بافت تاریخی
ازبکستان کشوری است که در هر گوشه آن میتوان ردپایی از تاریخ، علم، معماری و تمدن جاده ابریشم را مشاهده کرد. بسیاری از بناهای تاریخی این کشور نهتنها در آسیای مرکزی، بلکه در سراسر جهان اسلام از مهمترین آثار معماری و فرهنگی محسوب میشوند. گنبدهای فیروزهای، منارههای بلند، مدارس تاریخی، بازارهای کهن و شهرهایی که قرنها مرکز تجارت و دانش بودهاند، ازبکستان را به یکی از جذابترین مقاصد گردشگری فرهنگی جهان تبدیل کردهاند.
ایزنیک (Iznik) که در دوران باستان به نام نیقیه (Nicaea) شناخته میشد، یکی از زیباترین و تاریخیترین شهرهای ترکیه است. این شهر در استان بورسا و در کنار دریاچهای به همین نام واقع شده و با ترکیبی منحصربهفرد از طبیعت بکر و میراث تاریخی، مقصدی جذاب برای گردشگران است. از دوران روم باستان تا امپراتوری عثمانی، ایزنیک نقش مهمی در تاریخ منطقه ایفا کرده و امروزه با آثار باستانی، صنایع دستی معروف (بهویژه سرامیکهای ایزنیک)، و مناظر طبیعی خیرهکننده شناخته میشود.
لوآنگ پرابانگ، یکی از زیباترین و تاریخیترین شهرهای لائوس، بهدلیل ترکیب منحصربهفرد معماری سنتی لائوسی، استعماری فرانسوی و معابد بودایی، در سال ۱۹۹۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این شهر قرنها مرکز سیاسی، مذهبی و فرهنگی لائوس بوده است.
اداره پست میدان شهرداری رشت، واقع در قلب شهر رشت، بنایی تاریخی و باشکوه است که در دوره پهلوی اول احداث شده است. این بنا با معماری منحصر به فرد و تزئینات چشمنواز، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری شهر رشت شناخته میشود.
نارین قلعه، دژی باشکوه با قدمت بیش از 2000 سال، در مرکز شهر نایین در استان اصفهان واقع شده است. این قلعه که به دستور انوشیروان ساسانی احداث شده، با معماری منحصر به فرد و عظمت خود، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان اصفهان شناخته میشود.
بازار تاریخی نایین، یکی از زیباترین و باشکوهترین بازارهای ایران، در قلب شهر نایین در استان اصفهان واقع شده است. قدمت این بازار به دوران صفویه میرسد و با معماری منحصر به فرد و تزئینات چشمنواز، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان اصفهان شناخته میشود.
آسیاب آبی ریگاره، سازهای شگفتانگیز و منحصر به فرد در دل کویر نایین، استان اصفهان است. این آسیاب که قدمت آن به دوران پیش از اسلام میرسد، در عمق 30 متری زمین و با استفاده از تکنیکهای حیرتانگیز مهندسی و معماری ساخته شده است.
خانه فاطمی نایین، بنایی تاریخی با معماری باشکوه و فضایی دلنشین، در شهر نایین واقع در استان اصفهان قرار دارد. این خانه که در دوره قاجار احداث شده، یادگاری از شکوه و عظمت آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری این منطقه شناخته میشود.
