کوهستان
در میان جاذبههای کمتر شناختهشده تاجیکستان، مکانهایی وجود دارند که ارزش آنها تنها به زیبایی طبیعت محدود نمیشود؛ بلکه هر قدم در آنها مانند ورق زدن کتابی چند میلیون ساله است. دره شیرکنت یکی از همین مکانهاست؛ منطقهای که در آن میتوان همزمان طبیعت کوهستانی، آثار تاریخی، فرهنگ روستایی و یکی از مهمترین شواهد حضور دایناسورها در آسیای مرکزی را مشاهده کرد.
وقتی نام ازبکستان به میان میآید، ذهن بیشتر گردشگران بهسرعت به سمت میدان ریگستان، بخارا، خیوه و گنبدهای فیروزهای سمرقند میرود. این تصور اگرچه درست است، اما تنها بخشی از زیباییهای این کشور را نشان میدهد. ازبکستان علاوه بر میراث تاریخی ارزشمند، از طبیعتی متنوع و شگفتانگیز نیز برخوردار است.
بهترین زمان برای سفر به تاجیکستان بهطور کلی از اردیبهشت تا مهر (می تا اکتبر) است، زمانی که آبوهوا در بیشتر مناطق معتدل و دلپذیر بوده و جادههای کوهستانی قابلدسترسی هستند. در این ماهها، دشتهای شمالی و درههای سرسبز مانند رودخانه زرافشان و دریاچه اسکندرکول در اوج زیبایی خود قرار دارند و فرصتهای بینظیری برای طبیعتگردی و کوهنوردی فراهم میکنند. همچنین، جشنوارههای فرهنگی و رویدادهای محلی در این فصلها برگزار میشوند که میتوانند تجربهی سفر را غنیتر کنند.
روستای کزج یکی از روستاهای تاریخی و گردشگری شهرستان خلخال در استان اردبیل است که در دامنه کوههای منطقه خورشرستم و در نزدیکی رودخانه قزلاوزن قرار گرفته است. این روستا به دلیل ساختار پلکانی خانهها، معماری سنتی، طبیعت کوهستانی، باغهای میوه و فرهنگ بومی مردم، یکی از مقصدهای متفاوت گردشگری روستایی در شمالغرب ایران به شمار میرود. کزج در دهستان خورشرستم شمالی قرار دارد و حدود ۱۷ کیلومتر با هشتجین و حدود ۵۷ کیلومتر با خلخال فاصله دارد.
روستای زرده در دهستان بانزرده از توابع بخش مرکزی شهرستان دالاهو در استان کرمانشاه قرار دارد و یکی از مهمترین روستاهای تاریخی، فرهنگی و مذهبی منطقه غرب ایران به شمار میرود. این روستا در میان ارتفاعات دالاهو و در نزدیکی منطقه ریجاب قرار گرفته و در کنار طبیعت کوهستانی، باغها و چشمههای متعدد، مجموعهای گسترده از آثار باستانی و بناهای تاریخی را در پیرامون خود جای داده است. حضور زیارتگاههای مهم یارسان، از جمله بابایادگار، نیز جایگاه فرهنگی و مذهبی ویژهای به زرده بخشیده است.
روستای حیدره قاضیخانی، که با نام حیدره دارامام نیز شناخته میشود، یکی از روستاهای خوشآبوهوا و سرسبز استان همدان است. این روستا در شهرستان بهار و در منطقهای کوهستانی قرار دارد و به دلیل بافت پلکانی، باغهای گسترده، چشمههای متعدد، درههای سرسبز و فرهنگ بومی، از روستاهای دارای ظرفیت گردشگری استان به شمار میرود. نزدیکی حیدره به شهر همدان نیز باعث شده است که بتوان آن را بهعنوان مقصدی مناسب برای یک سفر یکروزه یا نیمروزه در برنامه گردشگری غرب استان قرار داد.
