مسجد نصیرالملک شیراز؛ شاهکار نور و رنگ در معماری قاجار

مسجد نصیرالملک کجاست؟

مسجد نصیرالملک یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شیراز و از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری دوره قاجار در ایران است؛ مسجدی که بیش از هر چیز با  شبستان غربی، شیشه‌های رنگی، کاشی‌کاری‌های صورتی و بازی شگفت‌انگیز نور و رنگ شناخته می‌شود. این مسجد در محله تاریخی گود عربان ، در جنوب خیابان لطفعلی‌خان زند و در کوچه نصیرالملک قرار گرفته و به دلیل نزدیکی به مجموعه تاریخی ـ مذهبی شاهچراغ، در یکی از مهم‌ترین بخش‌های بافت تاریخی شیراز واقع شده است. ( Visit Iran) نام دیگر این بنا مسجد صورتی است؛ عنوانی که به دلیل استفاده گسترده از کاشی‌های صورتی و گل‌دار در تزئینات آن رواج پیدا کرده است.

اطلاعات سریع مسجد نصیرالملک

اطلاعات ثبت ملی و مشخصات اصلی بنا در منابع گردشگری رسمی و تخصصی نیز تأیید شده است. ( Visit Iran )

تاریخچه مسجد نصیرالملک

ساخت مسجد نصیرالملک در دوره قاجار و به دستور میرزا حسن‌علی‌خان نصیرالملک ، از خاندان بانفوذ قوام در فارس، آغاز شد. عملیات ساخت بنا در سال ۱۲۹۳ هجری قمری آغاز شد و در سال ۱۳۰۵ هجری قمری به پایان رسید؛ بنابراین ساخت مسجد حدود ۱۲ سال زمان برد. این تاریخ‌ها در کتیبه موجود در بنا نیز بازتاب یافته‌اند. ( Icro ) نصیرالملک تنها به ساخت مسجد اکتفا نکرد و مجموعه‌ای از بناهای وابسته نیز در این محدوده شکل گرفت. از میان آثار مرتبط با این مجموعه،  خانه نصیرالملک، حمام نصیرالملک و دیگر بناهای تاریخی پیرامون آن نیز بخشی از سیمای تاریخی این محله را تشکیل می‌دهند.

معمار اصلی بنا محمدحسن معمار بود و در اجرای تزئینات کاشی‌کاری نیز محمدرضا کاشی‌پز نقش مهمی داشت. نام این استادکاران در کتیبه‌های مسجد باقی مانده و از همین رو بنا تنها یک اثر معماری نیست، بلکه سندی از هنر و استادکاری دوره قاجار نیز محسوب می‌شود. ( Icro )

معماری مسجد نصیرالملک

مسجد نصیرالملک از نظر معماری، نمونه‌ای ارزشمند از معماری مسجد ایرانی در دوره قاجار است. بنا دارای حیاط مرکزی، دو شبستان، دو ایوان شمالی و جنوبی، ورودی باشکوه و تزئینات گسترده کاشی و آجر است. آنچه مسجد را از بسیاری از مساجد تاریخی ایران متمایز می‌کند، نه صرفاً وسعت یا تعداد عناصر معماری آن، بلکه هماهنگی میان معماری، نور طبیعی، شیشه رنگی، کاشی و هندسه است.

در واقع، هنگام ورود به مسجد ابتدا با سردر و کاشی‌کاری مواجه می‌شوید، اما مهم‌ترین تجربه معماری در ادامه و در شبستان غربی اتفاق می‌افتد؛ جایی که نور صبحگاهی از شیشه‌های رنگی عبور کرده و کف، دیوارها و ستون‌ها را با رنگ‌های متنوع روشن می‌کند.

سردر و ورودی مسجد

ورودی مسجد از نخستین بخش‌هایی است که توجه بازدیدکننده را به خود جلب می‌کند. درِ ورودی از چوب ساخته شده و قاب سنگی آن با تزئینات ظریف معماری همراه است. بالای ورودی نیز کتیبه‌ای بر روی سنگ مرمر قرار گرفته که در آن اشعاری مرتبط با ساخت مسجد دیده می‌شود.

