برج‌ها و مناره‌ها
مسجد حضرت سلطان (Hazret Sultan Mosque) یکی از مهم‌ترین بناهای مذهبی و معماری شهر آستانه و بزرگ‌ترین مسجد قزاقستان است. این مسجد با گنبد سفیدرنگ، مناره‌های بلند و طراحی باشکوه خود، یکی از نمادهای جدید پایتخت محسوب می‌شود و در کنار بناهایی مانند برج بایترک و خان شاطر، چهره مدرن آستانه را شکل می‌دهد. این مسجد علاوه بر اهمیت مذهبی، از نظر معماری نیز یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های تلفیق هنر اسلامی، معماری سنتی قزاقی و طراحی معاصر در آسیای مرکزی به شمار می‌رود.
برج بایترک (Baiterek Tower) مشهورترین نماد شهر آستانه و یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای قزاقستان است. این برج که در قلب منطقه مدرن پایتخت قرار دارد، برای بسیاری از مردم قزاقستان نمادی از استقلال، رشد و آینده‌نگری کشور محسوب می‌شود. ارتفاع چشمگیر، طراحی منحصربه‌فرد و گوی طلایی‌رنگی که در بالای برج قرار گرفته، باعث شده بایترک به یکی از محبوب‌ترین جاذبه‌های گردشگری قزاقستان تبدیل شود. تقریباً هر گردشگری که برای نخستین بار به آستانه سفر می‌کند، بازدید از این برج را در برنامه خود قرار می‌دهد.
سلام دوست‌داران سفر و ماجراجویی! اگر عاشق شهرهایی هستید که داستان‌های هزارساله در گوشه‌گوشه‌شان نفس می‌کشند، استانبول قطعاً مقصدی است که نباید از دست بدهید. این شهر پرجنب‌وجوش، بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر ترکیه است و با تاریخ پرشکوه و جاذبه‌های بی‌نظیرش، هر سال میلیون‌ها گردشگر را به سوی خود می‌کشاند.
هالفتی (Halfeti) یکی از شهرهای Cittaslow (شهرهای آرام) در ترکیه است که با زیبایی منحصربه‌فرد و تاریخی غنی، گردشگران را مجذوب خود می‌کند. این شهر به‌دلیل رزهای سیاه نادرش معروف است که تنها در این منطقه رشد می‌کنند و به نام "دختر عرب گریان" شناخته می‌شوند. امروزه هالفتی به دو بخش شهر قدیم (غرق‌شده در آب) و شهر جدید تقسیم شده و ترکیبی خیره‌کننده از تاریخ، طبیعت و معماری را ارائه می‌دهد.
در 35 کیلومتری مسیر فریمان به مشهد، در نقطه تلاقی شاهراه‌های مهم، شهر تاریخی سنگ بست با وسعت 13 هکتار خودنمایی می‌کند. موقعیت منحصر به فرد این شهر، رونق و آبادانی را در طول قرون و اعصار اسلامی برای آن به ارمغان آورده است.
میل امام، که در زبان محلی به صومعه سرا یا سومانسرا معروف است، در شمال شرقی روستای امام از توابع رانکوه املش واقع شده است. قدمت این بنا به طور دقیق مشخص نیست، اما اهالی منطقه بر این باورند که از دیرباز و در دوران پیش از اسلام به عنوان آتشكده مورد استفاده قرار می‌گرفته است.
در قبرستان قدیمی روستای کبودگنبد، واقع در بخش خاروانا، گنبد الله الله، گویی نگینی فیروزه‌ای بر تار و پود تاریخ می‌درخشد. این بنای باشکوه که قدمت آن به اواخر دوره ایلخانان مغول تا صفویه می‌رسد، با معماری منحصر به فرد و تزئینات خیره‌کننده، هر ساله نظر بسیاری از گردشگران و علاقه‌مندان به تاریخ را به خود جلب می‌کند.
برج کبوتر اژیه متعلق به دوره قاجار است و در تاریخ ۲۰ اسفند ۱۳۸۵ با شماره ثبت ۱۸۱۰۹ به عنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت شده است. اژیه یکی از شهرهای حومه زاینده رود و در ۷۵ کیلومتری جنوب شرقی اصفهان قرار دارد. یکی از ویژگی های برج های کبوتر در حومه زاینده رود، قدمت بعضی از آنها که به چند صد سال می رسد، است.
