جاذبه‌های تاریخی ایران
«تجریش» یکی از قدیمیترین منطقههای تهران است؛ جایی که انگار سنت و فرهنگ در آن رسوب کرده و یکی از خاطرهانگیزترین و خاص‌ترین محلات تهران را خلق کرده، جایی که هنوز میتوان کوچههای سالخورده و باریک و خانه‌های قدیمی و پُر درخت را دید و در حال و هوای زیبای این محله غرق شد.
کلیسای وانک یا آمناپرکیچ یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی و مذهبی ارامنه ایران و شاخص‌ترین جاذبه تاریخی محله جلفای نو در اصفهان است. این کلیسا که با نام «کلیسای نجات‌دهنده مقدس» نیز شناخته می‌شود، در دوره صفوی و در پی استقرار ارامنه جلفا در اصفهان شکل گرفت و به تدریج به مرکز مذهبی، فرهنگی، آموزشی و هنری جامعه ارمنی شهر تبدیل شد. ارزش وانک تنها به ساختمان کلیسا محدود نیست؛
محوطه‌ی تاریخی طاق بستان در دامنه‌ی کوهی به همین نام و در کنار چشمه‌ای در شمال شرقی حاشیه‌ی شهر کرمانشاه واقع شده است. این مجموعه در قرن سوم میلادی ساخته و از ارزش هنری و تاریخی زیادی برخوردار است. شاهان ساسانی ابتدا نواحی اطراف تخت جمشید را برای تراشیدن تندیس‌های خود برگزیدند.
مسجد جامع ساوه یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر ساوه در استان مرکزی است که در بخش تاریخی شهر و در انتهای خیابان سلمان ساوجی قرار گرفته است. این مسجد از نمونه‌های کم‌نظیر معماری مذهبی ایران است که در طول چندین قرن توسعه یافته و لایه‌های مختلف معماری و تزئینی را در خود حفظ کرده است. اهمیت مسجد جامع ساوه فقط به قدمت آن محدود نمی‌شود؛
عمارت چهلستون قزوین که با نام کلاه‌فرنگی نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین بناهای به‌جامانده از دوران پایتختی قزوین در دوره صفویه است. این کوشک تاریخی در میان باغ سعادت‌آباد و در محدوده دولتخانه صفوی، در مجاورت سبزه‌میدان یا میدان آزادی قزوین قرار دارد و امروزه به عنوان موزه خوشنویسی قزوین مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنا در سال ۱۳۳۴ خورشیدی با شماره ۳۸۹ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های کاخ‌موزه‌ای تهران است که در شمال شهر و در دامنه جنوبی البرز قرار دارد. این مجموعه در باغی تاریخی با مساحت حدود ۱۱ هکتار شکل گرفته و بناهای آن بخش‌هایی از تاریخ دو سلسله قاجار و پهلوی را در خود جای داده‌اند. نیاوران از این نظر با بسیاری از کاخ‌موزه‌های تهران تفاوت دارد که تنها یک ساختمان یا یک دوره تاریخی را نمایش نمی‌دهد. باغ و بناهای آن حاصل نزدیک به دو قرن تحول تاریخی است؛
مسجد نصیرالملک یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شیراز و از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری دوره قاجار در ایران است؛ مسجدی که بیش از هر چیز با شبستان غربی، شیشه‌های رنگی، کاشی‌کاری‌های صورتی و بازی شگفت‌انگیز نور و رنگ شناخته می‌شود. این مسجد در محله تاریخی گود عربان، در جنوب خیابان لطفعلی‌خان زند و در کوچه نصیرالملک قرار گرفته و به دلیل نزدیکی به مجموعه تاریخی ـ مذهبی شاهچراغ، در یکی از مهم‌ترین بخش‌های بافت تاریخی شیراز واقع شده است.
این محوطه باستانی در منطقه ای به نام تنگ کول فرح یا کول فره در انتهای دشت ایذه واقع شده است. تنگ دره‌ای است که بیش از اندازه طبیعی ژرف و باریک باشد. در سمت راست ورودی این دره در کنار یک رشته کوه دو قطعه سنگ عظیم و نامنظم وجود دارد که بر بدنه آنها نقوش ظریف و زیبایی از شمایل انسان ها و جانوران در حالات نیایش و احترام، حمل خدایان، قربانی کردن و اجرای موسیقی قابل مشاهده است.