مهم‌ترین ویژگی سردر، کاشی‌کاری هفت‌رنگ قاجاری است. رنگ‌های آبی، لاجوردی، زرد، سفید و صورتی در کنار نقوش گیاهی، گل و بوته و طرح‌های اسلیمی، نمایی بسیار پرجزئیات ایجاد کرده‌اند. ( Visit Iran ) پس از عبور از ورودی، فضای هشتی و دالان قرار دارد و بازدیدکننده از طریق این مسیر به حیاط مرکزی می‌رسد.

حیاط مرکزی و حوض مسجد

حیاط مسجد ساختاری نسبتاً ساده‌تر از نمای ورودی دارد و در مرکز آن حوضی مستطیلی قرار گرفته است. حوض آب علاوه بر نقش عملکردی و زیبایی‌شناختی، در ایجاد یکی از جذاب‌ترین قاب‌های عکاسی مسجد نقش دارد؛ زیرا نمای ایوان، درهای چوبی و شیشه‌های رنگی در سطح آب انعکاس پیدا می‌کنند. قرار گرفتن آب، کاشی، آجر و رنگ در کنار یکدیگر نمونه‌ای از همان عناصر آشنای معماری ایرانی است که در این مسجد با زبان معماری قاجار ترکیب شده‌اند.

شبستان غربی؛ مشهورترین بخش مسجد نصیرالملک

اگر قرار باشد تنها یک دلیل برای شهرت جهانی مسجد نصیرالملک انتخاب کنیم، بدون تردید باید از شبستان غربی نام ببریم. این شبستان با دو ردیف ستون سنگی ساخته شده که هر ردیف شش ستون دارد. ستون‌ها فضای شبستان را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کرده‌اند و طاق‌ها و پوشش‌های معماری بر فراز آنها قرار گرفته‌اند. اما نقطه اوج این شبستان، هفت درگاه چوبی مشبک با شیشه‌های رنگی است.

وقتی نور خورشید از میان این شیشه‌ها عبور می‌کند، سطح داخلی شبستان به صفحه‌ای از رنگ تبدیل می‌شود. قرمز، زرد، سبز، نارنجی، آبی و لاجوردی در کنار یکدیگر روی کف و دیوارها می‌نشینند. همین پدیده باعث شده تصاویر شبستان نصیرالملک به یکی از شناخته‌شده‌ترین تصاویر معماری ایران در جهان تبدیل شود.

چرا شیشه‌های رنگی مسجد نصیرالملک این‌قدر مهم هستند؟

در معماری سنتی ایران، نور یکی از عناصر مهم شکل‌دهنده فضا بوده است؛ اما در مسجد نصیرالملک، نور صرفاً برای روشن کردن فضای داخلی استفاده نشده، بلکه به عنصر معماری و زیبایی‌شناختی تبدیل شده است. شیشه‌های رنگی نور طبیعی را فیلتر می‌کنند و در ساعات مشخصی از روز، ترکیب‌هایی متغیر از رنگ و سایه ایجاد می‌کنند.

به همین دلیل، شبستان غربی در طول روز یک فضای ثابت نیست؛ ظاهر آن با تغییر موقعیت خورشید تغییر می‌کند. این ویژگی را می‌توان یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های مسجد نصیرالملک با بسیاری از بناهای تاریخی دانست: بخشی از زیبایی بنا وابسته به زمان است.

بهترین زمان برای دیدن بازی نور مسجد نصیرالملک

اگر هدف شما از سفر به مسجد نصیرالملک دیدن همان تصویر مشهور نورهای رنگی است، صبح بهترین زمان بازدید است. منابع گردشگری مختلف بهترین بازه عکاسی را حدود ۸ تا ۱۰ صبح دانسته‌اند، هرچند شدت و زاویه نور به فصل، وضعیت هوا و ساعت دقیق بازدید بستگی دارد. ( SAADATRENT )

بنابراین برای عکاسی حرفه‌ای، بهتر است بازدید را به ساعات ابتدایی روز موکول کنید. در روزهای ابری، جلوه نور رنگی ممکن است بسیار متفاوت از روزهای آفتابی باشد.

توصیه سفرهای ناز: اگر هدف اصلی شما عکاسی از شبستان غربی است، مراجعه در اواسط روز یا عصر انتخاب مناسبی نیست؛ بخش مهمی از جذابیت مسجد دقیقاً به نور صبحگاهی وابسته است.

