معماری صفوی
آرامگاه ابن حسام خوسفی، شاعر برجسته ایرانی، در شهر خوسف، واقع در استان خراسان جنوبی، گنجینهای از تاریخ و معماری را در خود جای داده است. این آرامگاه که در دوره صفوی احداث شده، با معماری زیبا و تزئینات چشمنواز، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی شناخته میشود.
مدرسه تاریخی نجومیه گناباد، بنایی باشکوه با قدمت بیش از 250 سال، در مرکز شهر گناباد واقع شده است. این مدرسه که به دستور ملا عبدالله فاضل گنابادی، عالم برجسته دوره زندیه، احداث شده، با معماری منحصر به فرد و تزئینات چشمنواز، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان خراسان رضوی شناخته میشود.
کاروانسرا و آب انبار سرایان، مجموعهای تاریخی با معماری باشکوه و فضایی دلنشین، در قلب شهر سرایان واقع شده است. این مجموعه که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و رونق تجارت در آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
بازار میثم سرایان، مشهور به بازار سرپوشیده، بنایی تاریخی با معماری باشکوه و فضایی دلنشین، در قلب شهر سرایان واقع شده است. این بازار که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و رونق تجارت در آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
مدرسه علمیه علیا فردوس، مشهور به موزه مردم شناسی فردوس، بنایی تاریخی با معماری کم نظیر و تزئینات منحصر به فرد، در قلب شهر فردوس واقع شده است. این مدرسه که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و عظمت آن دوران است و امروزه به عنوان موزهای از فرهنگ و تمدن مردم فردوس، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
بافت تاریخی بشرویه، نگینی درخشان در استان خراسان جنوبی، یکی از معدود بافتهای خشتی ثبت و حفاظت شده است که با خانههای خشت و گلی و بادگیرهای متعدد، گویی راوی داستانی از معماری دوره تیموری و صفوی است. این بافت، انبوهی از خانههای چهار صفه کوچک و بزرگ را به نمایش میگذارد که گویی هویت و اصالت ایرانی را در خود نهفته دارند. ویژگی اساسی این بافت، علاوه بر سالم بودن، تداوم و نفوذ آن در پیرامون شهر قدیم است.
قلعه تاریخی بیرجند، مشهور به قلعه پایین شهر، بزرگترین بنای تاریخی شهر بیرجند است که بر فراز بلندترین تپه ی باختر شهر خودنمایی می کند. این دژ سترگ و کهن، یادگاری از دوران صفویه، برای کاربردهای نظامی ساخته شده بود و نقشی کلیدی در پاسداری از شهر ایفا می کرد.
حمام سلطان امیراحمد، یادگاری از دوران سلجوقیان و قاجار، در شهر تاریخی کاشان و در جوار امامزادهای به همین نام واقع شده است. این حمام با معماری بینظیر و تزئینات چشمنواز، هر ساله گردشگران بسیاری را به خود جذب میکند.
آمل، شهرستانی با قدمت 3000 ساله، در استان مازندران واقع شده است. این شهر که در گذشته مرکز قوم آمارد بوده، در طول تاریخ شاهد حکومت سلسله های مختلفی از جمله اشکانیان، علویان و صفویان بوده است.
بازار قیصریه لار، در قلب شهر تاریخی لارستان فارس، یادگاری ارزشمند از دوران صفوی است. این بازار باشکوه که در سال 811 هجری قمری بنا شده، نمونهای بینظیر از معماری ایرانی و مرکزی برای تجارت و رونق اقتصادی در طول تاریخ بوده است.
کاروانسرای شاه عباسی فرسنج، بنایی باشکوه و تاریخی در استان اصفهان است که در روستای فرسنج، در 30 کیلومتری شمال شهر نطنز واقع شده است. این کاروانسرا که در دوران صفویه و به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است، یکی از زیباترین و کاملترین کاروانسراهای ایران به حساب میآید.
