بافت تاریخی
مکان خانه قدیری در شهر رشت قرار دارد. این شهر در منطقه معتدل و مرطوب واقع شده است و در محله کیاب و سبزه میدان قرار دارد. این خانه در دوره قاجار ساخته شده و در دوره پهلوی نیز مرمت و بخشهایی به آن اضافه شده است. در سال 1367، به دلیل سهلانگاری یکی از مستاجران، این خانه در یک حریق آسیب دید. در این حادثه، بام، پنجرههای چوبی، تزیینات گچبری، آینهکاری و گرهچینی چوبی آن آسیب دیدند. در همان سال، با هزینه مالک و تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان گیلان، این خانه مرمت شد.
آب انبارها، مخازن سرپوشیدهای هستند که در عمق زمین ساخته میشوند و برای ذخیره آب آشامیدنی مردم استفاده میشوند. این آب انبارها از آب قنات پر میشوند و به عنوان یکی از ویژگیهای منحصر به فرد معماری مناطق خشک و کویری شناخته میشوند.
چیانگمای که به «رز شمال» نیز معروف است، شهری فریبنده در منطقه کوهستانی شمال تایلند است. چیانگمای با تاریخ غنی و فرهنگ پر جنب و جوش خود سفری جذاب به گذشته ارائه میدهد و در عین حال پیشرفتهای مدرن را نیز به نمایش میگذارد. هدف این نوشتار بررسی اهمیت تاریخی و گنجینههای فرهنگی این شهر باشکوه است و نشانههای باستانی، سنتهای مذهبی، هنرهای سنتی و صنایع دستی و جشنوارههای پر جنب و جوشی را که در خیابانهای آن روح میبخشد، در هم میپیوندد.
سیگیریا یک منطقه باستانی و باروی صخرهای است که در شمال منطقه متاله (Matale) در نزدیکی شهر دامبولا در استان مرکزی سریلانکا واقع شده است. یک ستون صخرهای عظیم به ارتفاع ۲۰۰ متر مشرف به تعدادی بنای باستانی قرار گرفته که از ویژگیهای منحصر به فرد این منطقه تاریخی است. پادشاه کاسیاپا (Kasyapa) این منطقه را بین سالهای ۴۷۷ تا ۴۹۵ بهعنوان پایتخت جدید خود برگزیده است. او کاخ خود را بر فراز این صخره بنا نهاده و فضای داخلی آن را با نقاشیهای دیواری رنگین تزیین کرده است.
این مقاله به معرفی 23 مورد از بهترین جاذبههای گردشگری شهر رم میپردازد که بازدید از آنها تجربهای بینظیر از تاریخ، فرهنگ و زیباییهای این شهر تاریخی را ارائه میکند و فرصتی مناسب برای برنامهریزی سفری خاطرهانگیز فراهم میکند.
این مقاله به بررسی ناحیه شهرستان تاجیکستان میپردازد و راهنمای جامعی درباره تونلها، گردنهها، بونجیکت و کوساولیسای ارائه میدهد تا بازدیدکنندگان اطلاعات لازم برای سفر و گردش در این منطقه را به دست آورند.
استروشن یکی از شهرهای تاریخی ولایت سغد در شمال تاجیکستان است؛ شهری در دامنههای شمالی رشتهکوه ترکستان و حدود ۷۸ کیلومتر جنوبغربی خجند. استروشن امروز بیش از هر چیز با مغتپه، مسجد و مدرسه کوکگنبد، مجموعه حضرتشاه، بازارها و صنایع دستی شناخته میشود و برای سفر زمینی میان دوشنبه و خجند یکی از مهمترین توقفهای فرهنگی شمال تاجیکستان است.
کانیبادام در شرق ولایت سغد و در بخش تاجیکی دره فرغانه قرار دارد. اهمیت این شهر فقط به موقعیت مرزی و کشاورزی آن محدود نیست؛ مدرسههای تاریخی، مناره، آرامگاهها، موزه محلی و قرار گرفتن در محور خجند–اسفره–مرز ازبکستان، کانیبادام را به یکی از مقصدهای کمترشناختهشده شمال تاجیکستان تبدیل کرده است.
اسفره یکی از مهمترین شهرهای شرق ولایت سغد و از روشنترین نمونههای بخش تاجیکی دره فرغانه است. این شهر در امتداد رود اسفره و نزدیک مرز قرقیزستان قرار دارد و علاوه بر باغهای میوه و کشاورزی، به دلیل مجموعه تاریخی حضرتشاه در چورکوه، جماعت ورخ و جایگاه مرزی خود اهمیت دارد.
