کویر و بیابان
وقتی نام ازبکستان به میان میآید، ذهن بیشتر گردشگران بهسرعت به سمت میدان ریگستان، بخارا، خیوه و گنبدهای فیروزهای سمرقند میرود. این تصور اگرچه درست است، اما تنها بخشی از زیباییهای این کشور را نشان میدهد. ازبکستان علاوه بر میراث تاریخی ارزشمند، از طبیعتی متنوع و شگفتانگیز نیز برخوردار است.
نارین قلعه، دژی باشکوه با قدمت بیش از 2000 سال، در مرکز شهر نایین در استان اصفهان واقع شده است. این قلعه که به دستور انوشیروان ساسانی احداث شده، با معماری منحصر به فرد و عظمت خود، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان اصفهان شناخته میشود.
آسیاب آبی ریگاره، سازهای شگفتانگیز و منحصر به فرد در دل کویر نایین، استان اصفهان است. این آسیاب که قدمت آن به دوران پیش از اسلام میرسد، در عمق 30 متری زمین و با استفاده از تکنیکهای حیرتانگیز مهندسی و معماری ساخته شده است.
آسیابهای بشرویه، مجموعهای از آسیابهای آبی با قدمت چند صد ساله هستند که در شهرستان بشرویه واقع در استان خراسان جنوبی قرار دارند. این آسیابها که در دوران صفویه احداث شدهاند، شاهکارهایی از مهندسی ایران باستان هستند و به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری این منطقه شناخته میشوند.
کاروانسرای اصفاک بشرویه، مشهور به کاروانسرای شاه عباسی، بنایی تاریخی با معماری باشکوه و عظمت کم نظیر، در دل کویر بشرویه واقع شده است. این کاروانسرا که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و رونق تجارت در آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
قلعه شاه دژ نهبندان، مشهور به قلعه شاهی، بنایی تاریخی با معماری باشکوه و عظمت کم نظیر، در دل کویر نهبندان واقع شده است. این قلعه که در دوره قاجار بنا شده، یادگاری از شکوه و قدرت حکمرانان آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
بافت تاریخی بشرویه، نگینی درخشان در استان خراسان جنوبی، یکی از معدود بافتهای خشتی ثبت و حفاظت شده است که با خانههای خشت و گلی و بادگیرهای متعدد، گویی راوی داستانی از معماری دوره تیموری و صفوی است. این بافت، انبوهی از خانههای چهار صفه کوچک و بزرگ را به نمایش میگذارد که گویی هویت و اصالت ایرانی را در خود نهفته دارند. ویژگی اساسی این بافت، علاوه بر سالم بودن، تداوم و نفوذ آن در پیرامون شهر قدیم است.
روستای بیاضه در ۵۳ کیلومتری جنوب شرقی خور و بیابانک قرار دارد. این روستا علاوه بر قلعهای زیبا و مشهور، چشماندازی بسیار دلانگیز دارد. بافت روستایی آن منحصر به فرد است و خانههای ایواندار و ایوانهای کنگرهای آن به لحاظ معماری و جنبههای دفاعی دیدنی هستند. جاذبههای گردشگری این روستا شامل ارگ قدیمی و ساباطها، پایابهای سرپوشیده، قناتها، حسینیه و مسجد جامع قدیمی و امامزاده و نخلستانهای انبوه است.
این قلعه هنوز هم دارای ساکنانی است که از چند هزار سال پیش در آن زندگی میکنند. مردم محل معتقدند که قلعه قدیمی انوشیران بوده و به عنوان زندان استفاده میشده، اما واقعیت این است که قلعه کاربردهای دیگری نیز داشته است. احتمالاً در یک گوشهای از قلعه زندانی وجود داشته باشد، اما استفاده اصلی آن برای سکونت مردم بوده است. قلعه شامل هزاران خیابان و خانه است. هر خیابان به خیابانهای دیگر میرسد و در هر خیابان چندین خانه وجود دارد.
آب انبارها، مخازن سرپوشیدهای هستند که در عمق زمین ساخته میشوند و برای ذخیره آب آشامیدنی مردم استفاده میشوند. این آب انبارها از آب قنات پر میشوند و به عنوان یکی از ویژگیهای منحصر به فرد معماری مناطق خشک و کویری شناخته میشوند.