کاروانسرا و آب انبار سرایان، مجموعهای تاریخی با معماری باشکوه و فضایی دلنشین، در قلب شهر سرایان واقع شده است. این مجموعه که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و رونق تجارت در آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
بازار میثم سرایان، مشهور به بازار سرپوشیده، بنایی تاریخی با معماری باشکوه و فضایی دلنشین، در قلب شهر سرایان واقع شده است. این بازار که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و رونق تجارت در آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
مدرسه علمیه علیا فردوس، مشهور به موزه مردم شناسی فردوس، بنایی تاریخی با معماری کم نظیر و تزئینات منحصر به فرد، در قلب شهر فردوس واقع شده است. این مدرسه که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و عظمت آن دوران است و امروزه به عنوان موزهای از فرهنگ و تمدن مردم فردوس، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
بافت تاریخی بشرویه، نگینی درخشان در استان خراسان جنوبی، یکی از معدود بافتهای خشتی ثبت و حفاظت شده است که با خانههای خشت و گلی و بادگیرهای متعدد، گویی راوی داستانی از معماری دوره تیموری و صفوی است. این بافت، انبوهی از خانههای چهار صفه کوچک و بزرگ را به نمایش میگذارد که گویی هویت و اصالت ایرانی را در خود نهفته دارند. ویژگی اساسی این بافت، علاوه بر سالم بودن، تداوم و نفوذ آن در پیرامون شهر قدیم است.
منزل مستوفی، عمارتی اعیانی از دوره قاجار، در خیابان ملاعبدالله تونی بشرویه و کوچه مستوفی شهر بشرویه واقع شده است. این بنا که متعلق به شخصی به نام مستوفی بوده، با معماری چشمگیر، بادگیرهای زیبا و ساباط در ضلع شمال شرقی، و تزئینات گچی در بخش های دیگر، به عنوان یکی از بناهای شاخص شهر بشرویه شناخته می شود.
بنا به دستور امیر اسماعیل خان شوکت الملک، بنای باشکوهی در سال 1312 هجری قمری در شهر بیرجند سر برآورد. هدف از ساخت این بنا، برپایی مراسم عزاداری سید و سالار شهیدان، حضرت اباعبدالله الحسین (ع) بود. اما 14 سال بعد، در سال 1326 هجری قمری، برادر امیر اسماعیل خان، یعنی ابراهیم خان شوکت الملک، تصمیم به تغییر کاربری این بنا گرفت. او با الهام از مدرسه دارالفنون در تهران، مدرسه شوکتیه را به عنوان یکی از اولین مدارس آموزش علوم نوین در ایران تاسیس کرد.
بازار قدیم دزفول، مشهور به بازار کهنه، یکی از دیدنیهای تاریخی این شهر در جنوب ایران است. این بازار که در کنار مسجد جامع قرار دارد، قلب تپنده شهر و محل داد و ستد و فعالیتهای اقتصادی مردم بوده است.
میدان حسنآباد، یادگاری از دوران قاجار و پهلوی، در تقاطع خیابانهای امام خمینی (ره) و وحدت اسلامی واقع شده است. این میدان که زمانی در شمال غرب تهران قرار داشت، امروزه در مرکز پایتخت قرار گرفته و به عنوان نقطه عطفی در تاریخ و معماری شهر شناخته میشود.
قلعه سلاسل، در شمال شهرستان شوشتر و بر فراز صخرهای عظیم، یادگاری از دوران ساسانیان است. این دژ مستحکم، با خندقی عمیق در شرق و غرب و رودخانهای در غرب، در برابر حملات دشمنان تسخیرناپذیر بود.
خانه عامریها، یادگاری از دوران قاجار، در خیابان علوی کاشان و در قلب بافت تاریخی این شهر قرار گرفته است. این خانه، به همراه سه خانه تاریخی دیگر به نامهای عباسیها، بروجردیها و طباطباییها، زیبایی و شکوه معماری ایرانی را به رخ میکشند.
بازار نراق، در قلب شهر نراق در استان مرکزی، نگینی از معماری ایرانی و یادگاری از دوران قاجار است. این بازار سرپوشیده، به عنوان بزرگترین بنای تاریخی نراق، در سال ۱۳۶۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
دانشگاه تهران، پس از دارالفنون، دومین دانشگاه در تاریخ معاصر ایران است. دارالفنون که در سال ۱۲۳۰ هجری شمسی توسط میرزا تقی خان امیرکبیر تاسیس شد، رشتههایی مانند مهندسی، داروسازی، طب و جراحی، توپخانه، پیاده نظام، سواره نظام و معدن شناسی را تدریس میکرد. اگرچه دارالفنون در سالهای بعد از توسعه بازماند، اما تجربهای ارزشمند برای ساخت دانشگاه تهران و سایر دانشگاههای ایران به روش غربی شد.
