کاروانسراها
در 35 کیلومتری مسیر فریمان به مشهد، در نقطه تلاقی شاهراه‌های مهم، شهر تاریخی سنگ بست با وسعت 13 هکتار خودنمایی می‌کند. موقعیت منحصر به فرد این شهر، رونق و آبادانی را در طول قرون و اعصار اسلامی برای آن به ارمغان آورده است.
کاروانسرای شاه عباسی نیشابور، مشهور به رباط شاه عباسی، بنایی باشکوه با قدمت بیش از 400 سال، در مرکز شهر نیشابور واقع شده است. این کاروانسرا که به دستور شاه عباس صفوی احداث شده، با معماری منحصر به فرد و تزئینات چشم‌نواز، به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری استان خراسان رضوی شناخته می‌شود.
رباط جام در جنوب خیابان کوثری شهر تربت جام واقع شده و با معماری باشکوه خود، گویی نگینی در قلب خراسان رضوی می‌درخشد. این سازه تاریخی نمونه‌ای بی‌نظیر از هنر و فرهنگ منطقه است که جذابیت خاصی برای بازدیدکنندگان به ارمغان می‌آورد.
بازار تاریخی نایین، یکی از زیباترین و باشکوه‌ترین بازارهای ایران، در قلب شهر نایین در استان اصفهان واقع شده است. قدمت این بازار به دوران صفویه می‌رسد و با معماری منحصر به فرد و تزئینات چشم‌نواز، به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری استان اصفهان شناخته می‌شود.
کاروانسرا و آب انبار سرایان، مجموعه‌ای تاریخی با معماری باشکوه و فضایی دلنشین، در قلب شهر سرایان واقع شده است. این مجموعه که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و رونق تجارت در آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ است.
کاروانسرای اصفاک بشرویه، مشهور به کاروانسرای شاه عباسی، بنایی تاریخی با معماری باشکوه و عظمت کم نظیر، در دل کویر بشرویه واقع شده است. این کاروانسرا که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و رونق تجارت در آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ است.
بجستان، شهرستانی با قدمت دیرینه در خراسان رضوی، دارای تاریخی غنی و پر فراز و نشیب است. کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این منطقه از دوران پیش از تاریخ مسکونی بوده و تمدن‌های مختلفی در آن شکوفا شده‌اند. بجستان مشاهیر و بزرگان زیادی در زمینه‌های مختلف علمی، فرهنگی و مذهبی داشته است. از جمله این مشاهیر می‌توان به خواجه عبدالله انصاری، عارف نامدار ایرانی، اشاره کرد.
کاروانسرای شاه عباسی فرسنج، بنایی باشکوه و تاریخی در استان اصفهان است که در روستای فرسنج، در 30 کیلومتری شمال شهر نطنز واقع شده است. این کاروانسرا که در دوران صفویه و به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است، یکی از زیباترین و کامل‌ترین کاروانسراهای ایران به حساب می‌آید.
در دل روستای تاج آباد (رسول آباد سفلی)، در ۲۵ کیلومتری شمال غرب همدان، کاروانسرای باشکوهی از دوران صفویه خودنمایی می‌کند. این بنای تاریخی که در کنار جاده همدان به کرمانشاه قرار گرفته، یکی از مهم‌ترین کاروانسراهای استان به حساب می‌آید.
در مسیر جاده اصلی ارتباطی گیلان به تهران، در نزدیکی شهر رشت و منطقه سراوان، کاروانسرای قدیمی و باشکوهی به نام کاروانسرای سراوان خودنمایی می‌کند. قدمت این بنا به دوره قاجار می‌رسد و با توجه به موقعیت مکانی آن، در گذشته به عنوان کاروانسرای بین شهری بر روی محور دسترسی رشت به قزوین و تهران مورد استفاده قرار می‌گرفته است.
در 35 کیلومتری جنوب شرقی شهر میانه، در کنار روستای جمال آباد، کاروانسرای جمال آباد، گویی نگینی از دوران صفوی بر جاده ابریشم خودنمایی می‌کند. این کاروانسرا که قدمت آن به قرن هشتم هجری قمری باز می‌گردد، در طول تاریخ شاهد عبور و مرور کاروان‌های تجاری و مسافران بسیاری بوده است.
در شهر آوج، کاروانسرای آوج، گویی نگینی از دوران صفوی بر سر راه ارتباطی قزوین-همدان، خودنمایی می‌کند. این کاروانسرا که قدمت آن به عهد صفوی و ماقبل آن باز می‌گردد، در زمره کاروانسراهای شاه عباسی قرار دارد و در طول تاریخ، شاهد عبور و مرور کاروان‌های تجاری و مسافران بسیاری بوده است.
تی تی کاروانسرای بالارود در روستای بالارود، در ۱۰ کیلومتری جاده سیاهکل به دیلمان قرار دارد. این روستا در محل اتصال دو شاخه رودخانه شیمرود، در کنار تپه‌ای بلند و سبز واقع شده است.قبلاً، راه اصلی کاروان‌رو از لاهیجان به دیلمان و طالقان از این مسیر عبور می‌کرد. این کاروانسرا متعلق به دوره کیائیان و همزمان با سلسله صفویه است. دیوارهای این کاروانسرا از قلوه سنگ و ملات ساروج ساخته شده و سقف آن با گنبدهای زیبای آجری پوشیده شده است.
