تکیه معاونالملک کرمانشاه
تکیه معاونالملک یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شهر کرمانشاه و از برجستهترین یادگارهای معماری دوره قاجار در غرب ایران است. شهرت این مجموعه بیش از هر چیز به کاشیکاریهای گسترده و کمنظیر آن بازمیگردد؛ کاشیهایی که با رنگهای متنوع و تکنیکهای برجسته و نیمهبرجسته، روایتهایی از تاریخ ایران، حوادث مذهبی و شخصیتهای تاریخی را روی دیوارهای بنا به نمایش گذاشتهاند. این تکیه در محله آبشوران قدیم و خیابان حداد عادل قرار دارد و امروزه یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی کرمانشاه محسوب میشود. ( Tripyar )
تکیه معاونالملک از سه بخش اصلی حسینیه، زینبیه و عباسیه تشکیل شده است. این مجموعه در آغاز برای برگزاری مراسم مذهبی و آیینهای سوگواری ساخته شد و بعدها کارکردهای اجتماعی دیگری نیز پیدا کرد. ارزش معماری بنا در کنار غنای تصویری کاشیها، باعث شده تکیه معاونالملک جایگاهی ویژه در میان بناهای مذهبی و تاریخی دوره قاجار داشته باشد.
 |  |
تکیه معاونالملک کجاست؟
تکیه معاونالملک در بافت تاریخی شهر کرمانشاه، محله آبشوران قدیم و خیابان شهید حداد عادل قرار دارد. این موقعیت باعث شده بازدید از تکیه را بتوان با چند جاذبه تاریخی دیگر در مرکز شهر ترکیب کرد. موزه میراث باستانی، حمام حسنخان، موزه مردمشناسی و خانه صارمالدوله در فاصله بسیار کمی از تکیه قرار دارند. ( لستسکند )
برای مسافرانی که با خودرو شخصی به کرمانشاه میروند، بهتر است پیش از رسیدن به بافت تاریخی، محل پارک خودرو را در نظر بگیرند و ادامه مسیر را پیاده طی کنند؛ زیرا ارزش اصلی این محدوده در پیوستگی بناهای تاریخی آن است.
اطلاعات سریع تکیه معاونالملک
ویژگی | اطلاعات |
|---|---|
نام بنا | تکیه معاونالملک |
شهر | کرمانشاه |
استان | کرمانشاه |
دوره تاریخی | قاجار |
سال بهرهبرداری | ۱۲۸۲ خورشیدی |
کارکرد اولیه | برگزاری آیینهای مذهبی و رسیدگی به اختلافات قومی و عشایری |
بخشهای اصلی | حسینیه، زینبیه و عباسیه |
ویژگی شاخص | کاشیکاری برجسته، نیمهبرجسته و هفترنگ |
موزههای مجموعه | موزه مردمشناسی و موزه پوشاک و زیورآلات |
وضعیت ثبتی | اثر ملی ایران |
شماره ثبت | ۹۴۵ |
تاریخ ثبت | ۱۰ آذر ۱۳۵۴ |
نشانی | خیابان شهید حداد عادل، محله آبشوران قدیم |
تاریخچه تکیه معاونالملک
تکیه معاونالملک در اواخر دوره قاجار و با هدف برگزاری مراسم مذهبی ساخته شد. بخش اولیه مجموعه، حسینیه بود و بعدها با توسعه بنا، فضاهای زینبیه و عباسیه نیز به آن افزوده شدند. این روند توسعه باعث شد تکیه از یک فضای مذهبی ساده به مجموعهای بزرگتر با کارکردهای مذهبی، اجتماعی و خانوادگی تبدیل شود. منابع گردشگری موجود، بهرهبرداری از بنا را در سال ۱۲۸۲ خورشیدی ثبت کردهاند. ( لستسکند )
در جریان تحولات مشروطه، تکیه آسیب دید و بخشی از تزئینات و ساختار آن از بین رفت. پس از این اتفاق، حسنخان معاونالملک برای بازسازی بنا اقدام کرد و در روند بازسازی، مجموعه شکل کاملتری پیدا کرد. همین دوره بازسازی و توسعه، نقش مهمی در شکلگیری سیمای امروزی تکیه داشت. ( لستسکند )
معماری تکیه معاونالملک
معماری تکیه معاونالملک بر پایه سه فضای اصلی شکل گرفته است که هرکدام ویژگیهای معماری و تزئینی خاص خود را دارند. حیاطها، حجرهها، طاقنماها، فضاهای مسقف و اختلاف سطح بنا، در کنار کاشیکاری گسترده، ساختاری متفاوت از بسیاری از تکایای دوره قاجار ایجاد کردهاند.
