواهد حضور دایناسورها در آسیای مرکزی را مشاهده کرد.
دره ورزاب (Varzob Valley) یکی از محبوبترین مناطق طبیعی و تفریحی تاجیکستان و نزدیکترین مقصد طبیعتگردی به شهر دوشنبه است. این منطقه که در فاصله کوتاهی از پایتخت تاجیکستان قرار دارد، سالهاست به عنوان محل استراحت، گردش آخر هفته و «دمگیری» مورد علاقه مردم محلی شناخته میشود. مردم دوشنبه برای فرار از شلوغی شهر، گرمای تابستان و گذراندن زمانی آرام در طبیعت، معمولاً به سمت دره ورزاب حرکت میکنند.
در فاصلهای کمتر از یک ساعت از مرکز شهر آلماتی، درهای سرسبز و کوهستانی قرار دارد که بسیاری از مردم قزاقستان آن را یکی از زیباترین مناطق طبیعی کشور میدانند. آلماآراسان (Alma-Arasan) با جنگلهای انبوه، رودخانههای خروشان، چشمههای آب گرم معدنی، آبشارهای کوهستانی و مسیرهای متعدد کوهپیمایی، یکی از محبوبترین مقاصد طبیعتگردی در جنوب قزاقستان به شمار میرود. این منطقه در دامنههای شمالی رشتهکوه تیانشان و در محدوده پارک ملی ایله آلاتائو قرار گرفته است.
دره چارین (Charyn Canyon) یکی از مشهورترین جاذبههای طبیعی قزاقستان و بدون تردید یکی از زیباترین درههای آسیا است. این دره که در حدود ۲۰۰ کیلومتری شرق آلماتی قرار دارد، به دلیل دیوارههای سنگی عظیم، ستونهای صخرهای شگفتانگیز و چشماندازهای منحصربهفرد، لقب «گرند کنیون قزاقستان» را به خود اختصاص داده است.
در بخش دوم فصل پنجم، از ساحل دریاچه ایسیککول فاصله میگیریم و وارد قلب طبیعت بکر و کوهستانی قرقیزستان میشویم؛ جایی که برخی از زیباترین مناظر آسیای مرکزی انتظار گردشگران را میکشند. در این بخش با پارک ملی آلا آرچا، درّه جتیاوغوز، درّه آلتینآراشان، دریاچه آلاکول و دره اسکاژکا (دره افسانهای) آشنا خواهید شد.
دره زرافشان، سرزمینی وسیع و پر از تضادهاست. با تاریخی منزوی و اسرارآمیز که هالهای از رمز و راز را به خود گرفته است، این دره برای هر کسی که میخواهد بقایای جاده ابریشم، فرهنگهای باستانی و منزوی، و فرصتی برای تجربه تاریخ هزاران ساله را از نزدیک ببیند، یک مقصد ضروری است. این دره محل تلاقی سغدیها و سایر قبایل آسیای مرکزی است، تمدنهایی که به زمان اسکندر مقدونی بازمیگردند و هنوز هم سنّتهای خود را حفظ کردهاند.
دره یغناب در فاصله کمی بیش از ۱۰۰ کیلومتری دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، قرار دارد. مسیر دسترسی به این دره، جادهای خیره کننده است که در امتداد درههای تنگ و شیبدار و کنار رودخانههای زیبا امتداد مییابد. دره یغناب که توسط مردم محلی "بهشت روی زمین" نامیده میشود، خانه یغنابیها، نوادگان سغدیان باستان است. این مردم به دلیل انزوا و دوری از دیگران، حتی همسایگان خود، تعامل کمی با دنیای خارج دارند و به همین دلیل توانستهاند سنتها و زبان خود را به شکلی قابل توجه حفظ کنند.
تنگ چوگان، منطقهای باستانی در 120 کیلومتری جنوب شیراز و 23 کیلومتری غرب کازرون، به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرارگیری در کنار رودخانه شاپور، کوه شاپور و دوان، از نظر تدافعی و نظامی در گذشته بسیار حائز اهمیت بوده است. این منطقه در کنار جاده شاهیِ روزگار باستان احداث شده بود که تخت جمشید، استخر، شوش، فیروزآباد، بیشاپور و تیسفون را به هم متصل میکرد و از بیشاپور تا کرانه خلیجفارس امتداد مییافت.
درّه قرهتاغ تقریباً از 8 کیلومتری نزدیک یک بزرگراه در44 کیلومتری غرب دوشنبه پشت روستای قرهتاغ که در امتداد کناره راست رودخانه قرهتاغ کشیده شده است، شروع ميشود. یک مسیر در امتداد درّه شیرکنت در کناره چپ رودخانه کشیده شده است که تقریباً 20 کیلومتر است. خانهها و باغهای ساکنین محلّی مانند یک روبان پیوسته در امتداد رودخانه در قسمت پایینی درّه کشیده شدهاند. هیچ کس در قسمت بالایی درّه زندگی نمیکند.