مناره گلپایگان، که به آن "میل گلپایگان" هم می‌گویند، در دوره سلجوقی قرن پنجم هجری قمری ساخته شده است و به عنوان یکی از بلندترین مناره‌های آن دوره شناخته می‌شود. این مناره در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۳۱۵ به شماره ۲۵۰ در آثار ملی ایران ثبت شده است و در سال ۱۸ - ۱۳۱۷ مورد مرمت قرار گرفته است. مناره گلپایگان دارای دو در است و درون آن پلکانی وجود دارد. قسمت‌های پایین و بالای مناره تعمیر شده و دارای کتیبه آجری است که به خط کوفی نوشته شده و بدون تاریخ است.
مسجد پامنار در شهر زواره واقع شده است و در گذشته به عنوان آتشکده شناخته می‌شد. اما در زمان ظهور اسلام به مسجد تبدیل شد. این مسجد در دوران حکومت سلجوقیان و در قرن پنجم هجری با تزئینات زیبا ساخته شده است. در جنوب مسجد، شش ایوان کوچک قرار دارند و هرکدام از آنها دارای یک محراب زیبا هستند. مناره این مسجد متعلق به سال 461 هجری است و دومین مناره قدیمی ایران است، که بعد از مناره قدیمی ساوه (به تاریخ 453 هجری) ساخته شده است.
در گذشته مناره‌ها، در كنار مساجد و يا مدارس از خشت، سنگ و چوب ساخته می‌شدند. كاربرد مهمّ مناره‌ها در گذشته استفاده از آنها برای اذان گفتن بود. مناره‌ها به شکل مدوّر و يا چارگوش بنا شده و با کتیبه‌ها و تزئينات مختلف مانند: كاشی كاری تزئين می‌شدند. تعداد كمی از مناره‌های قديمی در تاجيكستان هنوز باقی مانده و بعضی از آنها ترميم و بازسازی شده است.
مجموعه اسلام خواجه از شاخص‌ترین بناهای اوایل سده بیستم در ایچان‌قلعه خیوه است و از یک مدرسه کوچک و مناره‌ای بلند تشکیل می‌شود. ساخت مجموعه به ابتکار اسلام خواجه، وزیر اعظم و پدرزن اسفندیارخان، در سال ۱۹۰۸ آغاز شد و در سال ۱۹۱۰ به پایان رسید. مناره با ارتفاع حدود ۵۶٫۶ متر، بدنه باریک‌شونده و نوارهای کاشی لعاب‌دار، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های خط آسمان خیوه است؛ در حالی که مدرسه در کنار آن عمداً کوچک و فشرده طراحی شده و همین تضاد، هویت معماری مجموعه را شکل می‌دهد.
کلته منار خیوه یا مناره کوتاه یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی شهر خیوه در ازبکستان و یکی از نمادهای تصویری این شهر باستانی است. این مناره در بخش غربی ایچان‌قلعه، در نزدیکی دروازه آتا و درست در برابر مدرسه محمد امین‌خان قرار گرفته است.
کلته منار یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای خیوه و مناره‌ای ناتمام در کنار مدرسه محمد امین‌خان، نزدیک ورودی غربی ایچان‌قلعه است. ساخت آن به فرمان محمد امین‌خان در سال ۱۸۵۲ آغاز شد و پس از مرگ او در ۱۸۵۵ متوقف ماند. منبع رسمی گردشگری ازبکستان قطر پایه را ۱۴٫۵ متر و ارتفاع طراحی‌شده را حدود ۸۰ متر اعلام می‌کند. ارتفاع موجود در منابع رسمی همان کشور یکسان گزارش نشده و اعداد ۲۶ و ۲۹ متر دیده می‌شود؛ به همین دلیل این اختلاف در مقاله حفظ شده است.
مناره کلان بخارا یکی از مشهورترین بناهای تاریخی ازبکستان و یکی از شاخص‌ترین نمادهای شهر باستانی بخارا است؛ سازه‌ای آجری و باشکوه که بیش از هشت قرن در قلب این شهر تاریخی پابرجا مانده و امروزه یکی از مهم‌ترین دیدنی‌های مجموعه پای کلان به شمار می‌رود. این مناره در کنار مسجد کلان و مدرسه میرعرب، منظره‌ای را شکل داده که برای بسیاری از مسافرانی که به بخارا سفر می‌کنند،
جاده چالوس به عنوان یکی از پرطرفدارترین مسیرهای دسترسی به شمال ایران برای مردم شهرهای کرج و تهران محسوب شده و از نظر زیبایی، یکی از جذاب‌ترین جاده‌های ایران است. این جاده، سایت‌های تاریخی، مذهبی و طبیعی بسیاری در اطراف خود دارد که زیبایی آن را دو چندان کرده است.