روستای گشانی یکی از روستاهای کوهستانی و خوشآبوهوای شهرستان تویسرکان در استان همدان است که به دلیل ارتفاع زیاد، معماری پلکانی، بافت قدیمی، باغهای گسترده و چشمههای متعدد، از روستاهای دارای ظرفیت گردشگری استان به شمار میرود. این روستا در محدودهای کوهستانی قرار گرفته و چشمانداز ارتفاعات و باغهای اطراف، بهویژه در فصل بهار و تابستان، جلوهای تماشایی به آن میدهد.
روستای سیمین ابرو یکی از روستاهای هدف گردشگری استان همدان است که در محدودهای کوهپایهای در جنوب شرقی شهر همدان قرار دارد. فاصله روستا تا مرکز شهر همدان حدود ۱۲ کیلومتر است و همین نزدیکی باعث شده سیمین ابرو مقصدی مناسب برای یک سفر نیمروزه از همدان باشد.
«اورامان تخت» يکي از روستاهای تاريخي ایران و زيستگاه مردمان هورامي است که در شهرستان سرو آباد، در 60 کیلومتری جنوب شرقی مریوان، در 170 کیلومتری سنندج و در کردستان جای دارد. در بلندای 1500 متری از تراز دریا، روستای اورامان تخت در دامنه رشته کوههای زاگرس، شاهو و كوسالان است و رودخانه سيروان و «لیله» و چشمه بل و هانودگا آن را سیراب میسازند.
ییلاق آق اُولَر و مِریان از دیدنیترین روستاهای گیلان هستند و از توابع تالش بهشمار میروند. این روستاهای ییلاقی بهویژه در فصلهای گرم سال شهرت زیادی میان طبیعتگردان دارد.
کندلوس یکی از شناختهشدهترین روستاهای تاریخی و گردشگری استان مازندران است که در منطقه کوهستانی کجور از توابع شهرستان نوشهر قرار دارد. روستا در دامنههای البرز و در محدوده دره زانوس شکل گرفته و ترکیب بافت تاریخی، خانههای سنتی، طبیعت کوهستانی و موزههای آن باعث شده از بسیاری از روستاهای گردشگری شمال ایران متمایز شود.
مسیر کرج به چالوس یکی از زیباترین جادههای ایران و حتی خاورمیانه است که در گوشه و کنار آن میتوان سراغ جاذبههای گردشگری را گرفت. روستای زیبا و ییلاقی شهرستانک یکی از این جاذبههای گردشگری است که در فاصلهی حدودا ۷۰ کیلومتری از کرج واقع شده است.
این روستا که در کنار چهارطاق و لزوره مناطق گردشگری رامه را تشکیل می دهند در 55کیلومتری شمال شرق شهر گرمسار و 30 کیلومتری روستای تاریخی ده نمک واقع شده است. این منطقه از پیشینه ای بسیار کهن برخوردار است و موارد زیر حاکی از قدمت هزار ساله آن است: قلعه های قدیمی مانند قلعه ضحاک، قبرستان های قدیمی، ظروف سفالی و اشیاء عتیقه و سنگ نوشته های به دست آمده، درختان کهنسال گردو وآثار به جا مانده از بناهای بسیار قدیمی.
روستای تمین در 65 کیلومتری جنوب غربی شهر میرجاوه واقع شده و بین دو کوه تفتان و سیاه کوه قرار دارد. این روستا تابستانهای خنک و زمستانهای سردی دارد که جوی مطلوب و متفاوت را در طول سال برای ساکنان و بازدیدکنندگان فراهم میکند.
«روستای مارین» در ۳۶ کیلومتری شمال گچساران و در ۱۹۸ کیلومتری جنوب شرقی «یاسوج» در استان «کهگیلویه و بویراحمد» جای دارد. این روستا از شمال با کوه «دلی گنج»، از شرق با کوه «خامی» و از جنوب غرب نیز با کوه «دیل» همسایگی دارد.
پالنگان روستایی در یک کیلومتری دره «تنگیور»، در دهستان «ژاورود»، در 55 کیلومتری «اورامان» و در 57 کیلومتری کامیاران در استان کردستان است. پالنگان که در شمار فهرست آثار ملی ایران جای گرفته است، نزدیک به هزار تن سرانه مردمی دارد که به گویش کردی اورامی سخن میگویند. روشن نیست که پالنگان از واژه پلنگ یا واژه پال در گویش کردی به معنی پشتگاه و پناهگاه برگرفته شده است.