معبد هندوها را در سال 1310 هجری شمسی و در زمان حکومت محمد حسن خان سعدالملک حاکم وقت بندرعباس، تجّار هندیِ شهری به نام شیکارپور(غرب هند) براى هندوهایی ساخته‌اند كه از سال هاى 1300 تا 1344 هجری شمسی در این شهر سكونت داشتند و به كارهاى تجارى مى‌پرداختند.
عمارت تاریخی کاخ هشت بهشت نمونه‌ای است از کاخ های محل سکونت آخرین سلاطین دوره صفویه و در گذشته به زیباترین کاخ عالم مشهور بوده است. باغ وسیعی که عمارت درآن واقع شده است جزئی از باغ بزرگ نقش جهان به نام باغ بلبل بوده است که به دستور شاه اسماعیل اول احداث گردید. این بنا در تاریخ 1080هـ.ق ساخته شده و نام های دیگر آن هشت به هشت، هشت در بهشت و باغ بلبل است.
خانه مشروطه تبریز یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی ایران و از شناخته‌شده‌ترین مکان‌های مرتبط با انقلاب مشروطه است؛ خانه‌ای که در یکی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران، محل گردهمایی، گفت‌وگو و تصمیم‌گیری چهره‌های تأثیرگذار جنبش مشروطه بود. این خانه در بافت تاریخی تبریز و در نزدیکی بازار بزرگ شهر قرار گرفته و امروزه به عنوان موزه مشروطه بخشی از اسناد، تصاویر، وسایل شخصی و یادگارهای مربوط به آن دوران را در معرض دید بازدیدکنندگان قرار می‌دهد.
بادگیر چپقی سیرجان یکی از متفاوت‌ترین نمونه‌های معماری اقلیمی ایران و از آثار شاخص شهر سیرجان در استان کرمان است؛ بنایی که در نگاه نخست به دلیل فرم غیرمعمول خود، تفاوت زیادی با بادگیرهای شناخته‌شده مناطق کویری ایران دارد. این بادگیر بخشی از خانه قدیمی آقا سید علی اصغر رضوی، از پزشکان سیرجان، بوده و در دوره پهلوی ساخته شده است. ویژگی منحصربه‌فرد آن، استفاده از لوله‌هایی با فرم خمیده و چپقی‌شکل است که در کنار یکدیگر مجموعه‌ای متفاوت را بر فراز ساختمان ایجاد کرده‌اند.
پل خواجو یکی از مشهورترین بناهای تاریخی اصفهان و از برجسته‌ترین آثار معماری دوره صفوی است که بر روی رودخانه زاینده‌رود ساخته شده است. این پل در دوره شاه عباس دوم صفوی و در حدود سال ۱۰۶۰ هجری قمری ساخته شد و از همان ابتدا تنها یک مسیر ارتباطی برای عبور از رودخانه نبود؛ بلکه مجموعه‌ای از کارکردهای عمرانی، معماری، تفریحی و اجتماعی را در خود جای داده بود.
مسجد جامع یزد یا مسجد جامع کبیر یزد یکی از برجسته‌ترین آثار معماری اسلامی ایران و یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر یزد است. این مسجد در قلب بافت تاریخی شهر قرار گرفته و سردر بلند، دو مناره مرتفع، کاشی‌کاری‌های ظریف، گنبد دوپوسته و کتیبه‌های ارزشمند آن، تصویری شاخص از هنر معماری ایران در دوره‌های میانه اسلامی به وجود آورده‌اند.
حمام قجر یا گرمابه قجر یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی شهر قزوین و از نمونه‌های شاخص گرمابه‌های سنتی ایران است. این بنای تاریخی که امروزه با عنوان موزه مردم‌شناسی قزوین شناخته می‌شود، علاوه بر معماری، تزئینات و ساختار پیچیده یک حمام سنتی، بخشی از شیوه زندگی، آداب و رسوم، مشاغل و تنوع فرهنگی مردم قزوین را نیز به نمایش می‌گذارد. حمام قجر در بافت قدیمی شهر و در خیابان عبید زاکانی قرار دارد و از جمله بناهایی است که بازدید از آن می‌تواند هم‌زمان تجربه‌ای از معماری تاریخی و مردم‌شناسی قزوین باشد.
