تهران

در کشور ما بناهای خشتی زیادی وجود دارد که به‌خاطر عمر طولانی و طراحی جالب توجه‌شان معروفند که بدون شک مشهورترین آن‌ها ارگ بم است. اما تعدادی از این بناها کمتر بین گردشگران شناخته شده‌اند. یکی از آنها قلعه ایرج است که در استان تهران و نزدیک ورامین قرار دارد.

اگر چه در سال‌های اخیر، ییلاقات اطراف تهران به مکانی برای فرار از گرمای تابستان و تفریح مردم تهران تبدیل شده است اما درگذشته‌ای نه چندان دور، میزبان شاهان قاجار بوده است. فیروزکوه و روستاهای اطراف آن زمانی شکار‌‌گاه فتحعلی شاه قاجار بوده، هرچند حالا دیگر خبری از شکار در این جا نیست! در این میان تنگ واشی معروف‌ترین شکارگاه منطقه بوده است.

باغ فردوس یکی از آثار به جا مانده از دوران قاجار در شهر تهران است. خانه‌ای که باغی بزرگ و باصفا پیرامون آن را فراگرفته و اکنون بخشی از آن به موزه سینما تبدیل شده است.

عمارت مسعودیه در نزدیکی میدان بهارستان تهران، یکی از زیباترین ساختمان‌های تهران قدیم است که به خوبی مرمت شده و میزبان تهرانی‌ها و تمام تهرانی‌هاست. مسعودیه شاهد روزهای مهمی در تاریخ معاصر ایران بوده است؛ روزهایی تأثیرگذار از دوران قاجار و رویدادهای مشروطه که باعث شده این بنا در فهرست آثار ملی ایران ثبت شود.

سردر باغ ملی یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی تهران و یکی از مهم‌ترین نشانه‌های معماری شهری پایتخت در دوره گذار از قاجار به پهلوی است. این بنای آجری در محدوده میدان مشق، در قلب بافت تاریخی تهران قرار دارد و امروزه در میان مجموعه‌ای از مهم‌ترین ساختمان‌های تاریخی و فرهنگی شهر دیده می‌شود.

در دوران قاجار بنایی در تهران ساخته شد که قصر قاجار نام گرفت. قصری که یکی از قدیمی‌ترین کاخ‌های دوران قاجار است و سرگذشت عجیبی را پشت سر گذاشته است. قصر قاجار در دوران رضا شاه پهلوی تخریب شد و در عوض، یک زندان جای آن را گرفت. سرنوشت عجیب این مجموعه ادامه داشت و اکنون قصر و زندان سابق به باغ موزه قصر تبدیل شده است.

گرمای تهران قدیم طبع ملوکانه قبله عالم، خان بابا خان، فتحعلی شاه قاجار را می­ آزرد. همین آزردگی موجب حکم همایونی مبنی بر ساخت اقامتگاهی تابستانی در سال 1187 خورشیدی شد که آن را باغ نگارستان نامیدند. این بنا آن زمان در بیرون تهران و در سرحد شمالی شهر ساخته شد و بعدها که ناصرالدین شاه دست به توسعه تهران زد.

بازار بزرگ تهران در قلب تاریخی پایتخت و در منطقه ۱۲ شهر تهران قرار دارد و یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی، تجاری و اجتماعی ایران به شمار می‌رود. این بازار از شمال به خیابان پانزده خرداد، از جنوب به خیابان مولوی، از شرق به محدوده خیابان مصطفی خمینی و از غرب به خیابان خیام می‌رسد و مجموعه‌ای گسترده از راسته‌ها، سراها، تیمچه‌ها، گذرها، مسجدها و فضاهای تجاری را در خود جای داده است.

«تجریش» یکی از قدیمی‏‌ترین منطقه‎های تهران است؛ جایی که انگار سنت و فرهنگ در آن رسوب کرده و یکی از خاطره‏‌انگیزترین و خاص‌ترین محلات تهران را خلق کرده، جایی که هنوز می‎توان کوچه‎های سالخورده و باریک و خانه‏‌های قدیمی و پُر درخت را دید و در حال و هوای زیبای این محله غرق شد.

مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های کاخ‌موزه‌ای تهران است که در شمال شهر و در دامنه جنوبی البرز قرار دارد. این مجموعه در باغی تاریخی با مساحت حدود ۱۱ هکتار شکل گرفته و بناهای آن بخش‌هایی از تاریخ دو سلسله قاجار و پهلوی را در خود جای داده‌اند. نیاوران از این نظر با بسیاری از کاخ‌موزه‌های تهران تفاوت دارد که تنها یک ساختمان یا یک دوره تاریخی را نمایش نمی‌دهد. باغ و بناهای آن حاصل نزدیک به دو قرن تحول تاریخی است؛

مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی و موزه‌ای تهران است که در شمال پایتخت، در دامنه‌های جنوبی البرز و در محدوده دربند و تجریش قرار دارد. این مجموعه علاوه بر ارزش تاریخی و معماری، به دلیل قرار گرفتن در میان باغی وسیع و سرسبز، یکی از متفاوت‌ترین فضاهای گردشگری تهران محسوب می‌شود؛ جایی که بازدیدکننده می‌تواند در یک روز هم با بخش مهمی از تاریخ معاصر ایران آشنا شود و هم در میان درختان کهنسال، رودخانه، باغچه‌ها و مسیرهای سبز قدم بزند.

شاهنامه بایسنقری یکی از ارزشمندترین نسخه‌های خطی شاهنامه فردوسی و از برجسته‌ترین نمونه‌های هنر کتاب‌آرایی، خوشنویسی، تذهیب و نگارگری ایران در دوره تیموری است. این نسخه در قرن پانزدهم میلادی و به فرمان بایسنقر میرزا ، شاهزاده تیموری و از مهم‌ترین حامیان هنر و فرهنگ دربار هرات، تهیه شد و مجموعه‌ای کم‌نظیر از متن حماسی فردوسی و نگاره‌های ایرانی را در کنار یکدیگر قرار داد.

مینیاتور ایرانی یا نگارگری ایرانی یکی از درخشان‌ترین جلوه‌های هنر تصویری ایران است؛ هنری ظریف و پرجزئیات که در طول قرن‌ها با ادبیات فارسی، فرهنگ درباری، معماری، کتاب‌آرایی و روایت‌های تاریخی و اسطوره‌ای پیوند خورده است. نگارگران ایرانی با استفاده از رنگ‌های درخشان، ترکیب‌بندی‌های پیچیده، خطوط ظریف و فضاسازی ویژه، جهان‌هایی را در اندازه‌هایی کوچک خلق کرده‌اند که در آنها انسان، طبیعت، معماری، حیوانات و رویدادهای داستانی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

کاخ گلستان  یکی از منحصر به فردترین مجموعه های تار یخی ایران است که بناهای موجود در آن در دوران مختلف با کاربری‌های متفاوت ساخته شده است. نام این کاخ برگرفته از تالار گلستان واقع در عمارت خروجی است. ساخت این مجموعه از دوران صفویه آغاز شد.