روستاهای تاریخی
روستای کندلوس در منطقه کجور مازندران قرار گرفته است و با دارا بودن بافتی متراکم و کوچهپسکوچههای سنگفرش، یکی از مقاصد محبوب برای سفرهای کوتاه و چند ساعته است. این روستا با مناظر بکر، معماری سنتی خانههای کاهگلی و فضاهای آرام، فرصت مناسبی برای فرار از روزمرگی و تجربه آرامش طبیعت به شمار میرود. علاوه بر آن، بازدید از موزه مردمشناسی و امامزاده محلی، امکان آشنایی بیشتر با فرهنگ و آداب و رسوم ساکنان محلی را فراهم میکند.
روستای قِهی روستایی در ۸۰ کیلومتری شرق اصفهان و ۳۵ کیلومتری شهرستان ورزنه و از توابع شهرستان جلگه شهرستان اصفهان قراردارد .روستای تاریخی قهی در تاریخ ۲۳ مهر ۱۳۸۴ با شماره ثبت ۱۳۶۰۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نام این روستا که براساس روایات متعلق به دورههای قبل از اسلام و در واقع به نام کهی بوده به معنای جای پست مقابل واژه کوهپایهاست. باستانشناسان معتقدند مسجد جامع قهی پیش از اسلام آتشکده زرتشتیان بودهاست.
مهرجان یکی از روستاهای تاریخی شهرستان خور و بیابانک در شرق استان اصفهان است که در حدود ۳۵ تا ۳۶ کیلومتری جنوبشرقی شهر خور قرار دارد. این روستا در حاشیه کویر و در منطقهای خشک و کمآب شکل گرفته و بخش مهمی از ساختار تاریخی و شیوه زندگی مردم آن با قنات، کشاورزی، نخلستان و راههای ارتباطی کویری پیوند داشته است. در منابع محلی، نام قدیمی روستا «مهرگان» و در گویش مردم «مهرگون» ذکر شده است.
روستای ایراج یکی از روستاهای تاریخی و ییلاقی شهرستان خور و بیابانک در استان اصفهان است که در دامنه کوهی کمارتفاع و در میان چشماندازهای کویری منطقه قرار گرفته است. این روستا در حدود ۳۰ کیلومتری جنوب شهر خور واقع شده و به دلیل موقعیت طبیعی، پیشینه تاریخی و آثار ارزشمند خود، یکی از مقاصد روستایی قابل توجه در شرق استان اصفهان به شمار میرود.
قارنه روستای کوچکی است که در فاصله ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان اصفهان واقع در پناه گاه حیات وحش (پارک ملی) کلاه قاضی واقع شده است. به دلیل قرار گرفتن کوه قارنه در غرب روستا آب و هوای این روستا خنکتر و مرطوبتر از روستاهای مجاور خود میباشد. آخرین روستای براآن جنوبی و دروازه ورودی منطقه جرقویه است.
روستای کزج یکی از روستاهای تاریخی و گردشگری شهرستان خلخال در استان اردبیل است که در دامنه کوههای منطقه خورشرستم و در نزدیکی رودخانه قزلاوزن قرار گرفته است. این روستا به دلیل ساختار پلکانی خانهها، معماری سنتی، طبیعت کوهستانی، باغهای میوه و فرهنگ بومی مردم، یکی از مقصدهای متفاوت گردشگری روستایی در شمالغرب ایران به شمار میرود. کزج در دهستان خورشرستم شمالی قرار دارد و حدود ۱۷ کیلومتر با هشتجین و حدود ۵۷ کیلومتر با خلخال فاصله دارد.
روستای بابالحکم یکی از روستاهای تاریخی شهرستان بردسکن در استان خراسان رضوی است که در حدود ۸ کیلومتری غرب بردسکن و در حاشیه جاده بردسکن به طبس قرار گرفته است. بافت قدیمی روستا هنوز بخش قابل توجهی از سیمای سنتی خود را حفظ کرده و در میان خانهها و بناهای آن میتوان آبانبار تاریخی، حوضخانه، خانههای قدیمی، حمام، قبرستان تاریخی و بادگیرهای متعددی را مشاهده کرد. همین مجموعه در کنار صنایع دستی و تولید خوراکیهای محلی، بابالحکم را در شمار روستاهای هدف گردشگری منطقه قرار داده است.