تبریز سرگُل شهرهای ایران است، شهری تاریخی و زیبا و پر از جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و مذهبی متنوع که هر گردشگری با دیدن آن با کولهباری لبریز از تاریخ، فرهنگ، لذت و شادمانی باز میگردد. یکی از جاذبه‌های تاریخی‌مذهبی تبریزِ زیبا و اصیل «مسجد کبود» است، مسجدی به رنگ آبی دریا و کبودی آسمان. مسجدی که با قدم زدن در آن هم به زیبایی و غنای معماری ایرانی‌اسلامی پی خواهید برد و هم لبریز از آرامشی عمیق خواهید شد.
ساختمان شهرداری رشت یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی شهر و از مهم‌ترین نمادهای معماری معاصر رشت است که در ضلع شمالی میدان شهرداری قرار دارد. نمای سفیدرنگ، برج ساعت و قرار گرفتن بنا در میان مجموعه تاریخی میدان شهرداری باعث شده این ساختمان به یکی از نخستین تصاویر ذهنی گردشگران از رشت تبدیل شود.
مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی و موزه‌ای تهران است که در شمال پایتخت، در دامنه‌های جنوبی البرز و در محدوده دربند و تجریش قرار دارد. این مجموعه علاوه بر ارزش تاریخی و معماری، به دلیل قرار گرفتن در میان باغی وسیع و سرسبز، یکی از متفاوت‌ترین فضاهای گردشگری تهران محسوب می‌شود؛ جایی که بازدیدکننده می‌تواند در یک روز هم با بخش مهمی از تاریخ معاصر ایران آشنا شود و هم در میان درختان کهنسال، رودخانه، باغچه‌ها و مسیرهای سبز قدم بزند.
نقش رستم یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی استان فارس است که در نزدیکی مرودشت و در فاصله کمی از مجموعه جهانی تخت جمشید قرار دارد. این محوطه در دامنه کوهی بلند و صخره‌ای شکل گرفته و مجموعه‌ای کم‌نظیر از آثار تاریخی متعلق به دوره‌های ایلامی، هخامنشی و ساسانی را در کنار یکدیگر جای داده است. مهم‌ترین ویژگی نقش رستم، وجود چهار آرامگاه شاهی هخامنشی است که در ارتفاع قابل توجهی از سطح زمین و در دل صخره تراشیده شده‌اند.
ارگ تاریخی گوگد در شهر گوگد، در بخش مرکزی شهرستان گلپایگان استان اصفهان قرار دارد و حدود ۵ تا ۶ کیلومتر با شهر گلپایگان فاصله دارد. این بنا در یکی از مسیرهای ارتباطی تاریخی منطقه قرار گرفته و موقعیت آن در نزدیکی مسیرهای قدیمی کاروانی، یکی از دلایل اهمیت آن در گذشته بوده است. ارگ گوگد با ساختاری خشتی و گلی، چهار برج گوشه‌ای و دیوارهای بلند دفاعی، نمونه‌ای ارزشمند از معماری قلعه‌ها و کاروانسراهای مناطق مرکزی ایران به شمار می‌رود.
آرامگاه ابوعلی سینا بنای یادبود شیخ الرئیس ابن سینا فیلسوف، دانشمند و پزشک مشهور ایرانی است. محل فعلی آرامگاه بوعلی سینا منزل مسکونی ابوسعید دخوک دوست صمیمی ابوعلی سینا بوده است که او نیز در جوار ابوعلی سینا مدفون است. بنای ابتدایی این آرامگاه در زمان قاجاریه ساخته شده است و آرامگاه جدیدی که انجمن آثار ملی ایران به دستور محمدرضا پهلوی ساخته است در سال 1333 شمسی افتتاح گردیده است.