یکی از ویژگیهای قابل توجه بنا، قرار گرفتن حسینیه در سطحی پایینتر از خیابان است. برای ورود به حسینیه باید از مجموعهای از پلهها پایین رفت و همین اختلاف سطح، فضای معماری این بخش را از محیط پیرامون جدا میکند. ( Carnaval )
 |  |
کاشیکاری تکیه معاونالملک
کاشیکاری مهمترین ویژگی هنری تکیه معاونالملک است. در بخشهای مختلف مجموعه، کاشیهایی با تکنیکهای برجسته، نیمهبرجسته و هفترنگ به کار رفتهاند و گستره موضوعی تصاویر آنها بسیار وسیع است. این تصاویر تنها نقوش تزئینی نیستند، بلکه بخشی از تاریخ و فرهنگ ایران را در قالب تصویر روایت میکنند. ( Tasnim News )
در میان نقشهای کاشیها میتوان تصاویری از رویدادهای مذهبی، حوادث کربلا، شخصیتهای اسلامی، شاهان و شخصیتهای ایران باستان و تصاویری مرتبط با تخت جمشید را مشاهده کرد. ترکیب این مضامین مذهبی و تاریخی، تکیه معاونالملک را به نمونهای ویژه از هنر تصویری دوره قاجار تبدیل کرده است. ( Tasnim News )
حسینیه تکیه معاونالملک
حسینیه یکی از قدیمیترین بخشهای مجموعه است و فضای آن برای برگزاری مراسم مذهبی و آیینهای سوگواری شکل گرفته است. ورود به این بخش از مسیر پایینرونده انجام میشود و فضای حسینیه در سطحی پایینتر از خیابان قرار دارد.
در اطراف صحن حسینیه حجرهها و طاقنماهایی قرار گرفتهاند و دیوارها با کاشیهای تصویری تزئین شدهاند. بخشهایی از این تصاویر به روایتهای مذهبی و حوادث مرتبط با واقعه عاشورا اختصاص دارد. ( Carnaval )
زینبیه تکیه معاونالملک
زینبیه بخش دیگری از مجموعه است که از نظر تزئینات و روایتهای تصویری اهمیت زیادی دارد. فضای این بخش با کاشیکاریهای گسترده پوشیده شده و بسیاری از تابلوهای تصویری مرتبط با حوادث عاشورا در آن قرار گرفتهاند.
آرامگاه حسنخان معاونالملک نیز در زینبیه قرار دارد. این موضوع باعث شده این بخش علاوه بر ارزش مذهبی و هنری، از نظر تاریخی نیز اهمیت ویژهای داشته باشد. ( لستسکند )
عباسیه تکیه معاونالملک
عباسیه سومین بخش اصلی تکیه است و صحن بزرگتری نسبت به حسینیه دارد. ساختمان دوطبقه و دیوارهای بلند اطراف صحن، فضای عباسیه را شکل دادهاند و سطح وسیعی از دیوارها با کاشیکاری پوشیده شده است.
در این بخش علاوه بر تزئینات معماری، دو موزه نیز قرار گرفته است. موزه مردمشناسی کرمانشاه و موزه پوشاک و زیورآلات استان کرمانشاه بخشی از مجموعه فرهنگی تکیه معاونالملک را تشکیل میدهند. ( Iran Portal )
موزههای تکیه معاونالملک
یکی از جذابیتهای امروز مجموعه، قرار گرفتن موزهها در بخش عباسیه است. موزه مردمشناسی کرمانشاه بخشی از فرهنگ، زندگی اجتماعی و سنتهای منطقه را معرفی میکند و موزه پوشاک و زیورآلات نیز به پوشش و آرایههای سنتی مردم استان میپردازد.