شبستان شرقی؛ فضای زمستانی مسجد

در ضلع شرقی مسجد، شبستان دیگری قرار دارد که از نظر تزئینات و طراحی با شبستان غربی تفاوت دارد. این بخش دارای ستون‌هایی ساده‌تر و پوششی با تزئینات کاشی‌کاری معقلی است و از نظر عملکردی به عنوان شبستان زمستانی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در برابر این شبستان نیز ایوانی با عرض حدود شش متر قرار دارد که با طاق‌نماهایی از حیاط جدا شده است. اگرچه شبستان شرقی به اندازه شبستان غربی مشهور نیست، اما برای شناخت ساختار کامل مسجد و نحوه سازگاری معماری سنتی با شرایط اقلیمی ارزش زیادی دارد.

ایوان‌های شمالی و جنوبی

مسجد نصیرالملک دارای دو ایوان در شمال و جنوب است که از نظر معماری کاملاً مشابه نیستند.

ایوان شمالی

ایوان شمالی از زیباترین قسمت‌های مسجد است و با سه نیم‌طاق در سه طرف شکل گرفته است. طاق مرکزی این بخش به طاق مروارید شهرت دارد و یکی از شاخص‌ترین عناصر نمای مسجد محسوب می‌شود. تاریخ ۱۲۹۹ هجری قمری نیز در بخش‌هایی از این ایوان دیده می‌شود. ( Icro )

ایوان جنوبی

ایوان جنوبی نسبت به ایوان شمالی ساده‌تر است، اما در هماهنگی کلی بنا نقش مهمی دارد و با کاشی‌کاری و تزئینات معماری، تقارن بصری مجموعه را تکمیل می‌کند.

کاشی‌کاری مسجد نصیرالملک

یکی از ویژگی‌های مهم مسجد، استفاده گسترده از کاشی هفت‌رنگ است. در تزئینات مسجد می‌توان انواع نقوش گیاهی، گل و بوته، اسلیمی، هندسی و کتیبه‌ای را مشاهده کرد. رنگ صورتی در بسیاری از کاشی‌ها بسیار برجسته است و همین موضوع سبب شده مسجد در میان گردشگران با عنوان مسجد صورتی شناخته شود.

در کنار صورتی، رنگ‌های لاجوردی، آبی، زرد، سفید و سبز ترکیب رنگی بسیار متنوعی ایجاد کرده‌اند. کاشی‌کاری مسجد را نباید فقط تزئین سطحی دانست؛ این تزئینات در کنار نور و هندسه، بخش مهمی از هویت بصری بنا را شکل می‌دهند.

کتیبه‌های مسجد نصیرالملک

کتیبه‌های مسجد از نظر تاریخی اهمیت زیادی دارند. در دالان شمالی کتیبه‌ای وجود دارد که نام محمدحسن معمار و محمدرضا کاشی‌پز و همچنین تاریخ‌های آغاز و پایان ساخت بنا را ثبت کرده است. ( Icro ) در پایان این کتیبه نیز شعر معروف سعدی آمده است:

غرض نقشی است کز ما بازماند
که هستی را نمی‌بینم بقایی

این کتیبه در واقع یکی از اسناد مهم برای شناخت سازندگان و زمان ساخت مسجد است.

مساحت و ساختار کلی مسجد

مساحت عرصه مسجد حدود ۲۹۸۰ مترمربع و زیربنای آن حدود ۲۲۱۲ مترمربع گزارش شده است. ( Visit Iran ) ساختار کلی مسجد شامل حیاط مرکزی، شبستان‌های شرقی و غربی، ایوان‌های شمالی و جنوبی، ورودی، هشتی و دالان‌های ارتباطی است. در نتیجه با وجود شهرت بسیار زیاد شبستان غربی، مسجد نصیرالملک تنها یک شبستان رنگارنگ نیست؛ بلکه مجموعه‌ای منسجم از عناصر معماری مسجد ایرانی است.

مسجد نصیرالملک و اقلیم شیراز

معماری بنا با شرایط اقلیمی شیراز نیز ارتباط دارد. حیاط مرکزی، حوض آب، شبستان‌های شرقی و غربی، فضای نیمه‌باز ایوان‌ها و نحوه قرارگیری فضاها بخشی از راهکارهای معماری سنتی برای کنترل نور، دما و جریان هوا هستند.

