جاذبههای تاریخی ایران
بازار قیصریه لار، در قلب شهر تاریخی لارستان فارس، یادگاری ارزشمند از دوران صفوی است. این بازار باشکوه که در سال 811 هجری قمری بنا شده، نمونهای بینظیر از معماری ایرانی و مرکزی برای تجارت و رونق اقتصادی در طول تاریخ بوده است.
کاروانسرای شاه عباسی فرسنج، بنایی باشکوه و تاریخی در استان اصفهان است که در روستای فرسنج، در 30 کیلومتری شمال شهر نطنز واقع شده است. این کاروانسرا که در دوران صفویه و به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است، یکی از زیباترین و کاملترین کاروانسراهای ایران به حساب میآید.
مجموعه دستکندشهر زیرزمینی سامن در استان همدان، یکی از شگفتانگیزترین و بزرگترین دستکندهای ایران است که در عمق 6 تا 8 متری زمین واقع شده است. این مجموعه شامل بیش از 50 اتاق، سالن، راهرو و دالان است که به طور پیچیدهای به هم مرتبط شدهاند.
تاریخچه قلعه جوق به طور دقیق مشخص نیست، اما قدمت آن به دوران تاریخی و اسلامی میرسد. بقایای شهر باستانی، گوردخمه، برج و دستکندها در این مجموعه، هر کدام گویای دورهای خاص از تاریخ هستند. شهر تاریخی قلعه جوق، زمانی آباد و پر رونق بوده و ساختارهای معماری آن، نشان از سبک زندگی مردمان آن دوره دارد. گوردخمه با 15 اتاقک، محل دفن افراد در گذشته بوده و برج سنگی، به عنوان برج دیدهبانی یا برج خاموشان مورد استفاده قرار میگرفته است.
ملا حسن کاشی، شاعر نامدار دوران ایلخانی، در مقبرهای باشکوه در دو کیلومتری جنوب گنبد سلطانیه آرامیده است. این بنا که به گنبد سه پوسته شهرت دارد، نمونهای بینظیر از معماری عصر صفوی است. پلان هشت ضلعی مقبره، در نمای داخلی به فضایی چلیپایی تبدیل میشود. تزئینات خط معقلی فیروزهای بر گلوگاه گنبد و نمای خارجی بنا، جلوهای خیرهکننده به آن بخشیده است.
در دل روستای تاج آباد (رسول آباد سفلی)، در ۲۵ کیلومتری شمال غرب همدان، کاروانسرای باشکوهی از دوران صفویه خودنمایی میکند. این بنای تاریخی که در کنار جاده همدان به کرمانشاه قرار گرفته، یکی از مهمترین کاروانسراهای استان به حساب میآید.
آبانبار شیخ علیخان اسدآباد که با نامهای آبانبار شاهعباسی و آبانبار صفوی نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین سازههای تاریخی آب در شهر اسدآباد همدان است. بنا در محدوده بازار قدیمی و محلهای که در منابع با نام درِ کاروانسرا یا «درب کاروانسرا» آمده قرار دارد و معماری آن به دوره صفوی نسبت داده میشود.
کارخانه کبریت توکلی در سال 1297 توسط حاج تقی توکلی در تبریز تاسیس شد. این کارخانه اولین کارخانه تولید کبریت در ایران بود و نقش مهمی در اشتغالزایی و رونق اقتصادی تبریز داشت. کارخانه توکلی در طول سالها با فراز و نشیبهای بسیاری روبرو بود، از جمله مصادره در سال 1357 و بازپسگیری در سال 1372. این کارخانه در حال حاضر نیز به عنوان یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین برندهای کبریت در ایران به فعالیت خود ادامه میدهد.
بازار تاریخی خوی که در مرکز شهر خوی واقع شده است، از جمله بناهای تاریخی و جاذبههای گردشگری این شهر به شمار میرود. قدمت این بازار به دوره صفویان باز میگردد و در طول تاریخ، شاهد رویدادهای مهمی بوده است. با وجود اینکه کتیبهای از شاه طهماسب در بازار کشف شده که قدمت آن را به دوره صفوی نسبت میدهد، احتمال میرود که بنای اولیه آن حتی قدیمیتر از این تاریخ باشد. ا
گوردخمه دلیک داش در 6 کیلومتری جنوب غرب شهر سیه چشمه و در روستای دلیک داش واقع شده است. این گوردخمه در دل صخرهای آهکی به صورت دستکند ساخته شده و قدمت آن به هزاره اول قبل از میلاد و به دوران مادها باز میگردد. با توجه به نوع معماری و نقوش برجسته موجود در گوردخمه، میتوان تاریخ ساخت آن را به دوران مادها (حدود 700 تا 550 قبل از میلاد) نسبت داد. این گوردخمه در دورههای بعد نیز مورد استفاده قرار گرفته و در آن تدفینهایی صورت گرفته است.