انارک یکی از شهرهای تاریخی و کویری استان اصفهان و از توابع شهرستان نایین است که در پهنه خشک و کم‌بارش شرق استان قرار گرفته است. این شهر در گذشته در مسیرهای ارتباطی میان اصفهان و نواحی شرقی ایران قرار داشت و به دلیل موقعیت خود در شبکه راه‌های کویری، از توقفگاه‌های مهم مسافران و کاروان‌ها به شمار می‌آمد. امروزه نیز قرار گرفتن انارک در مسیر جاده‌های ارتباطی شرق اصفهان، این شهر را به مقصدی مناسب برای توقف در سفرهای کویری و تاریخی تبدیل کرده است.
کاروانسرای عین‌الرشید یکی از بناهای تاریخی ارزشمند استان سمنان و از یادگارهای مسیرهای تاریخی عبور کاروان‌ها در حاشیه کویر ایران است. این کاروانسرا در محدوده پارک ملی کویر و در نزدیکی کاروانسرای مشهور قصر بهرام قرار گرفته و موقعیت آن در میان کویر، سیاه‌کوه و مسیرهای تاریخی، جلوه‌ای متفاوت به این بنای کهن داده است.
کاروانسرای ایزدخواست در نزدیکی شهر تاریخی ایزدخواست در شهرستان آباده استان فارس قرار دارد و یکی از بناهای ارزشمند مسیر تاریخی میان اصفهان و شیراز به شمار می‌رود. این کاروانسرا در فاصله کمی از بافت تاریخی شهر و در نزدیکی قلعه مشهور ایزدخواست ساخته شده است و همین قرارگیری، امکان بازدید همزمان از چند اثر تاریخی مهم را برای گردشگران فراهم می‌کند.
بُرازجان دشتی وسیع است که در جنوب ایران، در70 کیلومتری شمال بوشهر و مرکز شهرستان دشتستان گسترده شده است. این منطقه حد فاصل بین بوشهر و شیراز بوده و از قدیم‌الایام راهی که این دو شهر بزرگ را به هم وصل می‌کرد از بزارجان می‌گذشته و به «راه شاهی» معروف بود. همین امر برازجان را شهری بزرگ و آباد کرد با تاریخی طولانی و آثاری چون کاخ‌های بَردَک سیاه، سنگ سیاه و چرخاب که کاخ زمستانی کورش بوده و شامل ته ستون‌ها و برخی اشیاء به دست آمده است.
نمی‌شود به استان یزد و مِیبُد سفر کنید و بازدید از کاروانسرای شاه عباسی میبد را از دست بدهید. این کاروانسرا در سال ۱۳۸۱ مرمت شده و به عنوان موزه زیلو، پذیرای گردشگران است. کاروانسرای قدیمی شاه عباسی که در بلوار قاضی میرحسین شهر میبد جا خوش کرده است، در دوره‌ی قاجار ساخته شده و به سبک صفوی وفادار مانده و به همین دلیل هم به نام شاه عباسی مشهور شده است.
آهوان یکی از مناطق کوهستانی استان سمنان است که در مسیر تاریخی سمنان به دامغان قرار گرفته و به دلیل طبیعت کوهستانی، کلاته‌های پایکوهی و کاروانسراهای تاریخی خود اهمیت دارد. این منطقه در حدود ۳۰ کیلومتری شرق سمنان قرار گرفته و آب‌وهوایی متفاوت با دشت‌های گرم و خشک اطراف دارد؛ زمستان‌های آن سرد و تابستان‌هایش معتدل و ییلاقی است.
کاروانسرای قصر بهرام یا رباط سیاه‌کوه یکی از بناهای به جا مانده از دوران صفویان است که در طول تاریخ، گرمای زندگی را در دل کویر زنده نگه داشته است. کاروانسرایی که پس از دوران رونق خود به فراموشی سپرده شد، اما اکنون و پس از سال‌ها این بار میزبان گردشگرانی است که برای دور شدن از زندگی روزمره‌ی شهری به آن از آن بازدید می‌کنند.
تمام شهرهای توریستی دنیا فضاهایی را به عنوان پاتوق برای گردشگران پیش‌بینی می‌کنند؛ جایی که مسافران بتوانند قدم بزنند، خرید کنند، نوشیدنی میل کنند وغذا بخورند و با فرهنگ جامعه میزبان ارتباط برقرار کنند. سرای سعدالسلطنه قزوین مهم‌ترین پاتوق این شهر است و بدون شک از حضور در آن لذت خواهید برد.
کاروانسرای خواجه نظر در شهرستان جلفا و در مجاورت رودخانه‌ی ارس و پل ضیاء‌الملک واقع شده است. چنین به نظر می‌رسد که همراستا با اقدامات شاه عباس اول در راستای احداث و تعمیر 999 کاروانسرا در مرزهای ایران، این بنا توسط خواجه نظر احداث شده است.