شبستان غربی که به دلیل پنجره‌های رنگی مشهور شده، از نظر عملکردی فضای تابستانی محسوب می‌شده و شبستان شرقی بیشتر برای فصل سرد مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این موضوع نشان می‌دهد که زیبایی مسجد از عملکرد معماری آن جدا نیست.

مسجد نصیرالملک در بافت تاریخی شیراز

یکی از مزیت‌های مهم این مسجد برای گردشگران، قرار گرفتن آن در قلب بافت تاریخی شیراز است. در فاصله کوتاهی از مسجد می‌توان به چندین جاذبه مهم تاریخی رسید. بنابراین بهتر است مسجد نصیرالملک را به صورت مستقل و جدا از سایر جاذبه‌ها نبینید.

جاذبه‌های نزدیک مسجد نصیرالملک

برای سه جاذبه نخست، فاصله‌های منتشرشده در منابع گردشگری با یکدیگر همخوانی خوبی دارند؛ برای سایر مقاصد، فاصله‌ها بسته به مسیر خیابانی و نقطه ورود ممکن است تغییر کند. ( Carnaval )

بهترین مسیر پیاده‌گردی پیشنهادی

برای گردشگری در بافت تاریخی، یک مسیر بسیار مناسب می‌تواند چنین باشد:

 مسجد نصیرالملک ← نارنجستان قوام ← خانه زینت‌الملک ← شاهچراغ ← بازار وکیل ← مسجد وکیل ← حمام وکیل ← ارگ کریم‌خان

البته این مسیر به دلیل طول پیاده‌روی و زمان بازدید از هر بنا بهتر است در یک روز کامل انجام شود.

فاصله مسجد نصیرالملک تا مراکز عمومی و حمل‌ونقل

فاصله‌های فرودگاه، ترمینال‌ها و راه‌آهن در منابع گردشگری به صورت مسیر شهری گزارش شده‌اند و با توجه به ترافیک و مسیر انتخابی ممکن است تغییر کنند. ( Iranghardi )

چگونه به مسجد نصیرالملک برویم؟

مسجد در خیابان لطفعلی‌خان زند، کوچه نصیرالملک قرار دارد. ( Visit Iran )

به دلیل قرارگیری مسجد در بافت تاریخی، استفاده از خودرو شخصی همیشه بهترین گزینه نیست. خیابان‌های اطراف در ساعات شلوغ ممکن است پرترافیک باشند و پیدا کردن جای پارک نیز می‌تواند دشوار باشد.

با مترو

نزدیک‌ترین گزینه مترو، ایستگاه ولیعصر در خط یک متروی شیراز است و از آنجا می‌توان ادامه مسیر را با تاکسی یا پیاده طی کرد. ( SAADATRENT )

با اتوبوس

یکی از مسیرهای پیشنهادی، استفاده از خطوط منتهی به محدوده ولیعصر و پیاده شدن در محدوده چهارراه مشیر و ادامه مسیر به سمت مسجد است. ( Aftab Travel )

بهترین زمان بازدید از مسجد نصیرالملک

از نظر تجربه معماری، صبح بهترین زمان بازدید است. دلیل این موضوع کاملاً مشخص است: شهرت اصلی مسجد به شیشه‌های رنگی شبستان غربی و نور خورشید وابسته است. هرچه نور مناسب‌تر و مستقیم‌تر باشد، جلوه رنگی شیشه‌ها بیشتر دیده می‌شود.

برای عکاسی، منابع مختلف بازه حدود ۸ تا ۱۰ صبح را پیشنهاد کرده‌اند. ( SAADATRENT ) اگر هدف شما فقط معماری نیست و می‌خواهید مسجد را با آرامش ببینید، بهتر است بازدید را به ساعات اولیه صبح موکول کنید تا هم نور مناسب باشد و هم ازدحام گردشگران کمتر شود.

ساعات بازدید مسجد نصیرالملک

ساعات اعلام‌شده برای مسجد در منابع مختلف یکسان نیست و در طول زمان تغییر کرده است. برای نمونه، برخی منابع ساعت بازدید را در نیمه اول سال حدود ۸ تا ۱۷ و در نیمه دوم سال حدود ۷ تا ۱۶:۳۰ گزارش کرده‌اند؛ برخی منابع نیز بازه‌های متفاوتی اعلام کرده‌اند. ( SAADATRENT )

به همین دلیل، برای سایت «سفرهای ناز» بهتر است ساعت ثابت و قدیمی به عنوان اطلاعات قطعی درج نشود . اطلاعات مکانی فعلی نیز در یک منبع تجاری ساعت ۸ تا ۱۷ را برای تمام روزهای هفته نشان می‌دهد، اما این داده‌ها ممکن است با برنامه واقعی بازدید تغییر کنند.