مسجد جامع مهاباد، مشهور به "جامع یئنگی" یا "مسجد سرخ" در مرکز شهر مهاباد واقع شده و به عنوان یکی از مهمترین مساجد و جاذبههای گردشگری استان کردستان شناخته میشود. مسجد جامع مهاباد در سال 1293 هجری شمسی به دستور "شیخ محمد مردوخ کردستانی" از علمای بنام منطقه و با کمک مالی مردم مهاباد ساخته شد. این مسجد در طول تاریخ خود بارها مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.
ساختمان قدیم شهرداری خوی، بنایی با معماری کمنظیر و دلنشین، در مرکز شهر خوی واقع شده است. این بنا که یادگاری از دوران پهلوی اول است، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان آذربایجان غربی شناخته میشود. بنای فعلی شهرداری خوی در سال 1312 هجری شمسی توسط استاد علی اکبر توانا، یکی از معماران بنام شهر خوی، در محل ساختمان قدیم شهرداری واقع در خیابان شهید صمدزاده (فعلی) احداث شد.
پل خاتون، نام یکی از پلهای تاریخی ایران است که در دو کیلومتری شهر خوی در استان آذربایجان غربی و بر روی رودخانه قطور واقع شده است. این پل که قدمت آن به دوران سلجوقیان باز میگردد، به عنوان یکی از شاهکارهای معماری ایرانی و از جاذبههای گردشگری استان آذربایجان غربی شناخته میشود.
قلعه بسطام، دژی باشکوه و تاریخی در نزدیکی روستای بسطام در استان آذربایجان غربی است. این قلعه که قدمت آن به دوران اورارتوها (حدود 800 سال پیش از میلاد) باز میگردد، در طول تاریخ خود شاهد وقایع و رخدادهای بسیاری بوده و امروزه به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان آذربایجان غربی شناخته میشود.
دهانه غلامان، نام بقایای شهر باستانی زرنج یا زرنگ، پایتخت سیستان در دوران هخامنشیان است که در نزدیکی شهر زابل امروزی واقع شده است. این شهر که قدمت آن به بیش از 2500 سال پیش میرسد، در طول تاریخ خود شاهد وقایع و رخدادهای بسیاری بوده و امروزه به عنوان یکی از مهمترین محوطههای باستانی ایران شناخته میشود.
در فاصله 80 کیلومتری جنوب غربی شهر سراوان، قلعه کنت در روستای کنت بخش هیدوچ این شهرستان جای گرفته است. این مجموعه بر روی صخره ای طبیعی در سه طبقه بنا شده و زمینی به مساحت 970 متر مربع را اشغال کرده است. زیربنای این قلعه 840 متر مربع است و سبک معماری آن همانند قلعه سیب می باشد.
قلعه سب، دژی مستحکم و تاریخی در دل کویر مصر، واقع در استان اصفهان است. این قلعه که قدمت آن به دوران ساسانیان باز میگردد، در طول تاریخ خود شاهد وقایع و رخدادهای بسیاری بوده است.
در قلب شهر زاهدان، بنایی باشکوه و تاریخی با نام "ساختمان قديم دادگستري" خودنمایی میکند. این بنا که در سال ۱۳۰۸ توسط "معمارباشی" معمار معروف یزدی ساخته شده، یادگاری از دوران پهلوی اول است و به عنوان یکی از نمادهای شهر زاهدان شناخته میشود.
در بافت تاریخی شیراز، عمارتی باشکوه از دوران قاجار به نام "خانه فروغالملک" خودنمایی میکند که امروزه به عنوان "موزه هنر مشکین فام" شناخته میشود. این موزه، گنجینهای از هنرهای تجسمی را در خود جای داده و تجربهای منحصر به فرد را برای بازدیدکنندگان رقم میزند.