ارگ بهارستان در زمان امیر علم خان فرزند امیر علم خان اول بنا شده است. از وقایع مهم تاریخی این ارگ، پناهنده شدن لطفعلی خان زند و همراهانش به آن در زمان جنگ با آغامحمدخان قاجار است. باغ زرشکی، نامی که یادآور شکوه و زیبایی باغی بینظیر در گذشته است، باغی که زمانی ارگ بهارستان را در آغوش خود گرفته بود. ارگ بهارستان، بنایی تاریخی که با معماری باشکوه و سرگذشت پرفراز و نشیبش، هویت شهر بیرجند را رقم میزند.
روستای پشته، روستایی با قدمت و تاریخی غنی در 50 کیلومتری غرب تایباد و در مسیر تایباد به خواف واقع شده است. این روستای کوهستانی، به دلیل قرارگیری در دامنه کوه و معماری منحصر به فردش، به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری خراسان رضوی شناخته می شود.
قلعه اژدها پیکر، دژی باشکوه از دوران ساسانیان، بر فراز تپهای در شمال شهر لار استان فارس قرار دارد. این قلعه عظیم با طول ۷۰۰ و عرض ۱۷۰ متر، تاریخی پر رمز و راز را در دل خود حفظ کرده است و یادگاری ارزشمند از قرون گذشته به شمار میرود.
بازار قیصریه لار، در قلب شهر تاریخی لارستان فارس، یادگاری ارزشمند از دوران صفوی است. این بازار باشکوه که در سال 811 هجری قمری بنا شده، نمونهای بینظیر از معماری ایرانی و مرکزی برای تجارت و رونق اقتصادی در طول تاریخ بوده است.
مجموعه دستکندشهر زیرزمینی سامن در استان همدان، یکی از شگفتانگیزترین و بزرگترین دستکندهای ایران است که در عمق 6 تا 8 متری زمین واقع شده است. این مجموعه شامل بیش از 50 اتاق، سالن، راهرو و دالان است که به طور پیچیدهای به هم مرتبط شدهاند.
آبانبار شیخ علیخان اسدآباد که با نامهای آبانبار شاهعباسی و آبانبار صفوی نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین سازههای تاریخی آب در شهر اسدآباد همدان است. بنا در محدوده بازار قدیمی و محلهای که در منابع با نام درِ کاروانسرا یا «درب کاروانسرا» آمده قرار دارد و معماری آن به دوره صفوی نسبت داده میشود.
حمام حاج داداش، یکی از قدیمیترین بناهای شهر زنجان، تنها حمام ستون سنگی این شهر است که گنبد اصلی آن بر روی چهار ستون سنگی قرار گرفته است. ورودی بنا در ضلع شمالی از درب چوبی دو لنگه به ضخامت تقریباً سه سانتیمتر است که چوب آن از درختان جنگلی تهیه شده است. گلمیخهای آهنی نیز بر روی درب تزئینات زیبایی به وجود آوردهاند.
کارخانه کبریت توکلی در سال 1297 توسط حاج تقی توکلی در تبریز تاسیس شد. این کارخانه اولین کارخانه تولید کبریت در ایران بود و نقش مهمی در اشتغالزایی و رونق اقتصادی تبریز داشت. کارخانه توکلی در طول سالها با فراز و نشیبهای بسیاری روبرو بود، از جمله مصادره در سال 1357 و بازپسگیری در سال 1372. این کارخانه در حال حاضر نیز به عنوان یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین برندهای کبریت در ایران به فعالیت خود ادامه میدهد.