توصیه: پیش از حرکت، ساعت بازدید و تعطیلی مسجد را از مرجع رسمی یا شماره تماس بنا بررسی کنید.

شماره تماس اعلام‌شده برای مسجد: ۰۷۱۳۲۲۴۱۶۶۱ . ( Apple Maps )

هزینه بازدید

هزینه بلیت مسجد در سال‌های مختلف تغییر کرده و منابع گردشگری ارقام متفاوتی برای آن گزارش کرده‌اند؛ بنابراین رقم قدیمی نباید به عنوان قیمت قطعی در مقاله مرجع سفرهای ناز درج شود.

پیشنهاد سفرهای ناز: قبل از مراجعه، قیمت بلیت را از محل فروش بلیت یا مرجع رسمی مجموعه بررسی کنید.

مدت زمان پیشنهادی برای بازدید

برای یک بازدید معمولی از مسجد، حدود ۴۵ دقیقه تا یک ساعت زمان مناسب است. اما اگر به معماری، عکاسی و جزئیات کاشی‌کاری علاقه داشته باشید، بهتر است زمان بیشتری اختصاص دهید؛ زیرا مسجد از آن دسته بناهایی است که جزئیات آن در نگاه اول تمام نمی‌شود. برای عکاسان، زمان مناسب صبح ممکن است باعث شود مدت توقف در شبستان غربی بیشتر شود.

نکات مهم برای عکاسی

مسجد نصیرالملک یکی از بهترین بناهای تاریخی ایران برای عکاسی معماری است، اما برای ثبت تصاویر بهتر چند نکته اهمیت دارد.

• اول: صبح مراجعه کنید.
• دوم: پیش از ورود به شبستان غربی، اجازه دهید چشم شما به نور کم‌تر فضای داخلی عادت کند؛ در این حالت طیف رنگی شیشه‌ها بهتر دیده می‌شود.
• سوم: فقط از پنجره‌ها عکاسی نکنید. ترکیب ستون‌ها، طاق‌ها، شیشه‌ها، فرش، نور و انعکاس حوض تصاویر کامل‌تری ایجاد می‌کند.
• چهارم: در ساعات شلوغ، برای ثبت تصویر بدون حضور گردشگران صبر بیشتری لازم است.

مسجد نصیرالملک؛ چرا «مسجد صورتی»؟

دلیل اصلی این نام، استفاده چشمگیر از کاشی‌های صورتی در تزئینات مسجد است. البته مسجد تنها صورتی نیست؛ رنگ‌های لاجوردی، آبی، زرد، سفید، سبز و قرمز نیز در کاشی‌ها و شیشه‌های آن دیده می‌شوند. در واقع عنوان «مسجد صورتی» بیشتر یک نام گردشگری است که در طول زمان در میان بازدیدکنندگان و رسانه‌ها رواج پیدا کرده است.

مسجد نصیرالملک و مسجد صورتی در معماری ایران

مسجد نصیرالملک را می‌توان یکی از نمونه‌های برجسته معماری قاجاری با تأکید بر تزئینات رنگی دانست. در بسیاری از بناهای مهم دوره‌های پیشین ایران، کاشی‌کاری بخش مهمی از هویت معماری بوده است؛ اما در نصیرالملک، ترکیب کاشی با شیشه رنگی و نور طبیعی تجربه‌ای متفاوت ایجاد کرده است.

به همین دلیل، این مسجد در مطالعات معماری و عکاسی معماری نیز جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. پژوهش‌های معماری معاصر نیز مسجد نصیرالملک را به عنوان نمونه‌ای از استفاده خلاقانه از نور طبیعی در معماری بررسی کرده‌اند. ( TEKA )

مسجد نصیرالملک در کنار جاذبه‌های قاجاری شیراز

یکی از نکات جالب درباره این مسجد آن است که در محدوده‌ای قرار دارد که چندین اثر ارزشمند دوره قاجار و زندیه در فاصله کوتاهی از آن قرار گرفته‌اند.

