مجموعه اسلام خواجه، متشکل از کوچکترین مدرسه و بلندترین مناره خیوه، شکلی به مناره‌های باستانی قرن XI و XII دارد و در قسمت جنوب شرقی ایچان قلعه واقع شده است. سازندگان می‌خواستند چنین طرحی از مناره کلان بخارا پیشی بگیرد و از قدیمی‌ترین سنت مناره سازی به شکل برج‌های باریک استفاده کنند. ارتفاع بلندترین مناره خیوه (با احتساب پایه) 57 متر است. این مجموعه در سالهای 1908-1910 به دستور اسلام خوجه، وزیر ارشد خانات خیوان در زمان محمد رخیم خان دوم (1863-1910) و پسرش اصفهانیارخان (1910-1920) ساخته شد.
همانطور که خیوه به آرامی به قرن بیستم چشمک می‌زند، نیاز مبرم به اصلاحات برای برخی از اعضای دربار اسفندیارخان آشکار شد. در لبه نابودی این اصلاحات، وزیر اعظم اسلام خواجه بود که با راه اندازی مدرسه و بیمارستان دولتی به سرعت محبت مردم را به دست آورد و با انجام یک سلسله اصلاحات آموزشی خشم روحانیون را برانگیخت. اسلام خواجه بر اساس معیارهای خیوان لیبرال بود: او مدرسه‌ای به سبک اروپایی تأسیس کرد، تلگراف راه دور را به شهر آورد و بیمارستانی ساخت. او در سال 1913 به دستور دشمن سرسخت خود، نظر بیگ، با اجازه ضمنی خان ترور شد، پیش از آن که فرصتی برای راه اندازی این مدرسه (1908) و مناره (1910) پیدا کند.

این پروژه قرار بود آخرین دستاورد معماری به یاد ماندنی خانات‌های آسیای مرکزی باشد، به ویژه به این دلیل که معمار آن توسط اصفهانیار در پی سرپوش گذاشتن بر ترور زنده به گور شد. سکوی بالای مناره در ارتفاع 45 متری بلندترین نقطه‌ای است که از آن می توان منظره‌ای پانوراما از خیوه به دست آورد. تنه مناره اسلام خوجه که قطر قاعده آن 9.5 متر است، با بالا رفتن از آن کاسته می‌شود. مناره با نوارهای درخشانی از رویه‌های نقوش لعابدار، عمدتاً به رنگ‌های آبی، آبی تیره، سفید و فیروزه‌ای بسته شده است که تزیینات آن منحصر به‌ فرد است. از نظر زیبایی و ظرافت، تنها مناره کلان در بخارا را می‌توان با این مناره مقایسه کرد که خیلی زودتر از مناره اسلام خواجه شکل گرفته است. می‌توانید از مناره بالا بروید. با نوارهای فیروزه‌ای و کاشی کاری‌های قرمز، بیشتر شبیه یک فانوس دریایی غیر معمول دوست داشتنی به نظر می‌رسد. با ارتفاع 57 متر، بلندترین ارتفاع ازبکستان است، اما تقریباً 800 سال جوان‌تر از مناره کلان در بخارا است.
مدرسه نامتقارن اسلام خواجه جایگاه مهمی در مجموعه ایچان قلعه دارد و به عنوان پس زمینه مناره معروف اسلام خواجه با نمای اصلی مجاور آن عمل می‌کند. صحن کوچک آن با 42 حجره یک طبقه ساخته شده است. در دکور نمای اصلی مدرسه از روکش‌های ماژولیکا به رنگ آبی تیره، تمپان و نوارهای طرح لعابدار استفاده شده است. قسمت جنوب شرقی مدرسه دارای گنبد بسیار کم ارتفاعی است. مدرسه اسلام خواجه یک بنای معماری منحصر به‌ فرد است که نشان‌ دهنده تأثیر زمان و روحیه خلاقانه استادان ملی است. استادان بولتا وایسف و مادیمینوف تزئینات لعاب مدرسه را انجام دادند.
مهارت معماران را می توان در فرم‌های معماری مشاهده کرد که در تضاد با ترکیب‌ها، به طرز ماهرانه‌ای در فضای محدود به کار رفته است. 42 اتاق مدرسه اکنون موزه هنرهای کاربردی است که بهترین موزه خیوه است و هنرهای محلی را از ردای چتوان دوزی شده زنان گرفته تا پلاک چوبی حکاکی شده اولیه Ota Darvoza را به نمایش می‌گذارد. فلزکاری و چرم کاری، کاشی و گانچ و سنگ مرمر و کنده کاری روی چوب همگی نشان داده شده‌اند. تاج مسجد با گنبدی ایرانی شکل مشخص شده است. روبروی مدرسه، اولین مدرسه روسی است که در خیوه ساخته شده است.

اسلام خواجه
وزیر اعظم و پدر زن اسفندیارخان اسلام خواجه، برخلاف اکثریت مقامات خان، فردی تحصیلکرده و دور اندیش و پیرو دیدگاه‌های مترقی بود. اسلام خواجه بارها به سن پترزبورگ رفته بود و به حوادثی که در آن زمان در امپراتوری روسیه رخ می‌داد علاقه‌مند بود. او ضرورت اصلاحات مدرن را درک کرد. او حامی ارتباطات تجاری فرهنگی با روسیه بود. و همچنین حمایت از ایده ایجاد صنعت بومی. به اصرار او اولین بار در خانات خیوه مدرسه از نوع اروپایی، کارخانه زنجیر، بیمارستان، داروخانه، پست و تلگراف، پل‌ها و جاده‌ها در خیوه ساخته شد. اما روحانیون و اشراف محافظه‌کار با سیاست‌های بدیع اسلام خواجه دشمنی داشتند. این دشمنی منجر به ترور و حذف فیزیکی اسلام خواجه شد.

از این اثر تاریخی در تور گروهی ازبکستان و تاجیکستان بازدید خواهد شد.