به همین دلیل، بازدید از تکیه معاونالملک فقط تماشای یک بنای تاریخی نیست و میتواند همزمان فرصتی برای آشنایی با بخشی از فرهنگ مادی و اجتماعی کرمانشاه باشد.
وضعیت ثبتی و میراث تکیه معاونالملک
تکیه معاونالملک در ۱۰ آذر ۱۳۵۴ با شماره ثبت ۹۴۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. این اطلاعات ثبتی در منابع مختلف گردشگری و میراثی تکرار شده و شماره ۹۴۵ به عنوان شناسه ثبت ملی بنا شناخته میشود. ( Tripyar )
ثبت ملی تکیه تنها به ساختمان اصلی مربوط نمیشود؛ ارزش مجموعه در ترکیب معماری، سه بخش حسینیه، زینبیه و عباسیه و مجموعه گسترده تزئینات کاشیکاری آن است.
بهترین زمان بازدید از تکیه معاونالملک
برای سفر به کرمانشاه، بهار و پاییز معمولاً زمانهای مطلوبی برای گردش شهری هستند. در این فصلها میتوان بازدید از تکیه را با برنامهای برای دیدن دیگر بناهای تاریخی شهر و جاذبههای طبیعی اطراف کرمانشاه ترکیب کرد.
از آنجا که بخش مهمی از جذابیت تکیه در جزئیات کاشیکاری و تزئینات داخلی است، بهتر است برای بازدید دستکم ۳۰ دقیقه تا یک ساعت زمان در نظر بگیرید. ( Carnaval )
جاذبههای نزدیک تکیه معاونالملک
یکی از نقاط قوت تکیه معاونالملک، قرار گرفتن آن در بافت تاریخی کرمانشاه است. چند جاذبه مهم در فاصله بسیار کمی از بنا قرار گرفتهاند و میتوان آنها را در یک مسیر پیاده یا شهری ترکیب کرد. فاصلههای زیر تقریبی و بر اساس اطلاعات گردشگری موجود هستند. ( لستسکند )
جاذبه | فاصله تقریبی از تکیه | نوع |
|---|---|---|
موزه میراث باستانی کرمانشاه | حدود ۱۷ متر | موزه |
حمام حسنخان | حدود ۲۸ متر | بنای تاریخی |
موزه مردمشناسی کرمانشاه | حدود ۳۵ متر | موزه |
خانه صارمالدوله | حدود ۲۱۰ متر | خانه تاریخی |
تکیه بیگلربیگی | حدود ۶۰۰ متر | تکیه تاریخی |
بازار سنتی کرمانشاه | حدود ۱ کیلومتر | بازار تاریخی |
طاقبستان | حدود ۱۲ کیلومتر | محوطه تاریخی |
اقامت در نزدیکی تکیه معاونالملک
نزدیکترین شهر برای اقامت، کرمانشاه است و به دلیل قرار گرفتن تکیه در بافت مرکزی شهر، گزینههای متنوعی از هتل تا اقامتگاه سنتی در اختیار مسافران قرار دارد.
