موقعیت مکانی و اهمیت
پل خشتی لوشان در شهر لوشان، واقع در منتهی ­الیه جنوب استان گیلان و در مسیر رشت به قزوین، بر روی رودخانه شاهرود احداث شده است. این پل که در فاصله 93 کیلومتری مرکز استان گیلان قرار دارد، از دیرباز نقشی حیاتی در تردد کاروانيان و مسافران گیلان به داخل فلات ایران داشته و امروزه نیز عبور و مرور مردم دو طرف رودخانه را تسهیل می­کند.

مشخصات معماری
پل لوشان دارای چهار دهانه جناقی با ابعاد مختلف است. بزرگترین دهانه این پل 18.2 متر و کوچکترین دهانه آن 7.8 متر طول دارد و ارتفاع آنها به ترتیب 15 و 8 متر است. مصالح به کار رفته در ساخت پل، آجرهایی به ابعاد 4×20×20 و 5×25×25 سانتی­متر با ملات گچ و خاک است.

تاریخچه
ناصرالدین شاه در سفر خود به گیلان در سال 1286 هجری قمری از این پل دیدن و از آن عکسبرداری کرده است. عصر احداث پل را به دوره قاجار نسبت می­دهند.

نقل قول­ها و نظرات

• رابینو، جهانگرد فرانسوی، در مورد این پل می­نویسد: «پل لوشان بنايي زيبا از آجر است كه مركب از يك طاق كوچك و دو طاق بزرگ است و تاريخ بنايش به دوران خسروخان مي­رسد. روس­ها شيب اين پل را كه تند بود ملايم نمودند».
• فرهاد میرزا معتمدالدوله، از شاهزادگان قاجار، ساخت پل را به حاجی محمدهادی تاجر میانجی که ساکن قزوین بوده است، نسبت می­دهد. وی می­نویسد که در زمان عبور او از این پل در سال 1292 هجری قمری، هیچ رخنه­ای در پل دیده نمی­شده است.

مرمت و بازسازی
پل خشتی لوشان پس از زلزله مهیب خرداد 1369 گیلان و زنجان دچار آسیب جدی شد که به همت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان گیلان مورد مرمت اساسی قرار گرفت.

ویژگی­های منحصر به فرد

• موج برگردان­ها در قسمت پایه­ها برای استحکام آنها و تسهیل جريان آب به هنگام سیلاب­ها
• كوره پوش­هايي در ميان پايه­ها كه از سنگيني پل مي­كاهد و در مواقع افزايش سطح آب گذر جريان رود را سهلوت مي­بخشد.
• جان پناه در دو طرف مسير عبور عابر
• كف پل با قلوه سنگ فرش شده است.

ثبت در فهرست آثار ملی
پل خشتی لوشان به شماره 2034 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

اهمیت و جایگاه
پل خشتی لوشان به عنوان یکی از شاهکارهای معماری دوره قاجار، از نظر تاریخی، فرهنگی و گردشگری از اهمیت بالایی برخوردار است. حفظ و نگهداری این پل ارزشمند، گامی مهم در حفظ هویت تاریخی و فرهنگی کشورمان خواهد بود.