برج شمس تبریزی کجاست؟
برج شمس تبریزی در شهر خوی، در کنار آرامگاه شمس تبریزی قرار دارد و یکی از شاخصترین بناهای تاریخی این شهر به شمار میرود. این برج استوانهای و میانتهی از بناهای متفاوت معماری منطقه است و بیش از آنکه تنها یک مناره تاریخی باشد، پیوندی میان تاریخ تصوف، معماری دوره صفوی و شخصیت شمس تبریزی ایجاد میکند.
قرار گرفتن برج در کنار آرامگاه شمس اهمیت آن را دوچندان کرده است؛ زیرا شمس تبریزی از صوفیان مشهور سده هفتم هجری و مراد و مرشد مولانا جلالالدین محمد بلخی بود و آرامگاه منسوب به او در خوی یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی و فرهنگی این شهر محسوب میشود.
برج شمس تبریزی چه زمانی ساخته شد؟
ساخت برج شمس تبریزی به دوره صفویه نسبت داده میشود و در منابع، ساخت آن به دستور شاه اسماعیل صفوی و به دلیل ارادت او به شمس تبریزی نسبت داده شده است. این بنا در مجموعه آرامگاه شمس قرار داشته و در گذشته سه مناره در اطراف مقبره وجود داشته است.
از آن مجموعه، امروزه تنها یکی از منارهها باقی مانده است. عوامل طبیعی و گذشت زمان باعث از بین رفتن دیگر منارهها شدهاند و برج باقیمانده به مهمترین عنصر معماری مجموعه تبدیل شده است.
معماری برج شمس تبریزی
برج شمس تبریزی بنایی استوانهای و میانتهی است که از نظر فرم ظاهری میتوان آن را به سه بخش اصلی تقسیم کرد. بخش پایینی و انتهای مناره کوچکتر از قسمت میانی است و تزئینات کمتری دارد. بخش میانی برج مهمترین قسمت آن از نظر تزئینات است و نمای آجری آن با عناصری متفاوت از تزئینات معمول منارههای ایرانی پوشیده شده است.
در قسمت میانی، شاخ قوچ و جمجمه حیواناتی که شاه اسماعیل در شکار به دست آورده بود، در میان آجرهای بنا قرار گرفتهاند. این ترکیب ظاهری، برج شمس تبریزی را از بسیاری از منارههای تاریخی ایران متمایز میکند و علاوه بر جنبه تزئینی، نمادی از قدرت و مهارت شاه در شکار دانسته شده است.
شاخ قوچ و جمجمه حیوانات روی برج
یکی از نخستین چیزهایی که هنگام دیدن برج شمس تبریزی توجه بازدیدکننده را جلب میکند، شاخهای قوچ و جمجمههای حیوانات است که در بدنه آجری برج قرار گرفتهاند.
این شیوه تزئین در نگاه نخست ممکن است عجیب به نظر برسد، اما در ارتباط با فرهنگ شکار در دوره صفوی معنا پیدا میکند. شکار برای شاهان و فرمانروایان تنها سرگرمی نبود و در بسیاری از موارد نمادی از قدرت، توانایی و مهارت فرمانروا محسوب میشد. قرار دادن یادگار شکارها بر بدنه برج نیز میتوانسته بازتابی از همین مفهوم باشد.
پلکان مارپیچ برج
ورودی برج در قسمت پایین آن قرار دارد و از داخل مناره، پلکانی مارپیچ به بخش بالایی بنا راه پیدا میکند. این پلکان در نهایت به قسمت مؤذن میرسد؛ فضایی که جهت آن رو به قبله قرار گرفته است.
ساختار میانتهی برج و وجود پلکان داخلی نشان میدهد که مناره علاوه بر ارزش نمادین و معماری، کارکرد عملی نیز داشته است و امکان دسترسی به قسمت بالایی برای مؤذن فراهم میشده است.
مصالح و ساختار بنا
پی و حدود ۵۰ سانتیمتر از بخش پایینی برج از سنگ ساخته شده و بخش عمده بنا با آجر شکل گرفته است. استفاده از آجر در بدنه، علاوه بر تأمین استحکام مورد نیاز بنا، امکان ایجاد الگوهای تزئینی و قرار دادن عناصر متفاوت در میان رجهای آجر را فراهم کرده است.
ترکیب پایه سنگی با بدنه آجری، از ویژگیهای قابل توجه ساختار این مناره است و در عین سادگی، فرم عمودی و کشیده بنا را برجستهتر میکند.
مرمت برج شمس تبریزی
برج و آرامگاه شمس تبریزی در طول زمان نیازمند حفاظت و مرمت بودهاند. در سال ۱۳۸۶، عملیات مرمت مجموعه با همکاری کارشناسان ایتالیایی انجام شد تا این اثر تاریخی و معماری ارزشمند برای نسلهای آینده حفظ شود.
مرمت بنا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برج شمس تبریزی علاوه بر ارزش معماری، بخشی از مجموعهای است که با یکی از مهمترین چهرههای عرفان و ادبیات فارسی، یعنی شمس تبریزی، پیوند دارد.