حصار یکی از واحدهای اداری تابع جمهوری در غرب تاجیکستان و در همسایگی دوشنبه است. آنچه در منابع قدیمی «ناحیه حصار» نامیده میشد، از ۳ مارس ۲۰۱۶ در رده اداری شهر حصار قرار گرفته است. مساحت رسمی این واحد ۹۷۵٫۱ کیلومتر مربع است و آمار رسمی پایان سهماهه دوم ۲۰۲۵ جمعیت کل آن را ۳۵۸٫۹ هزار نفر ثبت میکند. قلعه حصار، رود خانقاه و چشمههای آبگرم شاهامبری از شناختهشدهترین عناصر تاریخی و طبیعی این محدودهاند.
درواز در غرب ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان، یکی از ورودیهای مهم مسیر زمینی پامیر است. مرکز ناحیه قلعهخُمب است؛ شهری در مسیر رود پنج که بسیاری از سفرهای جادهای میان دوشنبه و خاروغ از آن عبور میکنند. مهمترین جاذبه تاریخی مستند پیرامون آن شهر باستانی کارون است که در ارتفاعات نزدیک قلعهخُمب قرار دارد.
قلعه سیگیریا قلعهای قدیمی در میان جنگلهای کشور سریلانکا از جنس سنگ ساخته شده است و از نظر تاریخی دارای ارزش بالایی است. ارتفاع این قلعه نزدیک به ۲۰۰ متر است و در اطراف آن خرابههای قلعه و کاخ باستانی قرار گرفتهاند. دروازه این قلعه به شکل شیر است و صعود به این قلعه کاری بسیار دشوار بوده اما واقعا ارزش بالا رفتن و تماشای چشم انداز بی نظیر را دارد.
کلته منار خیوه یا مناره کوتاه یکی از شناختهشدهترین بناهای تاریخی شهر خیوه در ازبکستان و یکی از نمادهای تصویری این شهر باستانی است. این مناره در بخش غربی ایچانقلعه، در نزدیکی دروازه آتا و درست در برابر مدرسه محمد امینخان قرار گرفته است.
پهلوان محمود خوارزمی متخلص به قتّالی، مشهور به پوریای ولی، یکی از نامدارترین و محبوبترین پهلوانان تاریخ ایران است. او اهل سرزمین خوارزم و پردهدار دارالصفا (خوی امروزی) بود و گفته شده در ورزشهای زورخانهای و پهلوانی مهارت زیادی داشته است به طوری که کسی حریف او نبود و در سرزمینهای اسلامی سفر میکرد و با رقیبان گوناگون کُشتی میگرفت. او در سادهزیستی، دستگیری از مستمندان و ستمدیدگان، و چشم بستن بر زرق و برق دنیای فانی، به معرفتی ناب رسیده بودهاست.
کلته منار یکی از شناختهشدهترین نمادهای خیوه و منارهای ناتمام در کنار مدرسه محمد امینخان، نزدیک ورودی غربی ایچانقلعه است. ساخت آن به فرمان محمد امینخان در سال ۱۸۵۲ آغاز شد و پس از مرگ او در ۱۸۵۵ متوقف ماند. منبع رسمی گردشگری ازبکستان قطر پایه را ۱۴٫۵ متر و ارتفاع طراحیشده را حدود ۸۰ متر اعلام میکند. ارتفاع موجود در منابع رسمی همان کشور یکسان گزارش نشده و اعداد ۲۶ و ۲۹ متر دیده میشود؛ به همین دلیل این اختلاف در مقاله حفظ شده است.
ایچان قلعه هسته تاریخی و محصور شهر خیوه در منطقه خوارزم ازبکستان است؛ شهری درون دیوارهای خشتی و آجری که بیش از دو هزار سال پیشینه دارد و یکی از منسجمترین نمونههای شهرسازی تاریخی آسیای مرکزی به شمار میرود. یونسکو ایچان قلعه را در سال ۱۹۹۰ در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. در محدوده تاریخی آن ۵۱ بنای تاریخی و حدود ۲۵۰ خانه قرار دارد و مسجدها، مدرسهها، آرامگاهها، کاخها، بازارها، کاروانسراها و منارههای خیوه در شبکهای از کوچههای قدیمی کنار یکدیگر شکل گرفتهاند.
زندان اسکندر یزد که با نام مدرسه ضیائیه نیز شناخته میشود، یکی از بناهای تاریخی شاخص محله فهادان و از یادگارهای معماری قرون میانی شهر یزد است. این بنا با خشت و گل ساخته شده و گنبد، ایوانها، محراب و فضای زیرزمینی آن، نمونهای ارزشمند از معماری تاریخی یزد به شمار میرود. نام «زندان اسکندر» بیشتر با روایتها و شهرت تاریخی بنا پیوند خورده است و درباره کاربری واقعی آن در منابع دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
خانه لاریها یکی از ارزشمندترین خانههای تاریخی شهر یزد و از بناهای شاخص محله تاریخی فهادان است. این عمارت حدود ۱۵۰ سال پیش و در دوره قاجار ساخته شد و به حاج محمدابراهیم لاری، از تجار شناختهشده یزد، نسبت داده میشود. ترکیب حیاط مرکزی، فضاهای اندرونی و بیرونی، بادگیر، اتاقهای چهار فصل و تزئینات ظریف گچبری و آینهکاری، این خانه را به نمونهای برجسته از معماری مسکونی سنتی یزد تبدیل کرده است.