مسجد دومناره سقز یکی از قدیمی‌ترین بناهای مذهبی شهر سقز و از آثار شاخص بافت تاریخی این شهر در استان کردستان است. این مسجد در محله میان‌قلعه و خیابان امام خمینی، پشت حسینیه سقز قرار گرفته و به دلیل داشتن دو مناره، ایوان چوبی، شبستان سنتی و حوضخانه تاریخی، یکی از متفاوت‌ترین مساجد تاریخی کردستان به شمار می‌رود.
استان گلستان هم طبیعت بکر و زیبایی چون جنگل‌های گلستان دارد، هم شهرهای تاریخی مانند گنبد و گرگان که گرگان مرکز استان از قدمتی دیرینه برخوردار است، کاوشهای که در «تورنگ» تپه انجام شد نشان از شهرنشینی حدود 6000 سال ق.م دارد، هم‌چنین کشف بقایای «دیوار گرگان» که محققین آن‌‌را با دیوار چین مقایسه می‌کنند قدیمی بودن این شهر را ثابت می‌کند.
برج طغرل، همان برج مدور مشهور در قلب شهر ری، که یکی از آثار ارزشمند سرزمین باستانی ری به شمار می‌رود، امروز با گسترش شهر تقریباً در نزدیکی شهر تهران است. این برج از پس بیش از 700 سال هنوز شکوه و زیبایی خود را حفظ کرده است. برجی که نام بنیانگذار سلسله سلجوقیان، یعنی «طغرل بیگ سلجوقی» را بر خود دارد. برج طغرل آرامگاه بسیاری از فرزانگان و دانشمندان عصر سلجوقی است.
برج شیخ شبلی در شهر دماوند، در بخش شرقی این شهر و در میان بافت تاریخی آن قرار دارد. این بنای آرامگاهی بر فراز ارتفاعی مشرف به محیط اطراف ساخته شده و به دلیل قرارگیری در یکی از مناطق قدیمی دماوند، بازدید از آن فرصتی برای آشنایی هم‌زمان با تاریخ و فضای طبیعی این شهر فراهم می‌کند. برج شبلی امروزه یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار تاریخی دماوند به شمار می‌رود.
برج پیر علمدار یکی از نمونه های برجسته معماری قرن پنجم ایران است. بر اساس کتیبه خط کوفی پیرامون برج ، این بنا بین سال های 417 تا 420 هجری قمری به دستور ابوحرب بختیاربن محمد، فرزند محمدابن ابراهیم ، برای پدرش ساخته شده است. براساس شعری از منوچهری، ابوحرب دامغانی حاجب دربار قابوس ابن وشمگیر« فلک المعالی» پادشاه زیاری بود که از جانب او به حکومت دامغان رسید. این برج در محله خوریا نزدیک مسجد جامع دامغان و در خیابان شهید مطهری ( ایستگاه) واقع گردیده است.
بنای آجری گنبد چهل دختر دامغان که قدمت آن به دوران سلجوقی برمی گردد در سال 466 هجری به دستور ابوشجاع موسوم به اسفاربکی بن اصفهانی ساخته شده است. این برج در مرکز شهر دامغان در خیابان امام خمینی واقع شده است. بنا دارای محیط خارجی 23 متر، قطر داخلی 5/5 متر و حدود 15 متر ارتفاع است. در قسمت تزیینات آجری بالای گنبدکتیبه ای به خط کوفی وجود دارد که ابتدای آن جمله (( امر ببناء هذالقبه الامیر الجلیل ابوشجاع اسفها)) و در قسمت آخر آن ((ثلثمائه)) آمده است.
در جنوب شرقی مسجد جامع بسطام، در شمال شهرستان شاهرود استان سمنان، برجی آجری و بلند قرار دارد که به برج کاشانه بسطام معروف است. این برج یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی شهر بسطام محسوب می‌شود و به دلیل فرم متفاوت، ارتفاع قابل توجه و معماری آجری خود از فاصله دور نیز به‌راحتی قابل تشخیص است.
