معماری قاجاری
در 30 کیلومتری بیرجند، در شهر مود، قلعه باغی باشکوه با حصار بلند و 20 برج مدور، خودنمایی میکند. خندقی به عرض 10 متر دور تا دور حصار حفر شده که گویی نگهبانی مطمئن برای این قلعه تاریخی است. درون قلعه، بقایای عمارتی تشریفاتی از دوران گذشته به چشم میخورد. ایوانهای بلند، هشتی، راهروها و اتاقهای متعدد، حکایت از روزگار پر رونق این بنا دارد. تزئینات نقاشی روی گچ با نقوش اسلیمی، گل و بوته و پرندگان، زیبایی و ظرافت را به ارمغان آورده است.
آرامگاه ابن حسام خوسفی، شاعر برجسته ایرانی، در شهر خوسف، واقع در استان خراسان جنوبی، گنجینهای از تاریخ و معماری را در خود جای داده است. این آرامگاه که در دوره صفوی احداث شده، با معماری زیبا و تزئینات چشمنواز، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی شناخته میشود.
مدرسه تاریخی نجومیه گناباد، بنایی باشکوه با قدمت بیش از 250 سال، در مرکز شهر گناباد واقع شده است. این مدرسه که به دستور ملا عبدالله فاضل گنابادی، عالم برجسته دوره زندیه، احداث شده، با معماری منحصر به فرد و تزئینات چشمنواز، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان خراسان رضوی شناخته میشود.
خانه فاطمی نایین، بنایی تاریخی با معماری باشکوه و فضایی دلنشین، در شهر نایین واقع در استان اصفهان قرار دارد. این خانه که در دوره قاجار احداث شده، یادگاری از شکوه و عظمت آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری این منطقه شناخته میشود.
کاروانسرای اصفاک بشرویه، مشهور به کاروانسرای شاه عباسی، بنایی تاریخی با معماری باشکوه و عظمت کم نظیر، در دل کویر بشرویه واقع شده است. این کاروانسرا که در دوره صفویه بنا شده، یادگاری از شکوه و رونق تجارت در آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
باغ و عمارت اکبریه بیرجند، مشهور به باغ دلگشا، بنایی تاریخی با معماری باشکوه و باغی دلنشین، در قلب شهر بیرجند واقع شده است. این باغ و عمارت که در دوره قاجار بنا شده، یادگاری از شکوه و عظمت حکمرانان آن دوران است و امروزه به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان خراسان جنوبی، پذیرای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.
بافت تاریخی بشرویه، نگینی درخشان در استان خراسان جنوبی، یکی از معدود بافتهای خشتی ثبت و حفاظت شده است که با خانههای خشت و گلی و بادگیرهای متعدد، گویی راوی داستانی از معماری دوره تیموری و صفوی است. این بافت، انبوهی از خانههای چهار صفه کوچک و بزرگ را به نمایش میگذارد که گویی هویت و اصالت ایرانی را در خود نهفته دارند. ویژگی اساسی این بافت، علاوه بر سالم بودن، تداوم و نفوذ آن در پیرامون شهر قدیم است.
منزل مستوفی، عمارتی اعیانی از دوره قاجار، در خیابان ملاعبدالله تونی بشرویه و کوچه مستوفی شهر بشرویه واقع شده است. این بنا که متعلق به شخصی به نام مستوفی بوده، با معماری چشمگیر، بادگیرهای زیبا و ساباط در ضلع شمال شرقی، و تزئینات گچی در بخش های دیگر، به عنوان یکی از بناهای شاخص شهر بشرویه شناخته می شود.
بنا به دستور امیر اسماعیل خان شوکت الملک، بنای باشکوهی در سال 1312 هجری قمری در شهر بیرجند سر برآورد. هدف از ساخت این بنا، برپایی مراسم عزاداری سید و سالار شهیدان، حضرت اباعبدالله الحسین (ع) بود. اما 14 سال بعد، در سال 1326 هجری قمری، برادر امیر اسماعیل خان، یعنی ابراهیم خان شوکت الملک، تصمیم به تغییر کاربری این بنا گرفت. او با الهام از مدرسه دارالفنون در تهران، مدرسه شوکتیه را به عنوان یکی از اولین مدارس آموزش علوم نوین در ایران تاسیس کرد.