قلعهها و کهندژها غالبا هسته اصلی تشکیل شهرها هستندکه پایگاه درباریان، پادشاهان، مغان و نظامیان بوده است. نارینقلعه که در میان اهالی میبد به نارنج قلعه نیز معروف است از این قاعده مستثنی نیست. قلعهای سترگ بر بالای تپهای که بر دشتهای اطراف احاطه کاملی داشت.
زواره یکی از شهرهای تاریخی استان اصفهان است که در شمال شرقی اردستان و در حاشیه کویر مرکزی ایران قرار دارد. این شهر با بافت تاریخی، خانههای سنتی، بازار، حسینیهها، مساجد و بناهای کهن خود، بخشی ارزشمند از معماری تاریخی مناطق کویری ایران را حفظ کرده است. در میان این مجموعه، مسجد جامع زواره جایگاهی ویژه دارد؛ بنایی که تاریخ ساخت آن به دوره سلجوقی بازمیگردد و از مهمترین نمونههای تحول معماری مسجد ایرانی به شمار میرود.
اردستان یکی از شهرهای تاریخی شمال استان اصفهان است؛ شهری که در میان مسیرهای قدیمی فلات مرکزی ایران شکل گرفته و در منابع تاریخی نیز از باغها، آبادیها و استحکامات آن یاد شده است. در میان آثار تاریخی این شهر، مسجد جامع اردستان جایگاهی ویژه دارد؛ بنایی که تاریخ معماری آن تنها به یک دوره محدود نمیشود و لایههایی از تحولات معماری ایران اسلامی را در خود جای داده است.
در تمام ایران، هر شهر دارای یک مسجد جامع یا مسجد اصلی است که عموماً به بازار راه دارد و مرکز فعالیتهای اجتماعی آن شهر به حساب میآید. شهر قم نیز از این قاعده مستثنا نیست. مسجد جامع عتیق که در مرکز شهر قم و در محله لبچال و خیابان آذر و نزدیک دروازه ری واقع شده است، یکی از قدیمیترین مساجد شهر است.
بازار سنتی قم بخشی از بافت تاریخی این شهر است. این بازار امروزه در کنار محله عربستان و در بافت تاریخی خیابان آذر قرار گرفته است. اگرچه در روند خیابانکشی و شهرسازی شهر قم در دوران نوین بافت تاریخی بازار، دستخوش دگرگونی و گسستگی شده است، این بازار همچنان جایگاه شهری خود را نگاه داشته است. این یادگار تاریخی از سال 1376 خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران جای دارد.
مسجد دومناره سقز یکی از قدیمیترین بناهای مذهبی شهر سقز و از آثار شاخص بافت تاریخی این شهر در استان کردستان است. این مسجد در محله میانقلعه و خیابان امام خمینی، پشت حسینیه سقز قرار گرفته و به دلیل داشتن دو مناره، ایوان چوبی، شبستان سنتی و حوضخانه تاریخی، یکی از متفاوتترین مساجد تاریخی کردستان به شمار میرود.
استان گلستان هم طبیعت بکر و زیبایی چون جنگلهای گلستان دارد، هم شهرهای تاریخی مانند گنبد و گرگان که گرگان مرکز استان از قدمتی دیرینه برخوردار است، کاوشهای که در «تورنگ» تپه انجام شد نشان از شهرنشینی حدود 6000 سال ق.م دارد، همچنین کشف بقایای «دیوار گرگان» که محققین آنرا با دیوار چین مقایسه میکنند قدیمی بودن این شهر را ثابت میکند.
اگر میخواهید در زمان سفر کنید و به سالهای نه چندان دور و خانههای کودکی بروید، از لابهلای آپارتمانهای چند طبقه بگذرید و ناگهان خودتان را در حیاطی باصفا ببینید که حوضی فیروزهای در آن خودنمایی میکند، با ما همراه شوید به تماشای یکی از خانههای ارزشمند مازندران در قلب شهر ساری: خانه فاضلیها.
بوشهر شهری قدیمی است، شاهدش بقایای شهر «راماردشیر»، آرامگاه «گوردختر» و «قبرستان شغاب» است که قدمتشان به دوره ساسانی و اشکانی میرسد. علاوه بر آن، بوشهر را شهر دریا و نخلستان نیز میدانند با آثار تاریخی چون عمارت ملک، بافت تاریخی، بازار بوشهر، قبر ژنرال، گورستان انگلیسیها و موزه مردمشناسی که هرساله میزبان گردشگران زیادی است.