ملا حسن کاشی، شاعر نامدار دوران ایلخانی، در مقبرهای باشکوه در دو کیلومتری جنوب گنبد سلطانیه آرامیده است. این بنا که به گنبد سه پوسته شهرت دارد، نمونهای بینظیر از معماری عصر صفوی است. پلان هشت ضلعی مقبره، در نمای داخلی به فضایی چلیپایی تبدیل میشود. تزئینات خط معقلی فیروزهای بر گلوگاه گنبد و نمای خارجی بنا، جلوهای خیرهکننده به آن بخشیده است.
آبانبار شیخ علیخان اسدآباد که با نامهای آبانبار شاهعباسی و آبانبار صفوی نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین سازههای تاریخی آب در شهر اسدآباد همدان است. بنا در محدوده بازار قدیمی و محلهای که در منابع با نام درِ کاروانسرا یا «درب کاروانسرا» آمده قرار دارد و معماری آن به دوره صفوی نسبت داده میشود.
بازار تاریخی خوی که در مرکز شهر خوی واقع شده است، از جمله بناهای تاریخی و جاذبههای گردشگری این شهر به شمار میرود. قدمت این بازار به دوره صفویان باز میگردد و در طول تاریخ، شاهد رویدادهای مهمی بوده است. با وجود اینکه کتیبهای از شاه طهماسب در بازار کشف شده که قدمت آن را به دوره صفوی نسبت میدهد، احتمال میرود که بنای اولیه آن حتی قدیمیتر از این تاریخ باشد. ا
مسجد جامع مهاباد، مشهور به "جامع یئنگی" یا "مسجد سرخ" در مرکز شهر مهاباد واقع شده و به عنوان یکی از مهمترین مساجد و جاذبههای گردشگری استان کردستان شناخته میشود. مسجد جامع مهاباد در سال 1293 هجری شمسی به دستور "شیخ محمد مردوخ کردستانی" از علمای بنام منطقه و با کمک مالی مردم مهاباد ساخته شد. این مسجد در طول تاریخ خود بارها مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.
در شهر آوج، کاروانسرای آوج، گویی نگینی از دوران صفوی بر سر راه ارتباطی قزوین-همدان، خودنمایی میکند. این کاروانسرا که قدمت آن به عهد صفوی و ماقبل آن باز میگردد، در زمره کاروانسراهای شاه عباسی قرار دارد و در طول تاریخ، شاهد عبور و مرور کاروانهای تجاری و مسافران بسیاری بوده است.
در قلب شهر تاریخی قزوین، مجموعه بازار قزوین، گویی نگینی درخشان از معماری و تاریخ ایران زمین را به نمایش گذاشته است. این مجموعه باارزش که قدمت آن به دوره صفوی باز میگردد، در گذر زمان شاهد فراز و نشیبهای بسیاری بوده و امروزه به عنوان یکی از مهمترین میراث فرهنگی کشورمان شناخته میشود.
در قلب شهر تاریخی قزوین، خیابان سپه، نخستین خیابان طراحیشده ایران، گویی داستانی از دل تاریخ را روایت میکند. این خیابان که در دوره صفوی و در زمان پایتختی قزوین احداث شد، در سال ۱۳۸۷ رسما به عنوان اولین خیابان ایران به ثبت رسید.
سردر عالی قاپو مربوط به دوران سلطنت شاه طهماسب صفوی است که در سال ۹۸۳ تا ۹۳۰ هجری قمری بر تخت نشست. این بنا در زمان سلطنت شاه عباس اول صفوی، بین سالهای ۱۰۲۸ تا ۹۸۵ هجری قمری، به شکل امروزی خود درآمد. سردر عالی قاپو، دروازه ورودی اصلی به دولتخانه و کاخ سلطنتی صفویان محسوب میشد. این بنای تاریخی مرکب است از ایوان بلند مجللی با طاق جناغی، و سه ردیف طاقنما در دو سوی آن. گوشوارههایی با ستونهای آجری، در دو طبقه، نمای سردر را کامل میکنند.