آرامگاه شمس تبریزی
بازدید از برج شمس تبریزی بدون توجه به آرامگاه شمس کامل نیست. شمس تبریزی از چهرههای برجسته عرفان اسلامی و شخصیت تأثیرگذار در زندگی و اندیشه مولانا بود و رابطه او با مولانا یکی از مشهورترین پیوندهای تاریخ عرفان و ادبیات فارسی محسوب میشود.
به همین دلیل، مجموعه شمس تبریزی در خوی برای علاقهمندان به ادبیات فارسی، عرفان، تاریخ و معماری اهمیت ویژهای دارد. حضور برج در کنار آرامگاه نیز باعث شده این مجموعه تنها یک بنای تاریخی منفرد نباشد و هویتی فرهنگی و معنوی پیدا کند.
فاصله برج شمس تبریزی تا جاذبههای اطراف
مقصد | فاصله تقریبی از برج شمس تبریزی | زمان تقریبی با خودرو |
|---|---|---|
مرکز شهر خوی | حدود ۳ کیلومتر | حدود ۱۰ دقیقه |
بازار تاریخی خوی | حدود ۳ کیلومتر | حدود ۱۰ دقیقه |
مسجد مطلبخان | حدود ۳ کیلومتر | حدود ۱۰ دقیقه |
پل خاتون خوی | حدود ۵ کیلومتر | حدود ۱۵ دقیقه |
کلیسای مهلذان | حدود ۱۰ کیلومتر | حدود ۲۰ دقیقه |
فاصلهها تقریبی هستند و بر اساس مسیر انتخابی ممکن است تغییر کنند.
بهترین زمان بازدید از برج شمس تبریزی
برای دیدن برج شمس تبریزی بهتر است زمانی را انتخاب کنید که نور روز مناسب باشد؛ زیرا جزئیات بدنه آجری و شاخها و جمجمههای قرارگرفته در نمای برج در روشنایی روز بهتر دیده میشوند.
اگر هدف شما شناخت بیشتر شخصیت شمس تبریزی و تاریخ خوی است، پیشنهاد میشود بازدید از برج و آرامگاه را بخشی از برنامه گردش در بافت تاریخی شهر قرار دهید و همزمان از دیگر آثار تاریخی خوی نیز دیدن کنید.
توصیه سفرهای ناز
برج شمس تبریزی را فقط به عنوان یک مناره تاریخی نبینید. ارزش اصلی این بنا در کنار هم قرار گرفتن سه روایت متفاوت است: روایت شمس تبریزی و عرفان ایرانی، روایت دوره صفوی و ارادت شاه اسماعیل به این شخصیت و روایت معماری متفاوت برجی که بدنه آن با یادگارهای شکار شاهانه تزئین شده است.
اگر به تاریخ عرفان و ادبیات فارسی علاقه دارید، پیش از بازدید کمی درباره رابطه شمس و مولانا مطالعه کنید. در این صورت حضور در کنار آرامگاه و تماشای برج، معنایی فراتر از یک بازدید معمول از یک بنای تاریخی پیدا خواهد کرد.
پرسشهای متداول
برج شمس تبریزی کجاست؟
برج شمس تبریزی در شهر خوی، در کنار آرامگاه منسوب به شمس تبریزی در استان آذربایجان غربی قرار دارد.
برج شمس تبریزی مربوط به چه دورهای است؟
این برج به دوره صفویه نسبت داده میشود و ساخت آن به دستور شاه اسماعیل صفوی نسبت داده شده است.
چرا روی برج شمس تبریزی شاخ قوچ و جمجمه حیوانات وجود دارد؟
این عناصر به یاد شکارهای شاه اسماعیل صفوی در بدنه برج قرار گرفتهاند و نمادی از قدرت و مهارت او در شکار دانسته شدهاند.
آیا در گذشته چند برج در مجموعه شمس وجود داشت؟
بر اساس اطلاعات موجود، در گذشته سه مناره در اطراف مقبره شمس وجود داشته که امروزه تنها یکی از آنها باقی مانده است.
برج شمس تبریزی چه نوع بنایی است؟
برج بنایی استوانهای و میانتهی است که در داخل آن پلکانی مارپیچ برای دسترسی به قسمت بالایی مناره وجود دارد.
منابع و مراجع
منابع فارسی:
منابع پژوهشی و معرفی آثار تاریخی خوی و مطالعات مرتبط با آرامگاه و برج شمس تبریزی.
منابع رسمی ایران:
منابع و مستندات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و اداره میراث فرهنگی استان آذربایجان غربی.
منابع انگلیسی:
منابع پژوهشی انگلیسیزبان درباره معماری دوره صفوی، شمس تبریزی و میراث تاریخی خوی.
موقعیت روی نقشه
نام مکان: برج شمس تبریزی
موقعیت: خوی، استان آذربایجان غربی، ایران
دیدگاه خود را بنویسید