کاروانسرای یام که با نام‌های کاروانسرای پیام و کاروانسرای شاه‌عباسی یام نیز شناخته می‌شود، یکی از بناهای تاریخی ارزشمند شهرستان مرند در استان آذربایجان شرقی است. این بنا در دامنه‌های کوه‌های میشو و در مسیر تاریخی ارتباطی تبریز و مرند قرار گرفته و موقعیت آن باعث شده است که در گذشته علاوه بر نقش اقامتی و تجاری، با شبکه ارتباطی و چاپاری منطقه نیز پیوند داشته باشد.
گنبد غفاریه یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر مراغه و از یادگارهای ارزشمند معماری دوره ایلخانی است که در شمال‌غربی شهر، در مجاورت رودخانه صوفی‌چای قرار دارد. این بنای آجری در میان مجموعه آرامگاه‌های تاریخی مراغه جای می‌گیرد و از نظر فرم کلی، سازمان فضایی و شیوه تزئینات، ارتباط نزدیکی با دیگر بناهای آرامگاهی این شهر، به‌ویژه گنبد سرخ، دارد.
کاروانسرای دیر گچین یکی از مهم‌ترین کاروانسراهای تاریخی ایران است که در مرکز پارک ملی کویر و در مسیر تاریخی ری به قم قرار دارد. این کاروانسرا در حدود ۸۰ کیلومتری شمال شرقی شهر قم و در محدوده شهرستان قم قرار گرفته و از گذشته یکی از ایستگاه‌های مهم مسیرهای ارتباطی میان مرکز ایران و نواحی شرقی بوده است.
کاروانسرای پاسنگان در نزدیکی روستای زنبورک، در بخش مرکزی شهرستان قم و در مسیر تاریخی قم به کاشان قرار دارد. این کاروانسرا در حدود ۲۰ کیلومتری شهر قم واقع شده و امروزه در نزدیکی مسیر ارتباطی قم به کاشان قرار گرفته است. قرار گرفتن پاسنگان در یکی از مسیرهای مهم ارتباطی میان قم، کاشان و شهرهای مرکزی ایران، دلیل اصلی شکل‌گیری این بنا در گذشته بوده است.
کاروانسرای زین‌الدین یکی از متفاوت‌ترین کاروانسراهای تاریخی ایران است که در مسیر قدیمی یزد به کرمان و در محدوده شهرستان مهریز استان یزد قرار دارد. این بنا در منطقه‌ای کویری و در کنار یکی از مسیرهای تاریخی رفت‌وآمد کاروان‌ها ساخته شده و امروزه یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری کاروانسراهای دوره صفوی به شمار می‌رود.
رباط شرف سرخس، یکی از شاهکارهای معماری ایرانی و موزه‌ای زنده از هنر آجرکاری سنتی، در مسیر تاریخی جاده ابریشم قرار دارد و به عنوان نمادی از تاریخ و فرهنگ غنی ایران شناخته می‌شود، جایی که معماری با هنر آجرکاری به زیبایی به نمایش گذاشته شده است.
مجموعه تاریخی قطب‌الدین حیدر یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی تربت حیدریه در استان خراسان رضوی است؛ مجموعه‌ای که در کنار ارزش معماری، بخش مهمی از تاریخ مذهبی، اجتماعی و تجاری این شهر را روایت می‌کند. آرامگاه قطب‌الدین حیدر، ایوان باقی‌مانده از مسجد جامع قدیم و رباط طبسی، سه بخش اصلی این مجموعه را تشکیل می‌دهند و قرار گرفتن آنها در کنار یکدیگر تصویری از ساختار تاریخی شهر در دوره‌های مختلف ارائه می‌دهد.
کاروانسرای شاه عباسی کرج بنایی سنگی- آجری است که بین سال های ۱۰۷۸ تا ۱۱۰۹ هجری شمسی در زمان شاه سلیمان صفوی ساخته شده است. این بنا در جاده ابریشم قرار دارد و تنها کاروانسرای درون شهری ایران است.
ارگ تاریخی گوگد در شهر گوگد، در بخش مرکزی شهرستان گلپایگان استان اصفهان قرار دارد و حدود ۵ تا ۶ کیلومتر با شهر گلپایگان فاصله دارد. این بنا در یکی از مسیرهای ارتباطی تاریخی منطقه قرار گرفته و موقعیت آن در نزدیکی مسیرهای قدیمی کاروانی، یکی از دلایل اهمیت آن در گذشته بوده است. ارگ گوگد با ساختاری خشتی و گلی، چهار برج گوشه‌ای و دیوارهای بلند دفاعی، نمونه‌ای ارزشمند از معماری قلعه‌ها و کاروانسراهای مناطق مرکزی ایران به شمار می‌رود.
کاروانسرای عباسی، کهن‌ترین هتل ایران در اصفهان است که بسیاری از گردشگران خارجی برای اقامت در آن پافشاری می‌کنند. مدیران آژانس‌های گردشگری گزارش داده‌اند که نبود اتاق در این هتل تاریخی باعث منصرف شدن مسافران و تغییر زمان تورهای اصفهان شده است.