بازدید از نارنجستان قوام و خانه زینت‌الملک در کنار مسجد نصیرالملک، فرصتی برای مقایسه معماری خانه‌های اشرافی و معماری مذهبی دوره قاجار فراهم می‌کند. از سوی دیگر، ادامه مسیر به سوی شاهچراغ و سپس بازار وکیل، شما را از فضای قاجاری وارد بخش مهمی از میراث دوره زندیه می‌کند. به همین دلیل، این منطقه یکی از بهترین محدوده‌های شیراز برای پیاده‌گردی تاریخی است.

توصیه سفرهای ناز

اگر برای نخستین بار به شیراز می‌روید، مسجد نصیرالملک را در ساعات ابتدایی روز ببینید و بازدید از آن را به بعدازظهر موکول نکنید ؛ زیرا مهم‌ترین پدیده معماری آن یعنی عبور نور از شیشه‌های رنگی در صبح جلوه بسیار بیشتری دارد.

پیشنهاد ما این است که صبح را با مسجد نصیرالملک آغاز کنید و سپس به صورت پیاده یا با یک مسیر کوتاه شهری به نارنجستان قوام و خانه زینت‌الملک بروید. بعد از آن می‌توانید مسیر را به سمت شاهچراغ، بازار وکیل، مسجد وکیل، حمام وکیل و ارگ کریم‌خان ادامه دهید.

این مسیر یکی از کامل‌ترین مسیرهای گردشگری در بافت تاریخی شیراز است و در یک روز می‌تواند مجموعه‌ای از معماری قاجاری، زندیه، مذهبی، بازار سنتی و خانه‌های تاریخی را در اختیار شما قرار دهد.

پرسش‌های متداول

مسجد نصیرالملک کجاست؟

مسجد نصیرالملک در محله گود عربان شیراز، جنوب خیابان لطفعلی‌خان زند و در کوچه نصیرالملک قرار دارد. ( Visit Iran )

مسجد نصیرالملک در چه دوره‌ای ساخته شد؟

این مسجد در دوره قاجار ساخته شد. ساخت آن از سال ۱۲۹۳ هجری قمری آغاز و در سال ۱۳۰۵ هجری قمری به پایان رسید. ( Icro )

چرا مسجد نصیرالملک به مسجد صورتی معروف است؟

به دلیل استفاده گسترده از کاشی‌های صورتی در تزئینات بنا، این مسجد در میان گردشگران به «مسجد صورتی» شهرت یافته است.

بهترین زمان بازدید از مسجد نصیرالملک چه ساعتی است؟

صبح، به‌ویژه حدود ۸ تا ۱۰ صبح ، بهترین زمان برای دیدن و عکاسی از نورهای رنگی شبستان غربی است. ( SAADATRENT )

نزدیک‌ترین جاذبه به مسجد نصیرالملک کدام است؟

نارنجستان قوام و خانه زینت‌الملک از نزدیک‌ترین جاذبه‌های مهم به مسجد هستند و هر دو حدود کمتر از یک کیلومتر با مسجد فاصله دارند. ( Carnaval )

نزدیک‌ترین ایستگاه مترو به مسجد نصیرالملک کدام است؟

ایستگاه ولیعصر یکی از نزدیک‌ترین ایستگاه‌های مترو به مسجد است و ادامه مسیر را می‌توان با تاکسی یا پیاده انجام داد. ( Aftab Travel )

آیا مسجد نصیرالملک در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است؟

بله. این مسجد در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و شماره ثبت آن ۳۹۶ است. ( Icro )

منابع و مراجع

منابع رسمی و گردشگری ایران

• Visit Iran – Nasir al-Mulk Mosque
• Iran Cultural Organization – معرفی مسجد نصیرالملک
• منابع گردشگری شیراز و اطلاعات بازدید و دسترسی مسجد. ( SAADATRENT )

منابع مکانی و مستند

• مختصات جغرافیایی بنا با تطبیق داده‌های Wikimedia Commons و منابع مکانی بررسی شد. ( Wikimedia Commons )
• اطلاعات ثبت ملی و مشخصات معماری بنا در منابع تخصصی نیز تطبیق داده شد. ( Wikimedia Commons )

موقعیت روی نقشه