در خیابان شهید مصطفی خمینی ملایر یک خانه تاریخی وجود دارد که از دوره قاجار باقی مانده است و هم اکنون به عنوان موزه ملایر (عمارت لطفعلیان) شناخته میشود. این خانه از زمان قاجار توسط محسن مصدقی، معروف به مصدق الممالک، ساخته شده است. او با استفاده از معماران ماهر آن دوره این مجموعه را ساخت و شامل سه بخش اصلی است، از جمله بخش داخلی، حسینیه و اصطبل خانه.
تی تی کاروانسرای بالارود در روستای بالارود، در ۱۰ کیلومتری جاده سیاهکل به دیلمان قرار دارد. این روستا در محل اتصال دو شاخه رودخانه شیمرود، در کنار تپهای بلند و سبز واقع شده است.قبلاً، راه اصلی کاروانرو از لاهیجان به دیلمان و طالقان از این مسیر عبور میکرد. این کاروانسرا متعلق به دوره کیائیان و همزمان با سلسله صفویه است. دیوارهای این کاروانسرا از قلوه سنگ و ملات ساروج ساخته شده و سقف آن با گنبدهای زیبای آجری پوشیده شده است.
بازار چهارسوق گلپایگان دارای یک ورودی وسیع و طاق بندی است و سقف آن از آجر ساخته شده است. این بازار از یک طرف به مناره شهر گلپایگان و از طرف دیگر به مسجد جامع متصل میشود. نزدیکی بازار و مسجد و نقش آنها در جامعه قابل بررسی است. امروزه بازار جدید و بزرگ گلپایگان در اطراف بازار چهارسوق گسترش یافته است و این بازار تاریخی را احاطه کرده است. با توجه به سبک معماری و موقعیت جغرافیایی و تاریخی، بازار سنتی گلپایگان نشان دهنده موقعیت تجاری مهم منطقه است.
بقعه شیخ زاهد گیلانی یکی از متفاوتترین بناهای تاریخی اطراف لاهیجان است؛ آرامگاهی در روستای شیخانبر یا شیخانور که گنبد هرمی هشتترک و رنگارنگ آن در میان طبیعت سبز و چایزارهای دامنههای لاهیجان دیده میشود. این بنا به تاجالدین ابراهیم، مشهور به شیخ زاهد گیلانی، از مشایخ مهم تصوف و استاد شیخ صفیالدین اردبیلی، نسبت داده میشود.
عصارخانه شاهی کارخانه قدیمی روغنگیری بوده و از عصر صفویه تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی مشغول به کار بوده و از سال 92 به عنوان موزه افتتاح شده است. عصارخانه شاهی یک عصارخانه تاریخی در شهر اصفهان است که در سال ۱۰۲۱ هجری قمری همزمان با احداث بازار بزرگ قیصریه و مدرسه ملا عبدالله به دستور شاه عباس اول ساخته شده است.
قلعه قهقهه که در گویش محلی «قاهقاه قالاسی» نامیده میشود، یکی از مهمترین دژهای تاریخی استان اردبیل است که در منطقهای کوهستانی در شمال شرقی مشگینشهر قرار گرفته است. موقعیت طبیعی دشوار، پرتگاههای عمیق، دیوارهای مستحکم و مسیر صعود سخت، این قلعه را در دورههای مختلف به یکی از استراتژیکترین استحکامات منطقه تبدیل کرده بود. شهرت اصلی قلعه قهقهه اما به دوره صفویه بازمیگردد؛ زمانی که این دژ به محل نگهداری زندانیان سیاسی و شاهزادگان صفوی تبدیل شد.
آرامگاه شیخ احمد در شهر مشگین شهر قرار دارد. مشگین شهر از شهرهای استان اردبیل است، نام سابقش «خیاو» بود و زمان پهلوی به مشگینشهر تغییر نام داد. وجود کوه سبلان و رود قرهسو کافی است که شهر پر درخت و سرسبز با باغهای زیبا و مراتع پهناوری چون «ارشق» را ببینیم. در کنار این طبیعت خدادادی، وجود شهر یئری و قلعه قهقهه که قدمتی به درازنای تاریخ دارند نشان از سابقه شهر دارد.