روستای زرده در دهستان بانزرده از توابع بخش مرکزی شهرستان دالاهو در استان کرمانشاه قرار دارد و یکی از مهمترین روستاهای تاریخی، فرهنگی و مذهبی منطقه غرب ایران به شمار میرود. این روستا در میان ارتفاعات دالاهو و در نزدیکی منطقه ریجاب قرار گرفته و در کنار طبیعت کوهستانی، باغها و چشمههای متعدد، مجموعهای گسترده از آثار باستانی و بناهای تاریخی را در پیرامون خود جای داده است. حضور زیارتگاههای مهم یارسان، از جمله بابایادگار، نیز جایگاه فرهنگی و مذهبی ویژهای به زرده بخشیده است.
روستای حیدره قاضیخانی، که با نام حیدره دارامام نیز شناخته میشود، یکی از روستاهای خوشآبوهوا و سرسبز استان همدان است. این روستا در شهرستان بهار و در منطقهای کوهستانی قرار دارد و به دلیل بافت پلکانی، باغهای گسترده، چشمههای متعدد، درههای سرسبز و فرهنگ بومی، از روستاهای دارای ظرفیت گردشگری استان به شمار میرود. نزدیکی حیدره به شهر همدان نیز باعث شده است که بتوان آن را بهعنوان مقصدی مناسب برای یک سفر یکروزه یا نیمروزه در برنامه گردشگری غرب استان قرار داد.
روستای گشانی یکی از روستاهای کوهستانی و خوشآبوهوای شهرستان تویسرکان در استان همدان است که به دلیل ارتفاع زیاد، معماری پلکانی، بافت قدیمی، باغهای گسترده و چشمههای متعدد، از روستاهای دارای ظرفیت گردشگری استان به شمار میرود. این روستا در محدودهای کوهستانی قرار گرفته و چشمانداز ارتفاعات و باغهای اطراف، بهویژه در فصل بهار و تابستان، جلوهای تماشایی به آن میدهد.
روستای پری ملایر، فراتر از زیبایی طبیعی، خانه قلعههای تاریخی و قصههای جذاب از دوران کریمخان زند است که هر سنگ آن روایتگر گذشتهای پر افتخار و فرهنگ غنی این سرزمین میباشد، مکانی مناسب برای علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ ایران.
روستای مانیـزان یکی از روستاهای قدیمی و دیدنی شهرستان ملایر در استان همدان است که در حدود ۳۰ کیلومتری مرکز شهرستان و در شرق شهر ملایر قرار دارد. این روستا در انتهای دره جوزان و در محدودهای کوهپایهای شکل گرفته و رودخانه مانیـزان که از جنوب روستا عبور میکند، یکی از عوامل اصلی شکلگیری و رونق سکونت در این منطقه بوده است.
روستای تاریخی چورس به عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری استان آذربایجان غربی در فاصله 8 کیلومتری جنوب شهر قره ضیاءالدین مرکز شهرستان چایپاره و در دامنه شمالی سلسله کوههای موسوم به سفر داغی واقع شده است( تصویر 4 ). جمعیت روستای چورس بر اساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1395 تعداد 2081 نفر است.
روستای سیمین ابرو یکی از روستاهای هدف گردشگری استان همدان است که در محدودهای کوهپایهای در جنوب شرقی شهر همدان قرار دارد. فاصله روستا تا مرکز شهر همدان حدود ۱۲ کیلومتر است و همین نزدیکی باعث شده سیمین ابرو مقصدی مناسب برای یک سفر نیمروزه از همدان باشد.
قاسم آباد روستایی از توابع چابکسر، در دهستان اوشیان، واقع در شهرستان رودسر در شرق استان گیلان است. نام قاسم آباد برای ایرانیان همواره یادآور مفهوم شادی و رنگ بوده است. انواع پارچه های دست بافت رنگارنگ و نیز لباس محلی مردمان این خطه با نوارهای رنگی افقی این روستا را به عنوان مرکزی برای پارچه بافی شهره کرده است. مهم ترین پارچه ای که در این روستا تولید می-شود چادرشب نام دارد.