دخمه زرتشتیان یزد، بنایی کهن و گویی راوی داستانی از دل تاریخ است، در جنوب شرقی شهر یزد و بر فراز تپه ای رسوبی در منطقه صفائیه خودنمایی می کند. این مجموعه شامل دو عمارت سنگی به نام های مانکجی هاتریا (منسوب به یک زرتشتی هندی الاصل) و گلستان است که دخمه مانکجی با قدمتی بیشتر، به دوران قبل از قاجار و دخمه گلستان به دوران قاجار تعلق دارد. گنبدهای مدور و معماری خاص این دخمه ها، گویی رازهای ناگفته ای را در دل خود نهفته دارند.
خانه صالحی که به عنوان موزه لباس های سنتی و آیینی ایران شناخته میشود، در دوره قاجار بنا شده است. این خانه در نزدیکی حرم شاهچراغ و در ضلع جنوبی مسجد شهدا و در ابتدای کوچه هفت پیچ واقع شده است. در سال 1384 این خانه توسط سازمان میراث فرهنگی به منظور حفظ و احیاء هنرهای سنتی ایران به موزه لباس های سنتی و آیینی تبدیل شد.
پل تاریخی کوار، که به نام پل ساسانی کوار نیز شناخته میشود، در جنوب شهر کوار و در استان فارس واقع شده است. این پل که قدمت آن به دوران ساسانیان باز میگردد، بر روی رودخانه قره آغاج (سکان، ثکان) بنا شده و یکی از آثار ملی ایران با شماره ثبت 947 است.
خانه منطقی نژاد، عمارتی باشکوه و تاریخی از دوره قاجار است که در قلب بافت تاریخی شهر شیراز و در مجاورت حرم شاهچراغ واقع شده است. این خانه که به "خانه هنر" نیز شهرت دارد، در سال 1383 مرمت و بازسازی شد و در حال حاضر به عنوان موزه هنرهای اسلامی مورد استفاده قرار میگیرد.
حمام دیلمان، بنایی تاریخی با قدمت احتمالی ایلخانی، در دل بافت تاریخی شهر دیلمان واقع شده است. این حمام که به نام حمام میر بلوک نیز شناخته میشود، در سالهای اخیر توسط میرزاعلی میر بلوک از زیر خاک بیرون آورده شده و پس از مرمت، مورد بهرهبرداری مجدد قرار گرفته است.
عمارت کلاه فرنگی سورمق، بنایی باشکوه از دوران قاجار، در شهر سورمق، 24 کیلومتری جنوب شهرستان آباده در استان فارس واقع شده است. این عمارت که به "کاخ ییلاقی" نیز معروف است، در حدود 120 سال پیش به دستور محمد قاسم خان، از خوانین محلی، ساخته شده است.
در مسیر جاده اصلی ارتباطی گیلان به تهران، در نزدیکی شهر رشت و منطقه سراوان، کاروانسرای قدیمی و باشکوهی به نام کاروانسرای سراوان خودنمایی میکند. قدمت این بنا به دوره قاجار میرسد و با توجه به موقعیت مکانی آن، در گذشته به عنوان کاروانسرای بین شهری بر روی محور دسترسی رشت به قزوین و تهران مورد استفاده قرار میگرفته است.
تیمچه صرافیان آباده، بازماندهای از دوران قاجار، در بافت قدیم شهر آباده (بازار کهنه) واقع شده است. این بنا که حدود 120 سال پیش توسط استاد رضا یزدی ساخته شده، در دو طبقه و با 36 حجره، محلی برای داد و ستد و تجارت بوده است. درب ورودی تیمچه از جنس چوب است که با ظرافت منبتکاری شده و دو کوبه دارد. کوبه سمت چپ مخصوص آقایان و کوبه سمت راست مخصوص خانمها بوده است. سر درورودی بنا به صورت نیم دایره با اشکال شیر و گل و بوته گچکاری شده است.
پل خشتی نیاکو در استان مازندران، شهرستان سوادکوه، بخش مرکزی، دهستان راستوپی، روستای نیاکو واقع شده است. قدمت این پل به دوره صفوی (حدود 400 سال پیش) میرسد. پل خشتی نیاکو از نوع پلهای آجری با طاق جناقی است. این پل دارای یک دهانه بزرگ و دو دهانه کوچک است. طول پل حدود 20 متر و عرض آن حدود 5 متر است.