بازار تاریخی خوی که در مرکز شهر خوی واقع شده است، از جمله بناهای تاریخی و جاذبههای گردشگری این شهر به شمار میرود. قدمت این بازار به دوره صفویان باز میگردد و در طول تاریخ، شاهد رویدادهای مهمی بوده است. با وجود اینکه کتیبهای از شاه طهماسب در بازار کشف شده که قدمت آن را به دوره صفوی نسبت میدهد، احتمال میرود که بنای اولیه آن حتی قدیمیتر از این تاریخ باشد. ا
ساختمان قدیم شهرداری خوی، بنایی با معماری کمنظیر و دلنشین، در مرکز شهر خوی واقع شده است. این بنا که یادگاری از دوران پهلوی اول است، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان آذربایجان غربی شناخته میشود. بنای فعلی شهرداری خوی در سال 1312 هجری شمسی توسط استاد علی اکبر توانا، یکی از معماران بنام شهر خوی، در محل ساختمان قدیم شهرداری واقع در خیابان شهید صمدزاده (فعلی) احداث شد.
در قلب شهر زاهدان، بنایی باشکوه و تاریخی با نام "ساختمان قديم دادگستري" خودنمایی میکند. این بنا که در سال ۱۳۰۸ توسط "معمارباشی" معمار معروف یزدی ساخته شده، یادگاری از دوران پهلوی اول است و به عنوان یکی از نمادهای شهر زاهدان شناخته میشود.
خانه قدیری رشت در محلهی ساغریسازان رشت، در خیابان طالقانی، کوچهی انصاری واقع شده است. این خانه که به "خانهی وکیل" نیز معروف است، در سال 1280 هجری شمسی (1897 میلادی) در دوره قاجار توسط حاج محمدحسن قدیری، از ثروتمندان و تجار بنام رشت، بنا شده است.
پل خشتی لنگرود بر روی رودخانه لنگرود در شهر لنگرود استان گیلان واقع شده است. قدمت دقیق این پل مشخص نیست، اما برخی ساخت آن را به دوره ایلخانی نسبت میدهند. در تاریخ خانی، به وجود پل چوبی بر روی رودخانه لنگرود در سال 912 هجری قمری اشاره شده است که با نظر فوق منافات دارد.
حمام گلشن لاهیجان در سال 1239 هجری قمری (زمان فتحعلی شاه قاجار) و به دستور حاج علی اکبر، حاکم وقت لاهیجان، ساخته شده است. در آن زمان، حمامهای داخل خانه در شمال کشور به ندرت وجود داشت و فقط شاهزادگان، امرا و حاکمان صاحب منازلی با حمام بودند. حمام عمومی در آن زمان جزء مهمترین نیازهای یک جامعه بود و شهر لاهیجان با توجه به سابقه طولانی خود، علاوه بر رفع نیازهای بهداشتی ساکنین خود، میبایستی پذیرای افراد روستاهای اطراف نیز میبود.
خانه آقای عبدالعلی صوفی در شهر املش واقع شده است. این بنای تاریخی که قدمت آن به اواخر دوره قاجار میرسد، در میان حیاطی بزرگ با باغچهها و درختکاریهای زیبا، جلوهگری میکند. خانه صوفی در دو طبقه بنا شده است. در سمت جلوي بنا، حوض بزرگي قرار دارد. این ساختمان حدود یک متر از سطح حیاط بلندتر ساخته شده و زیربنای آن 450 متر مربع است. ارتفاع طبقه همکف 225 سانتیمتر و ارتفاع طبقه اول 325 سانتیمتر است. طبقه همکف مربوط به خدمات و طبقه اول محل تشریفات و تالار پذیرایی تلقی میگردد.
مسجد جامع سراب در قلب بافت قدیمی شهر سراب، در چهارراه فردوسی واقع شده است. بنای فعلی مسجد به قرن نهم هجری قمری باز میگردد، اما حفاریهای اخیر نشان داده که این مسجد بر روی مسجدی بسیار قدیمیتر بنا شده است. آثار و بقایای این مسجد کهن، گویی رازهای ناگفتهای از تاریخ را در دل خود نهفته دارند.