در مناطق کوهستانی ایران، روستاهایی با ساختار پلکانی زیادی وجود دارند که از جمله آنها روستای تاریخی «سر آقا سید» در استان چهارمحال و بختیاری است. این روستا نمایانگر فرهنگ و معماری سنتی منطقه بوده و ارزشی تاریخی و فرهنگی قابل توجه دارد.
روستای ماخونیک یکی از خاصترین و متفاوتترین روستاهای ایران است که در استان خراسان جنوبی و در شهرستان سربیشه قرار دارد. این روستا در نزدیکی مرز ایران و افغانستان و در منطقهای کوهستانی و نیمهخشک واقع شده و به دلیل معماری عجیب خانهها، سبک زندگی سنتی و فرهنگ خاص مردم، شهرتی فراتر از مرزهای ایران پیدا کرده است.
در میان هیاهوی شهری تهران، مناطقی وجود دارند که تنها با طی مسافتی کوتاه میتوان از فضای شلوغ پایتخت فاصله گرفت و وارد چشماندازی کاملاً متفاوت شد. روستاهای وردیج و واریش از جمله همین مقاصد هستند؛ دو روستای ییلاقی در شمال غرب تهران که در دامنههای جنوبی البرز قرار گرفتهاند و به دلیل طبیعت کوهستانی، جاده زیبا، رودخانه، باغهای میوه و صخرههای عجیبوغریب، یکی از محبوبترین مقاصد طبیعتگردی اطراف تهران محسوب میشوند.
روستای میمند یکی از شگفتانگیزترین سکونتگاههای تاریخی ایران است که در استان کرمان، شهرستان شهربابک و در منطقهای کوهستانی میان شهرهای کرمان، سیرجان و رفسنجان قرار دارد. این روستا به دلیل خانههای دستکند و صخرهای که در دل کوه کنده شدهاند، یکی از مهمترین نمونههای معماری بومی ایران و جهان به شمار میرود. منظر فرهنگی میمند در سال ۲۰۱۵ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و به عنوان نمونهای ارزشمند از رابطه میان انسان و طبیعت شناخته میشود.
روستای کندوان در دامنه ی کوه سلطانداغی، به همراه دو روستای موجود در ترکیه و آمریکا، یکی از سه روستای صخره ای جهان است، با این تفاوت که برخلاف دو روستای دیگر زندگی عادی در این منطقه ی ییلاقی از رشته کوه های سهند جاری است.
در میان دامنههای کوه کرکس و درهای سرسبز در استان اصفهان، روستایی قرار دارد که به دلیل رنگ سرخ خانهها، معماری پلکانی و فرهنگ کهن خود به یکی از شناختهشدهترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل شده است؛ روستای ابیانه.
در میان درختان بلند و سرسبز جنگلهای هیرکانی مازندران، منطقهای آرام و خوشآبوهوا قرار دارد که یکی از محبوبترین تفرجگاههای طبیعی شهرستان سوادکوه به شمار میرود. پارک جنگلی جوارم با وسعتی بیش از ۳۶۰ هکتار، یکی از مقصدهای مناسب برای کسانی است که میخواهند بدون دور شدن زیاد از مسیرهای اصلی، تجربه حضور در طبیعت بکر شمال ایران را داشته باشند.
پارک ملی بمو که در فاصله ده کیلومتری شمال شهر شیراز در مجاورت جاده شیراز به مرودشت واقع شده است، یکی از مناطق حفاظت شده زیبای ایران است که سالانه گردشگران زیادی را به سوی خود میکشاند. این پارک که نامش را از کوه بمو گرفته است، حدود ۴۰ سال است مورد حفاظت قرار گرفته است. پارک ملی بمو ۴۸ هزار هکتار وسعت دارد و یکی از مناطق چهارگانه طبیعی در استان فارس است.