خانه قدیری رشت در محلهی ساغریسازان رشت، در خیابان طالقانی، کوچهی انصاری واقع شده است. این خانه که به "خانهی وکیل" نیز معروف است، در سال 1280 هجری شمسی (1897 میلادی) در دوره قاجار توسط حاج محمدحسن قدیری، از ثروتمندان و تجار بنام رشت، بنا شده است.
پل خشتی لنگرود بر روی رودخانه لنگرود در شهر لنگرود استان گیلان واقع شده است. قدمت دقیق این پل مشخص نیست، اما برخی ساخت آن را به دوره ایلخانی نسبت میدهند. در تاریخ خانی، به وجود پل چوبی بر روی رودخانه لنگرود در سال 912 هجری قمری اشاره شده است که با نظر فوق منافات دارد.
میل امام، که در زبان محلی به صومعه سرا یا سومانسرا معروف است، در شمال شرقی روستای امام از توابع رانکوه املش واقع شده است. قدمت این بنا به طور دقیق مشخص نیست، اما اهالی منطقه بر این باورند که از دیرباز و در دوران پیش از اسلام به عنوان آتشكده مورد استفاده قرار میگرفته است.
حمام گلشن لاهیجان در سال 1239 هجری قمری (زمان فتحعلی شاه قاجار) و به دستور حاج علی اکبر، حاکم وقت لاهیجان، ساخته شده است. در آن زمان، حمامهای داخل خانه در شمال کشور به ندرت وجود داشت و فقط شاهزادگان، امرا و حاکمان صاحب منازلی با حمام بودند. حمام عمومی در آن زمان جزء مهمترین نیازهای یک جامعه بود و شهر لاهیجان با توجه به سابقه طولانی خود، علاوه بر رفع نیازهای بهداشتی ساکنین خود، میبایستی پذیرای افراد روستاهای اطراف نیز میبود.
پل خداآفرین در نزدیکی روستای ساریجالو از توابع بخش منجوان شهرستان خداآفرین، در نقطه صفر مرزی ایران و جمهوری آذربایجان، بر روی رودخانه ارس واقع شده است. این پل که حلقه اتصال آذربایجان ایران به قفقاز است، از دیرباز نقشی مهم در تردد و تجارت بین دو منطقه داشته است.
خانه آقای عبدالعلی صوفی در شهر املش واقع شده است. این بنای تاریخی که قدمت آن به اواخر دوره قاجار میرسد، در میان حیاطی بزرگ با باغچهها و درختکاریهای زیبا، جلوهگری میکند. خانه صوفی در دو طبقه بنا شده است. در سمت جلوي بنا، حوض بزرگي قرار دارد. این ساختمان حدود یک متر از سطح حیاط بلندتر ساخته شده و زیربنای آن 450 متر مربع است. ارتفاع طبقه همکف 225 سانتیمتر و ارتفاع طبقه اول 325 سانتیمتر است. طبقه همکف مربوط به خدمات و طبقه اول محل تشریفات و تالار پذیرایی تلقی میگردد.
عمارت امیر ارشد، مشهور به "داش ساختمان"، در ۱۲ کیلومتری غرب ورزقان، در روستای خاروانا واقع شده است. این بنای باشکوه که قدمت آن به دوره قاجار میرسد، یادگاری از دوران ارباب رعیتی و نمادی از قدرت و ثروت امیر ارشد قره داغی، از خوانین بزرگ منطقه، است. عمارت امیر ارشد در دو طبقه با وسعت 1100 متر مربع بنا شده است. بدنه بنا سنگی، سقف طبقه همکف آجری و با طاقهای متقاطع، و سقف طبقه اول چوبی است. این عمارت که به "داش عمارت" نیز شهرت دارد، به دلیل استفاده از سنگ در ساخت آن، به این نام خوانده میشود.
پل خشتی لوشان در شهر لوشان، واقع در منتهی الیه جنوب استان گیلان و در مسیر رشت به قزوین، بر روی رودخانه شاهرود احداث شده است. این پل که در فاصله 93 کیلومتری مرکز استان گیلان قرار دارد، از دیرباز نقشی حیاتی در تردد کاروانيان و مسافران گیلان به داخل فلات ایران داشته و امروزه نیز عبور و مرور مردم دو طرف رودخانه را تسهیل میکند.