اگر بتوان خاستگاهی برای ملکوت و آرامش نهفته در آن متصور شد، بی‌تردید آن خاستگاه جایی شبیه مسجدی بنا نهاده شده در دل کویری آرام و خاک‌سرشت است. جایی که بناها به رنگ خاک‌اند و نقش دیوارها با سادگی بی‌‌پیرایه‌‌شان، آسوده از هر اغراق و گزافه، مرکبی‌ست برای به پرواز در آوردن خیال آدمی.
برج خلعت‌پوشان یکی از بناهای تاریخی تبریز است که در حدود پنج کیلومتری شرق شهر، در محدوده روستای کرکج و در مسیر تبریز به باسمنج قرار دارد. این برج آجری در نزدیکی رودخانه مهرانه‌رود یا میدان‌چای ساخته شده و امروزه محوطه پیرامون آن با اراضی دانشگاه تبریز و دانشکده کشاورزی ارتباط دارد. قرارگیری برج در فضای باز و نسبتاً سرسبز این محدوده، آن را از بسیاری از بناهای تاریخی واقع در بافت متراکم مرکز تبریز متمایز کرده است.
برج مهماندوست که با نام برج معصوم‌زاده نیز شناخته می‌شود، در جنوب روستای مهماندوست و در نزدیکی امام‌آباد، حدود ۲۰ کیلومتری شمال‌شرقی دامغان در استان سمنان قرار دارد. این برج تاریخی در مسیر دامغان به شاهرود واقع شده و دسترسی نسبتاً مناسبی از طریق جاده اصلی منطقه دارد.
«برج سه‌گنبد» یکی از بناهای تاریخی شهر ارومیه در استان آذربایجان غربی است که در بخش جنوب‌شرقی بافت شهری و در محدوده خیابان استاد برزگر قرار دارد. این بنای استوانه‌ای و آجری از یادگارهای دوره سلجوقی است و بر اساس کتیبه‌های موجود در سردر، تاریخ ساخت آن به سال ۵۸۰ هجری قمری، برابر با ۱۱۸۴ میلادی، بازمی‌گردد. برج سه‌گنبد در سال ۱۳۱۴ خورشیدی با شماره ۲۴۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.
کبوترخانه‌ها یا کفترخانه‌ها از بناهای منحصربه‌فرد معماری سنتی ایران هستند؛ سازه‌هایی که در نگاه نخست شاید تنها برج‌هایی برای نگهداری کبوتر به نظر برسند، اما در واقع بخشی از نظام هوشمند کشاورزی در ایران گذشته بوده‌اند. هدف اصلی از ساخت این بناها، جمع‌آوری فضولات کبوتران و دیگر پرندگان و استفاده از آن به عنوان کود کشاورزی بود. کود کبوتر علاوه بر کشاورزی، در گذشته در صنایعی مانند دباغی، چرم‌سازی و حتی ساخت باروت نیز کاربرد داشت.
برج شمس تبریزی در شهر خوی، در کنار آرامگاه شمس تبریزی قرار دارد و یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی این شهر به شمار می‌رود. این برج استوانه‌ای و میان‌تهی از بناهای متفاوت معماری منطقه است و بیش از آنکه تنها یک مناره تاریخی باشد، پیوندی میان تاریخ تصوف، معماری دوره صفوی و شخصیت شمس تبریزی ایجاد می‌کند.
ساختمان شهرداری رشت یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی شهر و از مهم‌ترین نمادهای معماری معاصر رشت است که در ضلع شمالی میدان شهرداری قرار دارد. نمای سفیدرنگ، برج ساعت و قرار گرفتن بنا در میان مجموعه تاریخی میدان شهرداری باعث شده این ساختمان به یکی از نخستین تصاویر ذهنی گردشگران از رشت تبدیل شود.
برج تاریخی گنبد قابوس یکی از بناهای شاخص و ممتاز معماری دوره ی اسلامی و مربوط به سده ی چهارم هجری است که علیرغم استفاده از تزیینات بسیار کم دارای ساختاری متناسب، موزون، مستحکم و زیبا است. این برج بلندترین برج تمام آجری جهان درسال ۳۷۵ هجری شمسی، در زمان سلطنت قابوس بن وشمگیر، بر فراز تپه ای خاکی به ارتفاع پانزده متر بالاتر از سطح زمین بنا شده است.