باغچه جوق، نام روستایی در جوار شهر ماکو است که حدود 2 کیلومتری جنوب غربی جاده ترانزیتی ماکو- بازرگان قرار دارد. ساختمان مجلل و با شکوه قصر باغچه جوق در این روستا قرار دارد و در محوطه بسیار وسیع و مساحت ان حدود 11 هکتار است. تاریخ احداث آن 1313- 1324 ه.ق بوده است. آغاز بنای قصر در زمان حکومت تیمور پاشا خان بوده و در زمان حکومت فرزندش مرتضی قلی خان اقبال السلطنه که از سرداران مظفرالدین شاده بود به پایان رسیده است.
خانه تاریخی بروجردی ها نمونه یکی از خانه های مسکونی اعیان نشین دوره قاجار است که در سال 1242 هجری شمسی یکی از بازرگانان معروف کاشان به نام حاج سید حسن نطنزی آن را ساخته است. این بنا از نظر فضاسازی به طور کلی شامل دو بخش بیرونی و اندرونی و فاقد گودال باغچه است. بر خلاف تصور عامه، این خانه به اهالی بروجرد متعلق نبوده بلکه به دلیل مراودات تجاری این بازرگانان نطنزی الاصل کاشانی که بیشتر با تجار شهر بروجرد انجام می شده، کاشانی‌ها به آنها بروجردی می گفته اند.
ارگ کلاه فرنگی، از آثار تاریخی شهر بیرجند، منسوب به امیرحسن خان شیبانى و متعلق به امیرعلم است که وی آن را به فرماندارى بیرجند اهدا نموده و در حال حاضر محل استانداری خراسان جنوبی است. بنای این عمارت مربوط به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجار بوده و به نام هایی چون: ارگ حسام الدوله، قصر بی‌بی عروس و ارگ سرکار مشهور است.
بازار تاریخی اراک یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر اراک و از نمونه‌های شاخص معماری و شهرسازی دوره قاجار در مرکز ایران است. این مجموعه در بافت قدیمی و مرکزی شهر قرار دارد و هم‌زمان با شکل‌گیری شهر اراک در دوره فتحعلی‌شاه قاجار ساخته شد. بازار از گذشته تاکنون علاوه بر نقش اقتصادی و تجاری، بخشی از ساختار اجتماعی و فرهنگی شهر بوده و محل رفت‌وآمد بازرگانان، پیشه‌وران، کشاورزان و مردم منطقه به شمار می‌رفته است.
مجموعه امیرچخماق، که با نام‌های امیرچقماق و امیرچخماق نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی شهر یزد و از شناخته‌شده‌ترین نمادهای این شهر کویری است. این مجموعه در میانه بافت تاریخی یزد قرار گرفته و در طول چندین قرن، علاوه بر نقش مذهبی، کارکردهای اجتماعی، اقتصادی و شهری داشته است. معماری شاخص، سردر مرتفع، طاق‌ها و صفه‌های باشکوه و قرار گرفتن بناها در کنار یک میدان تاریخی، مجموعه امیرچخماق را به یکی از مهم‌ترین نقاط دیدنی یزد تبدیل کرده است.
قلعه الموت یکی از مشهورترین دژهای تاریخی ایران در شمال غربی استان قزوین است که در نزدیکی روستای گازرخان و در منطقه کوهستانی الموت قرار دارد. این قلعه بر فراز صخره‌ای مرتفع ساخته شده و موقعیت طبیعی آن باعث شده است که از چندین جهت به پرتگاه‌های عمیق مشرف باشد. صخره‌ای که قلعه بر روی آن قرار گرفته، حدود ۲۰۰ متر از زمین‌های پیرامون خود بلندتر است و همین اختلاف ارتفاع، یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری ساختار دفاعی قلعه به شمار می‌رود.
پل سفید یا پل هلالی در مركز شهر اهواز اولین پل معلق ایران، به‌عنوان چهارمین پل فلزی معلق دنیا، کمتر از پنجاه سال پس از احداث و افتتاح پل بروکلین (اولین پل فلزی جهان)، به دست خانواده مهندسی آلمانی در سال 1315 بر روی رودخانه زیبای کارون با دو قوس بتنی 12 و 20 متری و بر روی پایه‌ای بتنی ساخته شده است.