روستای افین یکی از روستاهای تاریخی و هدف گردشگری استان خراسان جنوبی است که در منطقهای نسبتاً خنک و سرسبز در نزدیکی قاین قرار گرفته است. این روستا در شهرستان زیرکوه قرار دارد و به دلیل باغهای گسترده زرشک، آثار تاریخی، معماری بومی و چشماندازهای طبیعی، یکی از مقصدهای متفاوت برای گردشگرانی است که میخواهند با بخش کمتر شناختهشده خراسان جنوبی آشنا شوند.
ییلاق آق اُولَر و مِریان از دیدنیترین روستاهای گیلان هستند و از توابع تالش بهشمار میروند. این روستاهای ییلاقی بهویژه در فصلهای گرم سال شهرت زیادی میان طبیعتگردان دارد.
مسیر کرج به چالوس یکی از زیباترین جادههای ایران و حتی خاورمیانه است که در گوشه و کنار آن میتوان سراغ جاذبههای گردشگری را گرفت. روستای زیبا و ییلاقی شهرستانک یکی از این جاذبههای گردشگری است که در فاصلهی حدودا ۷۰ کیلومتری از کرج واقع شده است.
این روستا که در کنار چهارطاق و لزوره مناطق گردشگری رامه را تشکیل می دهند در 55کیلومتری شمال شرق شهر گرمسار و 30 کیلومتری روستای تاریخی ده نمک واقع شده است. این منطقه از پیشینه ای بسیار کهن برخوردار است و موارد زیر حاکی از قدمت هزار ساله آن است: قلعه های قدیمی مانند قلعه ضحاک، قبرستان های قدیمی، ظروف سفالی و اشیاء عتیقه و سنگ نوشته های به دست آمده، درختان کهنسال گردو وآثار به جا مانده از بناهای بسیار قدیمی.
کلپورگان روستای کوچکی در جنوب شرقی ایران، استان سیستان و بلوچستان است و با قدمتی هفت هزار ساله به عنوان تنها موزه زنده سفالگری دنیا شناخته میشود. بدون کوچکترین تغییری از آن دوران ، هنر ساخت سفال بدون چرخ سفالگری به طور شفاهی از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. کارهای اولیه مانند انتقال گل سفالگری از معدن "مسکوتان" توسط مردان انجام میشود اما ساخت سفال تماما توسط زنان روستا که در حدود سی نفر میباشند انجام میگیرد.
خراشاد روستایی در شهرستان بیرجند و در جنوب شرقی مرکز استان خراسان جنوبی است که به دلیل پیشینه فرهنگی، طبیعت کوهستانی، توبافی و پرورش شمار زیادی از چهرههای علمی و فرهنگی شهرت دارد. این روستا حدود ۲۵ کیلومتر با بیرجند فاصله دارد و در ناحیهای کوهستانی در دامنه رشتهکوه باقران قرار گرفته است.
روستای زنوزق یکی از روستاهای تاریخی و پلکانی استان آذربایجان شرقی است که در بخش مرکزی شهرستان مرند و در نزدیکی شهر زنوز قرار دارد. این روستا در منطقهای کوهستانی شکل گرفته و خانههای آن بر دامنه شیبدار کوه، بهصورت پلکانی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
روستای رویین یا روئین یکی از روستاهای تاریخی و هدف گردشگری شهرستان اسفراین در استان خراسان شمالی است. روستا در دامنههای جنوبی رشتهکوه آلاداغ و در درهای کوهستانی شکل گرفته و حدود ۲۶ کیلومتر با شهر اسفراین و حدود ۵۲ کیلومتر با بجنورد فاصله دارد.
روستای نایبند طبس یکی از شگفتانگیزترین روستاهای تاریخی ایران است که در دل کویر لوت و در جنوبشرق استان خراسان جنوبی قرار گرفته است. این روستا با معماری پلکانی، خانههای خشتی، کوچههای سرپوشیده، نخلستانهای سرسبز و قرارگیری در کنار کوهستان نایبند، تصویری متفاوت از زندگی در حاشیه کویر ارائه میدهد.