اصفهان جاذبههای گردشگری زیادی دارد که خیلی مشهورند و گردشگران داخلی و خارجی زیادی را جذب خود میکنند. در این میان، دیدنیهای کمتر شناختهشده آن بازدیدکننده کمتری دارند. جاذبهای مانند مقبره بابارکنالدین که اگر به آثار تاریخی و دینی علاقهمند باشید، محو تماشای آن خواهید شد.
کاروانسرای ایزدخواست در نزدیکی شهر تاریخی ایزدخواست در شهرستان آباده استان فارس قرار دارد و یکی از بناهای ارزشمند مسیر تاریخی میان اصفهان و شیراز به شمار میرود. این کاروانسرا در فاصله کمی از بافت تاریخی شهر و در نزدیکی قلعه مشهور ایزدخواست ساخته شده است و همین قرارگیری، امکان بازدید همزمان از چند اثر تاریخی مهم را برای گردشگران فراهم میکند.
حمام بلور یکی از بناهای تاریخی شهر قزوین است که در محله قدیمی آخوند قرار دارد و به دلیل معماری خاص، قرارگیری بخش عمده بنا در زیرزمین و تزئینات تاریخی، از نمونههای قابل توجه گرمابههای سنتی ایران به شمار میرود. این بنا در دورههای صفوی و قاجار شکل گرفته و در دوره معاصر پس از مرمت، مدتی با عنوان موزه سنگ مورد استفاده قرار گرفته است.
با گشتی در میدان نقش جهان، پس از دیدار از بناهایی چون عالیقاپو و دو مسجد بزرگ، به ورودی بازار میرسیم. سردری که با نقش و نگار خود، حکایت از زیباییهای درون بازار دارد. سردر بازار قیصریه که در ضلع شمالی ميدان امام و درست در سمت مقابل مسجد امام قرار دارد، به دوره شاه عباس اول منسوب است و معمار آن «استاد علی اکبر اصفهانی» نام دارد.
باغ ایرانی یکی از ارزشمندترین جلوههای فرهنگ، هنر و معماری ایران است؛ فضایی که در آن طبیعت، آب، هندسه، معماری و اندیشههای فلسفی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند تا تصویری از نظم و زیبایی جهان ایجاد کنند. این باغها تنها محلی برای کاشت درخت و گل نبودهاند، بلکه بازتابی از نگاه ایرانی به رابطه میان انسان، طبیعت و مفهوم زندگی بودهاند.
روستای بابالحکم یکی از روستاهای تاریخی شهرستان بردسکن در استان خراسان رضوی است که در حدود ۸ کیلومتری غرب بردسکن و در حاشیه جاده بردسکن به طبس قرار گرفته است. بافت قدیمی روستا هنوز بخش قابل توجهی از سیمای سنتی خود را حفظ کرده و در میان خانهها و بناهای آن میتوان آبانبار تاریخی، حوضخانه، خانههای قدیمی، حمام، قبرستان تاریخی و بادگیرهای متعددی را مشاهده کرد. همین مجموعه در کنار صنایع دستی و تولید خوراکیهای محلی، بابالحکم را در شمار روستاهای هدف گردشگری منطقه قرار داده است.
روستای تاریخی چورس به عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری استان آذربایجان غربی در فاصله 8 کیلومتری جنوب شهر قره ضیاءالدین مرکز شهرستان چایپاره و در دامنه شمالی سلسله کوههای موسوم به سفر داغی واقع شده است( تصویر 4 ). جمعیت روستای چورس بر اساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1395 تعداد 2081 نفر است.
کاروانسرای عباسی، کهنترین هتل ایران در اصفهان است که بسیاری از گردشگران خارجی برای اقامت در آن پافشاری میکنند. مدیران آژانسهای گردشگری گزارش دادهاند که نبود اتاق در این هتل تاریخی باعث منصرف شدن مسافران و تغییر زمان تورهای اصفهان شده است.