بازار قدیم دزفول، مشهور به بازار کهنه، یکی از دیدنیهای تاریخی این شهر در جنوب ایران است. این بازار که در کنار مسجد جامع قرار دارد، قلب تپنده شهر و محل داد و ستد و فعالیتهای اقتصادی مردم بوده است.
قلعه تاریخی بیرجند، مشهور به قلعه پایین شهر، بزرگترین بنای تاریخی شهر بیرجند است که بر فراز بلندترین تپه ی باختر شهر خودنمایی می کند. این دژ سترگ و کهن، یادگاری از دوران صفویه، برای کاربردهای نظامی ساخته شده بود و نقشی کلیدی در پاسداری از شهر ایفا می کرد.
خانه عامریها، یادگاری از دوران قاجار، در خیابان علوی کاشان و در قلب بافت تاریخی این شهر قرار گرفته است. این خانه، به همراه سه خانه تاریخی دیگر به نامهای عباسیها، بروجردیها و طباطباییها، زیبایی و شکوه معماری ایرانی را به رخ میکشند.
بازار نراق، در قلب شهر نراق در استان مرکزی، نگینی از معماری ایرانی و یادگاری از دوران قاجار است. این بازار سرپوشیده، به عنوان بزرگترین بنای تاریخی نراق، در سال ۱۳۶۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
حمام سلطان امیراحمد، یادگاری از دوران سلجوقیان و قاجار، در شهر تاریخی کاشان و در جوار امامزادهای به همین نام واقع شده است. این حمام با معماری بینظیر و تزئینات چشمنواز، هر ساله گردشگران بسیاری را به خود جذب میکند.
باغ و عمارت بهلگرد در روستای بهلگرد، واقع در 30 کیلومتری شمال شرقی بیرجند و در مسیر جاده بیرجند به زاهدان قرار دارد. این باغ و عمارت در دوره قاجار و به عنوان تفرجگاه ییلاقی حاکم محلی به نام شوکت الملک بنا شده است. باغ و عمارت بهلگرد به عنوان یکی از آثار ارزشمند دوره قاجار، از نظر تاریخی و معماری حائز اهمیت است. این بنا اطلاعات valuable ای در مورد آداب و رسوم، دین و فرهنگ مردم آن دوره ارائه میدهد.
سلطان محمد میرزا سیفالدوله، نوه چهل و هشتم فتحعلی شاه قاجار، حاکمی نیکوکار و مشهور در تاریخ ایران است. او که علاوه بر ملایر، در کرمانشاه نیز حکمرانی میکرد، خدمات ارزشمندی به مردم این دو شهر ارائه داد. سیفالدوله در سال 1275 شمسی در تهران متولد شد. او پس از گذراندن دوران کودکی و نوجوانی، در سال 1304 به حکومت ملایر منصوب شد. سیفالدوله در طول دوران حکمرانی خود، اقدامات عمرانی و عامالمنفعه بسیاری در ملایر انجام داد که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ملا حسن کاشی، شاعر نامدار دوران ایلخانی، در مقبرهای باشکوه در دو کیلومتری جنوب گنبد سلطانیه آرامیده است. این بنا که به گنبد سه پوسته شهرت دارد، نمونهای بینظیر از معماری عصر صفوی است. پلان هشت ضلعی مقبره، در نمای داخلی به فضایی چلیپایی تبدیل میشود. تزئینات خط معقلی فیروزهای بر گلوگاه گنبد و نمای خارجی بنا، جلوهای خیرهکننده به آن بخشیده است.
در دل روستای تاج آباد (رسول آباد سفلی)، در ۲۵ کیلومتری شمال غرب همدان، کاروانسرای باشکوهی از دوران صفویه خودنمایی میکند. این بنای تاریخی که در کنار جاده همدان به کرمانشاه قرار گرفته، یکی از مهمترین کاروانسراهای استان به حساب میآید.