«روستای ورکانه» در دامنه کوه الوند، در بخش جنوبی رشته کوه زاگرس میانی، در شرق رودخانه ارزان فرد و در 20 کیلومتری جنوب شرقی همدان جای دارد. واژه ورکانه از ور یا همان بر و همچنین کانه و چشمه ساخته شده است، کنارچشمه.
نگل در ۶۵ کیلومتری شهر سنندج و در مسیر سنندج به مریوان قرار دارد. این روستا در میان درهای بنا شده که رودخانه «شوشیر» از جنوب آن میگذرد و از طرف شمال هم به کوه «حسن عالی»، از جنوب شرقی به کوه «پل چرمو»، از جنوب به کوه «قژاکان»، از شمال غربی به دره «کانی چرمو» و کوه «کوره میانه»، از غرب و جنوب غربی به دره «کاچول» و از شمال شرقی به «رسنی دره» محدود میشود. مردم روستای نگل به زبان کردی سورانی سخن میگویند.
روستای تمین در 65 کیلومتری جنوب غربی شهر میرجاوه واقع شده و بین دو کوه تفتان و سیاه کوه قرار دارد. این روستا تابستانهای خنک و زمستانهای سردی دارد که جوی مطلوب و متفاوت را در طول سال برای ساکنان و بازدیدکنندگان فراهم میکند.
«روستای مارین» در ۳۶ کیلومتری شمال گچساران و در ۱۹۸ کیلومتری جنوب شرقی «یاسوج» در استان «کهگیلویه و بویراحمد» جای دارد. این روستا از شمال با کوه «دلی گنج»، از شرق با کوه «خامی» و از جنوب غرب نیز با کوه «دیل» همسایگی دارد.
پالنگان روستایی در یک کیلومتری دره «تنگیور»، در دهستان «ژاورود»، در 55 کیلومتری «اورامان» و در 57 کیلومتری کامیاران در استان کردستان است. پالنگان که در شمار فهرست آثار ملی ایران جای گرفته است، نزدیک به هزار تن سرانه مردمی دارد که به گویش کردی اورامی سخن میگویند. روشن نیست که پالنگان از واژه پلنگ یا واژه پال در گویش کردی به معنی پشتگاه و پناهگاه برگرفته شده است.
در مناطق کوهستانی ایران، روستاهایی با ساختار پلکانی زیادی وجود دارند که از جمله آنها روستای تاریخی «سر آقا سید» در استان چهارمحال و بختیاری است. این روستا نمایانگر فرهنگ و معماری سنتی منطقه بوده و ارزشی تاریخی و فرهنگی قابل توجه دارد.
روستای ماخونیک یکی از خاصترین و متفاوتترین روستاهای ایران است که در استان خراسان جنوبی و در شهرستان سربیشه قرار دارد. این روستا در نزدیکی مرز ایران و افغانستان و در منطقهای کوهستانی و نیمهخشک واقع شده و به دلیل معماری عجیب خانهها، سبک زندگی سنتی و فرهنگ خاص مردم، شهرتی فراتر از مرزهای ایران پیدا کرده است.
روستای میمند یکی از شگفتانگیزترین سکونتگاههای تاریخی ایران است که در استان کرمان، شهرستان شهربابک و در منطقهای کوهستانی میان شهرهای کرمان، سیرجان و رفسنجان قرار دارد. این روستا به دلیل خانههای دستکند و صخرهای که در دل کوه کنده شدهاند، یکی از مهمترین نمونههای معماری بومی ایران و جهان به شمار میرود. منظر فرهنگی میمند در سال ۲۰۱۵ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و به عنوان نمونهای ارزشمند از رابطه میان انسان و طبیعت شناخته میشود.
روستای کندوان در دامنه ی کوه سلطانداغی، به همراه دو روستای موجود در ترکیه و آمریکا، یکی از سه روستای صخره ای جهان است، با این تفاوت که برخلاف دو روستای دیگر زندگی عادی در این منطقه ی ییلاقی از رشته کوه های سهند جاری است.
در میان دامنههای کوه کرکس و درهای سرسبز در استان اصفهان، روستایی قرار دارد که به دلیل رنگ سرخ خانهها، معماری پلکانی و فرهنگ کهن خود به یکی از شناختهشدهترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل شده است؛ روستای ابیانه.