خانه آقازاده یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شهر ابرکوه در استان یزد و نمونه‌ای ارزشمند از معماری مسکونی مناطق گرم و خشک ایران است. این خانه در بافت تاریخی شهر قرار گرفته و به دلیل طراحی متناسب با شرایط اقلیمی، استفاده از مصالح بومی و وجود بادگیر دوطبقه و کلاه‌فرنگی، جایگاه ویژه‌ای در میان خانه‌های تاریخی ایران دارد. بنای خانه به سید حسین ابرقویی، از افراد ثروتمند دوره قاجار، نسبت داده می‌شود و ساختار آن تصویری روشن از شیوه زندگی خانواده‌های متمول در شهرهای کویری ایران ارائه می‌دهد.
خانه ابویی یکی از بناهای تاریخی شهر زاهدان و از نمونه‌های ارزشمند معماری مسکونی در نخستین سال‌های شکل‌گیری این شهر است. این خانه در بافت تاریخی زاهدان قرار دارد و ساخت آن با دوره‌ای هم‌زمان است که هسته اولیه شهر در حال شکل‌گیری بود. استفاده از عناصر معماری سنتی و اقلیمی، به‌ویژه بادگیرها و حوض‌خانه، مهم‌ترین ویژگی این بنا محسوب می‌شود.
وقفنامۀ ربع رشیدی نسخۀ سدۀ 13 میلادی در سال 2007 در فهرست برنامۀ حافظۀ جهانی یونسکو به ثبت رسید. حافظۀ جهانی یونسکو برنامه‌ای است که در سال 1992 از سوی کمیته مشورتی بین‌المللی پیشنهاد شد و مدیرکل یونسکو آن را تأیید کرد. هدف از این طرح حفظ میراث مستند و سهولت دسترسی به آنها و نیز ممانعت از داد و ستد غیرقانونی، تاراج، پراکندگی و نابودی این میراث ارزشمند است. مهم‌ترین معیارهای گزینش این آثار اهمیت جهانی و نیز ارزش برجسته در سطح بین‌المللی است.
شاهنامه بایسنقری یکی از ارزشمندترین نسخه‌های خطی شاهنامه فردوسی و از برجسته‌ترین نمونه‌های هنر کتاب‌آرایی، خوشنویسی، تذهیب و نگارگری ایران در دوره تیموری است. این نسخه در قرن پانزدهم میلادی و به فرمان بایسنقر میرزا ، شاهزاده تیموری و از مهم‌ترین حامیان هنر و فرهنگ دربار هرات، تهیه شد و مجموعه‌ای کم‌نظیر از متن حماسی فردوسی و نگاره‌های ایرانی را در کنار یکدیگر قرار داد.
در غرب شهر کاشان در منطقهای کوهستانی چند آبادی نزدیک به هم وجود دارد که به نام اردهال خوانده می‌شود. مرکز این آبادی‌ها مشهد اردهال است و مردم آن را "مشهد قالی" نیز میخوانند. این مکان را از آنرو مشهد مینامند که محل شهادت یکی از امامزادگان شیعه است. مراسم قالی‌شویان یکی از مراسم های آیینی با قدمتی نزدیک به یک هزارسال است که در فهرست میراث فرهنگی و معنوی یونسکو به ثبت رسیده است.
چغازنبیل یکی از مهم‌ترین آثار باستانی ایران و یکی از ارزشمندترین یادگارهای تمدن ایلام است که در استان خوزستان، در نزدیکی شهر شوش و در محدوده میان شوش و شوشتر قرار دارد. این محوطه باستانی بقایای شهر مقدس دوراونتاش یا Dūr Untaš را در خود جای داده است.
باغ ایرانی یکی از ارزشمندترین جلوه‌های فرهنگ، هنر و معماری ایران است؛ فضایی که در آن طبیعت، آب، هندسه، معماری و اندیشه‌های فلسفی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا تصویری از نظم و زیبایی جهان ایجاد کنند. این باغ‌ها تنها محلی برای کاشت درخت و گل نبوده‌اند، بلکه بازتابی از نگاه ایرانی به رابطه میان انسان، طبیعت و مفهوم زندگی بوده‌اند.
در میان دامنه‌های کوه کرکس و دره‌ای سرسبز در استان اصفهان، روستایی قرار دارد که به دلیل رنگ سرخ خانه‌ها، معماری پلکانی و فرهنگ کهن خود به یکی از شناخته‌شده‌ترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل شده است؛ روستای ابیانه.