حمام حاج داداش، یکی از قدیمیترین بناهای شهر زنجان، تنها حمام ستون سنگی این شهر است که گنبد اصلی آن بر روی چهار ستون سنگی قرار گرفته است. ورودی بنا در ضلع شمالی از درب چوبی دو لنگه به ضخامت تقریباً سه سانتیمتر است که چوب آن از درختان جنگلی تهیه شده است. گلمیخهای آهنی نیز بر روی درب تزئینات زیبایی به وجود آوردهاند.
مسجد چهلستون زنجان که در ضلع جنوبی بازار بالا و در نزدیکی مسجد جامع قرار دارد، در دوره قاجار و به دستور فتحعلی شاه قاجار در سال 1248 هجری قمری ساخته شده است. این مسجد به دلیل وجود چهل ستون در شبستان اصلی خود به مسجد چهلستون معروف شده است. معمار مسجد چهلستون، استاد اسماعیل بنای زنجانی، از معماران معروف دوره قاجار بوده است. این مسجد دارای صحن، شبستان، ایوان، گنبد، مناره و تزئینات کاشیکاری و گچکاری زیبایی است.
بازار تاریخی خوی که در مرکز شهر خوی واقع شده است، از جمله بناهای تاریخی و جاذبههای گردشگری این شهر به شمار میرود. قدمت این بازار به دوره صفویان باز میگردد و در طول تاریخ، شاهد رویدادهای مهمی بوده است. با وجود اینکه کتیبهای از شاه طهماسب در بازار کشف شده که قدمت آن را به دوره صفوی نسبت میدهد، احتمال میرود که بنای اولیه آن حتی قدیمیتر از این تاریخ باشد. ا
پل "کسیان" یا "دوقوز گوز" (به معنی نه چشمه) در نزدیکی روستای کسیان در استان آذربایجان غربی و بر روی رودخانه آغ چای واقع شده است. این پل که قدمت آن به دوران صفویان باز میگردد، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری استان آذربایجان غربی شناخته میشود.
قلعه سب، دژی مستحکم و تاریخی در دل کویر مصر، واقع در استان اصفهان است. این قلعه که قدمت آن به دوران ساسانیان باز میگردد، در طول تاریخ خود شاهد وقایع و رخدادهای بسیاری بوده است.
در بافت تاریخی شیراز، عمارتی باشکوه از دوران قاجار به نام "خانه فروغالملک" خودنمایی میکند که امروزه به عنوان "موزه هنر مشکین فام" شناخته میشود. این موزه، گنجینهای از هنرهای تجسمی را در خود جای داده و تجربهای منحصر به فرد را برای بازدیدکنندگان رقم میزند.
خانه صالحی که به عنوان موزه لباس های سنتی و آیینی ایران شناخته میشود، در دوره قاجار بنا شده است. این خانه در نزدیکی حرم شاهچراغ و در ضلع جنوبی مسجد شهدا و در ابتدای کوچه هفت پیچ واقع شده است. در سال 1384 این خانه توسط سازمان میراث فرهنگی به منظور حفظ و احیاء هنرهای سنتی ایران به موزه لباس های سنتی و آیینی تبدیل شد.
خانه منطقی نژاد، عمارتی باشکوه و تاریخی از دوره قاجار است که در قلب بافت تاریخی شهر شیراز و در مجاورت حرم شاهچراغ واقع شده است. این خانه که به "خانه هنر" نیز شهرت دارد، در سال 1383 مرمت و بازسازی شد و در حال حاضر به عنوان موزه هنرهای اسلامی مورد استفاده قرار میگیرد.
عمارت کلاه فرنگی سورمق، بنایی باشکوه از دوران قاجار، در شهر سورمق، 24 کیلومتری جنوب شهرستان آباده در استان فارس واقع شده است. این عمارت که به "کاخ ییلاقی" نیز معروف است، در حدود 120 سال پیش به دستور محمد قاسم خان، از خوانین محلی، ساخته شده است.
