یزد
کوچه آشتی‌کنان که به کوچه عشاق و مهربانی نیز معروف است، کوچه‌ای تنگ و باریک بوده که اسباب نزدیکی آدم‌ها می‌شده و در واقع هنر و خلاقیت معماران ایرانی را به رخ می‌کشد به خصوص در شهرهای کویری. این کوچه‌ها در محله‌های قدیمیِ شهرهایی چون اصفهان و یزد هم‌چنان سرحال و سرزنده نفس می‌کشند اما در بعضی شهرها مانند تهران تک و توک به جا مانده‌اند آن‌هم در دلِ تهران قدیم؛ مثلا در محله عودلاجان.
قلعه خرانق یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی روستای خرانق در شهرستان اردکان استان یزد است که در میان بافت تاریخی این روستا قرار گرفته است. این دژ خشتی در منطقه‌ای کویری شکل گرفته و مجموعه‌ای از خانه‌های مسکونی، برج‌های دیده‌بانی، دروازه‌ها و کوچه‌های باریک را درون حصار خود جای داده است. موقعیت قلعه در مسیرهای تاریخی پیرامون خرانق نیز به اهمیت آن افزوده و آن را به یکی از جاذبه‌های شاخص گردشگری تاریخی استان یزد تبدیل کرده است.
باغ دولت‌آباد یزد یکی از باغهای ایرانی به شمار می‌رود که به واسطه بادگیر بلندش زبانزد است. این باغ که در چهار منار یزد قرار گرفته است، نه تنها در فهرست آثار ملی ایران جای دارد، بلکه به عنوان یکی از باغهای برجسته ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز جای دارد.
کاروانسرای زین‌الدین یکی از متفاوت‌ترین کاروانسراهای تاریخی ایران است که در مسیر قدیمی یزد به کرمان و در محدوده شهرستان مهریز استان یزد قرار دارد. این بنا در منطقه‌ای کویری و در کنار یکی از مسیرهای تاریخی رفت‌وآمد کاروان‌ها ساخته شده و امروزه یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری کاروانسراهای دوره صفوی به شمار می‌رود.
کبوترخانه‌ها یا کفترخانه‌ها از بناهای منحصربه‌فرد معماری سنتی ایران هستند؛ سازه‌هایی که در نگاه نخست شاید تنها برج‌هایی برای نگهداری کبوتر به نظر برسند، اما در واقع بخشی از نظام هوشمند کشاورزی در ایران گذشته بوده‌اند. هدف اصلی از ساخت این بناها، جمع‌آوری فضولات کبوتران و دیگر پرندگان و استفاده از آن به عنوان کود کشاورزی بود. کود کبوتر علاوه بر کشاورزی، در گذشته در صنایعی مانند دباغی، چرم‌سازی و حتی ساخت باروت نیز کاربرد داشت.
آتشکده یزد یا آتشکده ورهرام یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای زرتشتی ایران و از جاذبه‌های فرهنگی شهر یزد است. بنای فعلی آتشکده در دوره پهلوی اول ساخته شده، اما اهمیت آن تنها به ساختمان امروزی محدود نمی‌شود؛ زیرا آتشی که در این مکان نگهداری می‌شود، در سنت زرتشتیان پیشینه‌ای بسیار طولانی دارد و از مهم‌ترین آتش‌های مقدس جامعه زرتشتی به شمار می‌رود.
زیارتگاه چک‌چک یا پیر سبز چک‌چک یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های زرتشتیان ایران است که در منطقه‌ای کوهستانی در استان یزد و در دل کوه قرار دارد. این نیایشگاه به دلیل موقعیت طبیعی خاص، معماری هماهنگ با صخره و اهمیت مذهبی و تاریخی خود، یکی از شناخته‌شده‌ترین جاذبه‌های فرهنگی زرتشتیان در ایران به شمار می‌رود. فضای زیارتگاه در میان صخره‌های خشک و کوهستانی شکل گرفته و قطرات آبی که از شکاف سنگ‌ها به داخل بنا می‌چکد، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های طبیعی و معنوی این مکان است.
اگر مقصد شما یزد است، تنها به جاذبه‌های تاریخی داخل شهر بسنده نکنید؛ بخشی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگی و مذهبی این منطقه در خارج از محدوده شهری قرار گرفته‌اند. یزد از دیرباز یکی از مهم‌ترین مراکز زندگی زرتشتیان ایران بوده و به همین دلیل آتشکده‌ها، زیارتگاه‌ها و دیگر آثار مرتبط با آیین زرتشتی در این استان فراوان‌اند. زیارتگاه نارستانه یکی از همین مکان‌های مقدس است که در میان کوه‌های منطقه قرار گرفته و علاوه بر اهمیت مذهبی، از نظر طبیعت و گردشگری مردم‌شناسانه نیز ارزش زیادی دارد.
مسجد جامع یزد یا مسجد جامع کبیر یزد یکی از برجسته‌ترین آثار معماری اسلامی ایران و یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر یزد است. این مسجد در قلب بافت تاریخی شهر قرار گرفته و سردر بلند، دو مناره مرتفع، کاشی‌کاری‌های ظریف، گنبد دوپوسته و کتیبه‌های ارزشمند آن، تصویری شاخص از هنر معماری ایران در دوره‌های میانه اسلامی به وجود آورده‌اند.
مجموعه امیرچخماق، که با نام‌های امیرچقماق و امیرچخماق نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی شهر یزد و از شناخته‌شده‌ترین نمادهای این شهر کویری است. این مجموعه در میانه بافت تاریخی یزد قرار گرفته و در طول چندین قرن، علاوه بر نقش مذهبی، کارکردهای اجتماعی، اقتصادی و شهری داشته است. معماری شاخص، سردر مرتفع، طاق‌ها و صفه‌های باشکوه و قرار گرفتن بناها در کنار یک میدان تاریخی، مجموعه امیرچخماق را به یکی از مهم‌ترین نقاط دیدنی یزد تبدیل کرده است.
خانه آقازاده یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شهر ابرکوه در استان یزد و نمونه‌ای ارزشمند از معماری مسکونی مناطق گرم و خشک ایران است. این خانه در بافت تاریخی شهر قرار گرفته و به دلیل طراحی متناسب با شرایط اقلیمی، استفاده از مصالح بومی و وجود بادگیر دوطبقه و کلاه‌فرنگی، جایگاه ویژه‌ای در میان خانه‌های تاریخی ایران دارد. بنای خانه به سید حسین ابرقویی، از افراد ثروتمند دوره قاجار، نسبت داده می‌شود و ساختار آن تصویری روشن از شیوه زندگی خانواده‌های متمول در شهرهای کویری ایران ارائه می‌دهد.
شهر تاریخی یزد یکی از ارزشمندترین نمونه‌های سکونت انسانی در محیط گرم و خشک ایران است؛ شهری که معماری، شهرسازی و شیوه مدیریت منابع آب در آن طی قرن‌ها با شرایط دشوار کویر سازگار شده است. بافت تاریخی یزد مجموعه‌ای گسترده از خانه‌های خشتی، کوچه‌های باریک، ساباط‌ها، بازارها، مسجدها، آب‌انبارها، حمام‌ها، باغ‌ها و بناهای مذهبی را در خود جای داده و هنوز نیز بخش مهمی از آن به عنوان یک بافت زنده شهری مورد استفاده قرار می‌گیرد.