در شمال یزد و در فاصله شصت کیلومتری آن قرار دارد، تا چشم کار میکند بیابان است، مِیبُد را میگوییم؛ مردانش خاک را به نظر کیمیا کردند و ظروفی ساختند و سفالهایی که از قدیم الایام تا به حال از شاخصه های مهم میبد محسوب میشود. میبد علاوه بر سفالینه های قدمتدارش از تاریخ چندهزار ساله نیز برخوردار است که شاهدش نارین قلعه است؛ قلعهای که قدمت آن به هزاره سوم قبل از میلاد میرسد.
خانه ی تاریخی زند یا موزه ی مردم شناسی قم در محله و بافت قدیم شهری که به محله ی چهارمردان شهرت دارد واقع شده است. این بنا در واقع از ادغام دو خانه که متعلق به دو برادر با نام های حاج قلی خان و حاج علی خان از بازماندگان دوران قاجار است ساخته شده است که پس از مرمتی که در سال 1380 خورشیدی در این دو خانه انجام شد به صورت یک عمارت درآمد و از آن سال تا به امروز تغییر کاربری داده و تحت عنوان موزه ی مردم شناسی قم فعالیت می کند.
سبزه میدان در قلب گیلان به عنوان یکی از نوستالژی های شهری رشت شناخته میشود. سبزه میدان در کنار كتابخانه ملى، عمارت كلاهفرنگى، ساختمان شهردارى، ساختمان بانک ملی، كاروانسراى لات، بازار بزرگ، دبيرستان شاهپور، حمام آقا بزرگ، پارک شهر و دیگر نمادهای ساختار شهری رشت، بخش اصلی از حافظه تاریخی این شهر را تشکیل میدهند.
روستای ایراج یکی از روستاهای تاریخی و ییلاقی شهرستان خور و بیابانک در استان اصفهان است که در دامنه کوهی کمارتفاع و در میان چشماندازهای کویری منطقه قرار گرفته است. این روستا در حدود ۳۰ کیلومتری جنوب شهر خور واقع شده و به دلیل موقعیت طبیعی، پیشینه تاریخی و آثار ارزشمند خود، یکی از مقاصد روستایی قابل توجه در شرق استان اصفهان به شمار میرود.
قارنه روستای کوچکی است که در فاصله ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان اصفهان واقع در پناه گاه حیات وحش (پارک ملی) کلاه قاضی واقع شده است. به دلیل قرار گرفتن کوه قارنه در غرب روستا آب و هوای این روستا خنکتر و مرطوبتر از روستاهای مجاور خود میباشد. آخرین روستای براآن جنوبی و دروازه ورودی منطقه جرقویه است.
روستای بابالحکم یکی از روستاهای تاریخی شهرستان بردسکن در استان خراسان رضوی است که در حدود ۸ کیلومتری غرب بردسکن و در حاشیه جاده بردسکن به طبس قرار گرفته است. بافت قدیمی روستا هنوز بخش قابل توجهی از سیمای سنتی خود را حفظ کرده و در میان خانهها و بناهای آن میتوان آبانبار تاریخی، حوضخانه، خانههای قدیمی، حمام، قبرستان تاریخی و بادگیرهای متعددی را مشاهده کرد. همین مجموعه در کنار صنایع دستی و تولید خوراکیهای محلی، بابالحکم را در شمار روستاهای هدف گردشگری منطقه قرار داده است.
روستای سیمین ابرو یکی از روستاهای هدف گردشگری استان همدان است که در محدودهای کوهپایهای در جنوب شرقی شهر همدان قرار دارد. فاصله روستا تا مرکز شهر همدان حدود ۱۲ کیلومتر است و همین نزدیکی باعث شده سیمین ابرو مقصدی مناسب برای یک سفر نیمروزه از همدان باشد.
روستای زنوزق یکی از روستاهای تاریخی و پلکانی استان آذربایجان شرقی است که در بخش مرکزی شهرستان مرند و در نزدیکی شهر زنوز قرار دارد. این روستا در منطقهای کوهستانی شکل گرفته و خانههای آن بر دامنه شیبدار کوه، بهصورت پلکانی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
روستای رویین یا روئین یکی از روستاهای تاریخی و هدف گردشگری شهرستان اسفراین در استان خراسان شمالی است. روستا در دامنههای جنوبی رشتهکوه آلاداغ و در درهای کوهستانی شکل گرفته و حدود ۲۶ کیلومتر با شهر اسفراین و حدود ۵۲ کیلومتر با بجنورد فاصله دارد.