بر اساس اطلاعات موجود، نزدیکترین گزینههای هتلی شناختهشده شامل مهمانسرای زیتون، هتل پارسیان، هتل جمشید و هتل سینا هستند. فاصلههای زیر تقریبی و عمدتاً بر اساس فاصله مستقیم گزارششدهاند. ( لستسکند )
جدول هتلها و اقامتگاههای شهری
اولویت | اقامتگاه | رده | فاصله تقریبی از تکیه |
|---|---|---|---|
۱ | هتل پارسیان کرمانشاه | ۵ ستاره | حدود ۳٫۳ کیلومتر |
۲ | هتل جمشید کرمانشاه | ۴ ستاره | حدود ۳٫۳ کیلومتر |
۳ | هتل سینا کرمانشاه | ۴ ستاره | حدود ۳٫۳ کیلومتر |
۴ | هتل سنتی ریوار | هتل سنتی | نزدیک مرکز شهر |
۵ | مهمانسرای زیتون کرمانشاه | مهمانسرا | حدود ۱٫۸ کیلومتر |
هتل پارسیان در رده پنجستاره قرار دارد و هتل جمشید نیز چهارستاره است. در فهرست فعلی هتلهای کرمانشاه، گزینه سهستاره مستقلی در فهرست مورد بررسی دیده نمیشود؛ بنابراین بهتر است بهجای درج یک نام بدون پشتوانه، در صورت نیاز گزینههای چهارستاره، هتلهای شهری یا مهمانسراها معرفی شوند. ( Iran Hotel Online )
اقامتگاههای بومگردی اطراف تکیه
بومگردیهای معتبر در خود مرکز شهر محدودتر از هتلها هستند و بسیاری از گزینههای شناختهشده در روستاها و مناطق اطراف کرمانشاه قرار گرفتهاند. بنابراین فاصله آنها از تکیه معاونالملک میتواند بهمراتب بیشتر از هتلهای مرکز شهر باشد.
اقامتگاه بوم گردی کرمانشاه در دادههای محلی به عنوان گزینه اقامتی در شهر کرمانشاه دیده میشود. همچنین اقامتگاه بوم گردی سابات در استان کرمانشاه قرار دارد، اما برای این مقاله به دلیل فاصله بیشتر از مرکز شهر، در اولویت بعدی قرار میگیرد.
اولویت | اقامتگاه | نوع | محدوده | فاصله از تکیه |
|---|---|---|---|---|
۱ | اقامتگاه بومگردی کرمانشاه | بومگردی | کرمانشاه | نیازمند کنترل نشانی دقیق |
۲ | اقامتگاه بومگردی سابات | بومگردی | استان کرمانشاه | دورتر از مرکز شهر |
۳ | اقامتگاههای روستایی اطراف کرمانشاه | بومگردی | اطراف کرمانشاه | وابسته به روستا |
توصیه: برای رزرو بومگردی، فعال بودن اقامتگاه، ظرفیت، فاصله واقعی و مسیر دسترسی را نزدیک زمان سفر کنترل کنید؛ زیرا وضعیت این اقامتگاهها ممکن است تغییر کند.
غذاخوریها و رستورانهای اطراف تکیه معاونالملک
یکی از مزیتهای موقعیت تکیه معاونالملک، قرار گرفتن آن در محدودهای قدیمی و پررفتوآمد است که گزینههای مختلف غذاخوری در اطراف آن وجود دارد. چند گزینه نزدیک بنا نیز در دادههای گردشگری ثبت شدهاند. ( لستسکند )
اولویت | غذاخوری | فاصله تقریبی از تکیه | نوع |
|---|---|---|---|
۱ | دیزیسرای نو | حدود ۴۶۴ متر | غذای ایرانی |
۲ | رستوران بامگاه عمارت | حدود ۴۹۹ متر | رستوران / اقامتگاه سنتی |
۳ | شربتخانه تکیه بیگلربیگی | حدود ۶۱۵ متر | شربتخانه و پذیرایی سنتی |
۴ | رستوران سنتی باغ پرآو | در محدوده شهری | رستوران سنتی |
۵ | چلوکبابی اسلامی | در محدوده شهری | غذای ایرانی |
در میان گزینههای نزدیک، رستوران بامگاه عمارت به دلیل قرار گرفتن در یک مجموعه با حالوهوای سنتی میتواند برای مسافرانی که فضای تاریخی را در کنار غذا ترجیح میدهند، انتخاب جذابی باشد. البته کیفیت، ساعت فعالیت و وضعیت پذیرش بهتر است پیش از مراجعه دوباره بررسی شود. ( لستسکند )
پیشنهاد سفرهای ناز برای اقامت و غذا
اگر برای نخستین بار به کرمانشاه سفر میکنید، پیشنهاد میکنیم بازدید از تکیه معاونالملک را در برنامه یک روز تاریخی مرکز شهر قرار دهید. فاصله بسیار کم تکیه با موزه میراث باستانی، حمام حسنخان و خانه صارمالدوله این امکان را فراهم میکند که چند جاذبه را بدون جابهجایی طولانی ببینید. سپس میتوان مسیر را به سمت تکیه بیگلربیگی و بازار سنتی کرمانشاه ادامه داد.