خراسان جنوبی یکی از مهمترین استانهای ایران برای تجربه اقامت در خانههای بومی، روستاهای کویری و بافتهای تاریخی است. از طبس و نایبند تا فردوس، بشرویه، سرایان، قاین، سربیشه و روستاهای اطراف بیرجند، اقامتگاههای بومگردی میتوانند بخشی از خودِ تجربه سفر باشند؛ نه فقط جایی برای خواب.
انارک یکی از شهرهای تاریخی و کویری استان اصفهان و از توابع شهرستان نایین است که در پهنه خشک و کمبارش شرق استان قرار گرفته است. این شهر در گذشته در مسیرهای ارتباطی میان اصفهان و نواحی شرقی ایران قرار داشت و به دلیل موقعیت خود در شبکه راههای کویری، از توقفگاههای مهم مسافران و کاروانها به شمار میآمد. امروزه نیز قرار گرفتن انارک در مسیر جادههای ارتباطی شرق اصفهان، این شهر را به مقصدی مناسب برای توقف در سفرهای کویری و تاریخی تبدیل کرده است.
کاروانسرای عینالرشید یکی از بناهای تاریخی ارزشمند استان سمنان و از یادگارهای مسیرهای تاریخی عبور کاروانها در حاشیه کویر ایران است. این کاروانسرا در محدوده پارک ملی کویر و در نزدیکی کاروانسرای مشهور قصر بهرام قرار گرفته و موقعیت آن در میان کویر، سیاهکوه و مسیرهای تاریخی، جلوهای متفاوت به این بنای کهن داده است.
روستای قِهی روستایی در ۸۰ کیلومتری شرق اصفهان و ۳۵ کیلومتری شهرستان ورزنه و از توابع شهرستان جلگه شهرستان اصفهان قراردارد .روستای تاریخی قهی در تاریخ ۲۳ مهر ۱۳۸۴ با شماره ثبت ۱۳۶۰۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نام این روستا که براساس روایات متعلق به دورههای قبل از اسلام و در واقع به نام کهی بوده به معنای جای پست مقابل واژه کوهپایهاست. باستانشناسان معتقدند مسجد جامع قهی پیش از اسلام آتشکده زرتشتیان بودهاست.
مهرجان یکی از روستاهای تاریخی شهرستان خور و بیابانک در شرق استان اصفهان است که در حدود ۳۵ تا ۳۶ کیلومتری جنوبشرقی شهر خور قرار دارد. این روستا در حاشیه کویر و در منطقهای خشک و کمآب شکل گرفته و بخش مهمی از ساختار تاریخی و شیوه زندگی مردم آن با قنات، کشاورزی، نخلستان و راههای ارتباطی کویری پیوند داشته است. در منابع محلی، نام قدیمی روستا «مهرگان» و در گویش مردم «مهرگون» ذکر شده است.
روستای ایراج یکی از روستاهای تاریخی و ییلاقی شهرستان خور و بیابانک در استان اصفهان است که در دامنه کوهی کمارتفاع و در میان چشماندازهای کویری منطقه قرار گرفته است. این روستا در حدود ۳۰ کیلومتری جنوب شهر خور واقع شده و به دلیل موقعیت طبیعی، پیشینه تاریخی و آثار ارزشمند خود، یکی از مقاصد روستایی قابل توجه در شرق استان اصفهان به شمار میرود.
قارنه روستای کوچکی است که در فاصله ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان اصفهان واقع در پناه گاه حیات وحش (پارک ملی) کلاه قاضی واقع شده است. به دلیل قرار گرفتن کوه قارنه در غرب روستا آب و هوای این روستا خنکتر و مرطوبتر از روستاهای مجاور خود میباشد. آخرین روستای براآن جنوبی و دروازه ورودی منطقه جرقویه است.
روستای ازمیغان یکی از متفاوتترین روستاهای شهرستان طبس در استان خراسان جنوبی است؛ روستایی که در نگاه نخست، ترکیب طبیعت آن با تصور معمول از کویر تفاوت زیادی دارد. در سرزمینی که بخش زیادی از آن با چشماندازهای خشک و بیابانی شناخته میشود، در ازمیغان میتوان در کنار نخلهای خرما، شالیزارهای سبز برنج را دید و صدای جریان آب را در میان باغها و مزارع شنید.
باغ سنگی یکی از جاذبههای استان کرمان و شهر سیرجان است. این محوطه که قبلاً باغی بوده در دهستان بلورد روستای میاندوآب و ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی سیرجان قرار داردو متعلق به درویش خان اسفندیارپور بودهاست. این باغ به شکل شش ضلعی نامنظم است.