برای اقامت، هتلهای مرکز شهر انتخاب مناسبتری برای کسانی هستند که دسترسی شهری و امکانات کامل میخواهند. در مقابل، مسافرانی که تجربه متفاوتی میخواهند میتوانند سراغ بومگردیهای معتبر استان بروند؛ البته این گزینهها لزوماً نزدیک تکیه نیستند.
نکات مهم بازدید
تکیه معاونالملک یک بنای تاریخی با سطوح تزئینی بسیار ارزشمند است. بنابراین هنگام بازدید نباید کاشیها یا سطوح تزئینی لمس شوند و بهتر است فاصله مناسب از دیوارها رعایت شود.
اختلاف سطح حسینیه با خیابان و وجود پله نیز برای سالمندان و مسافرانی که محدودیت حرکتی دارند اهمیت دارد. پیش از سفر بهتر است شرایط دسترسی و ساعت فعالیت مجموعه بررسی شود.
طبق اطلاعات منتشرشده، ساعت بازدید معمولاً در محدوده ۹ تا ۱۸ گزارش شده، اما ساعت فعالیت اماکن تاریخی ممکن است در مناسبتها و فصلهای مختلف تغییر کند. ( Tripyar )
پرسشهای متداول
تکیه معاونالملک مربوط به چه دورهای است؟
تکیه معاونالملک از بناهای دوره قاجار کرمانشاه است و مجموعه در سال ۱۲۸۲ خورشیدی به بهرهبرداری رسیده است. ( لستسکند )
تکیه معاونالملک چند بخش دارد؟
این مجموعه از سه بخش اصلی حسینیه، زینبیه و عباسیه تشکیل شده است. ( لستسکند )
مشهورترین ویژگی تکیه معاونالملک چیست؟
مهمترین ویژگی بنا، کاشیکاریهای گسترده و تصویری آن است که با تکنیکهای برجسته، نیمهبرجسته و هفترنگ اجرا شدهاند و موضوعات مذهبی، تاریخی و ملی را به تصویر میکشند. ( Tasnim News )
تکیه معاونالملک چه زمانی ثبت ملی شد؟
این بنا در ۱۰ آذر ۱۳۵۴ با شماره ثبت ۹۴۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. ( Tripyar )
موزههای تکیه معاونالملک کداماند؟
در بخش عباسیه مجموعه، موزه مردمشناسی کرمانشاه و موزه پوشاک و زیورآلات استان کرمانشاه قرار دارند. ( Gashtook )
نزدیکترین جاذبهها به تکیه معاونالملک کداماند؟
موزه میراث باستانی، حمام حسنخان، موزه مردمشناسی و خانه صارمالدوله از نزدیکترین جاذبهها هستند و برخی از آنها تنها چند ده متر با تکیه فاصله دارند. ( لستسکند )
منابع و مراجع
منابع فارسی
ایرنا – تکیه معاونالملک کرمانشاه
ایسنا – گزارش تصویری تکیه معاونالملک
لستسکند – تکیه معاونالملک کرمانشاه
منابع تصویری
Wikimedia Commons – مجموعه تصاویر تکیه معاونالملک
Wikimedia Commons – فایل تصویر نمای تکیه معاونالملک
موقعیت روی نقشه
نام مکان: تکیه معاونالملک
استان: کرمانشاه
شهر: کرمانشاه
نشانی: محله آبشوران قدیم، خیابان شهید حداد عادل
شماره ثبت ملی: ۹۴۵
دیدگاه خود را بنویسید