در مسیر جاده اصلی ارتباطی گیلان به تهران، در نزدیکی شهر رشت و منطقه سراوان، کاروانسرای قدیمی و باشکوهی به نام کاروانسرای سراوان خودنمایی میکند. قدمت این بنا به دوره قاجار میرسد و با توجه به موقعیت مکانی آن، در گذشته به عنوان کاروانسرای بین شهری بر روی محور دسترسی رشت به قزوین و تهران مورد استفاده قرار میگرفته است.
تیمچه صرافیان آباده، بازماندهای از دوران قاجار، در بافت قدیم شهر آباده (بازار کهنه) واقع شده است. این بنا که حدود 120 سال پیش توسط استاد رضا یزدی ساخته شده، در دو طبقه و با 36 حجره، محلی برای داد و ستد و تجارت بوده است. درب ورودی تیمچه از جنس چوب است که با ظرافت منبتکاری شده و دو کوبه دارد. کوبه سمت چپ مخصوص آقایان و کوبه سمت راست مخصوص خانمها بوده است. سر درورودی بنا به صورت نیم دایره با اشکال شیر و گل و بوته گچکاری شده است.
خانه قدیری رشت در محلهی ساغریسازان رشت، در خیابان طالقانی، کوچهی انصاری واقع شده است. این خانه که به "خانهی وکیل" نیز معروف است، در سال 1280 هجری شمسی (1897 میلادی) در دوره قاجار توسط حاج محمدحسن قدیری، از ثروتمندان و تجار بنام رشت، بنا شده است.
حمام گلشن لاهیجان در سال 1239 هجری قمری (زمان فتحعلی شاه قاجار) و به دستور حاج علی اکبر، حاکم وقت لاهیجان، ساخته شده است. در آن زمان، حمامهای داخل خانه در شمال کشور به ندرت وجود داشت و فقط شاهزادگان، امرا و حاکمان صاحب منازلی با حمام بودند. حمام عمومی در آن زمان جزء مهمترین نیازهای یک جامعه بود و شهر لاهیجان با توجه به سابقه طولانی خود، علاوه بر رفع نیازهای بهداشتی ساکنین خود، میبایستی پذیرای افراد روستاهای اطراف نیز میبود.
خانه آقای عبدالعلی صوفی در شهر املش واقع شده است. این بنای تاریخی که قدمت آن به اواخر دوره قاجار میرسد، در میان حیاطی بزرگ با باغچهها و درختکاریهای زیبا، جلوهگری میکند. خانه صوفی در دو طبقه بنا شده است. در سمت جلوي بنا، حوض بزرگي قرار دارد. این ساختمان حدود یک متر از سطح حیاط بلندتر ساخته شده و زیربنای آن 450 متر مربع است. ارتفاع طبقه همکف 225 سانتیمتر و ارتفاع طبقه اول 325 سانتیمتر است. طبقه همکف مربوط به خدمات و طبقه اول محل تشریفات و تالار پذیرایی تلقی میگردد.
عمارت امیر ارشد، مشهور به "داش ساختمان"، در ۱۲ کیلومتری غرب ورزقان، در روستای خاروانا واقع شده است. این بنای باشکوه که قدمت آن به دوره قاجار میرسد، یادگاری از دوران ارباب رعیتی و نمادی از قدرت و ثروت امیر ارشد قره داغی، از خوانین بزرگ منطقه، است. عمارت امیر ارشد در دو طبقه با وسعت 1100 متر مربع بنا شده است. بدنه بنا سنگی، سقف طبقه همکف آجری و با طاقهای متقاطع، و سقف طبقه اول چوبی است. این عمارت که به "داش عمارت" نیز شهرت دارد، به دلیل استفاده از سنگ در ساخت آن، به این نام خوانده میشود.
پل خشتی لوشان در شهر لوشان، واقع در منتهی الیه جنوب استان گیلان و در مسیر رشت به قزوین، بر روی رودخانه شاهرود احداث شده است. این پل که در فاصله 93 کیلومتری مرکز استان گیلان قرار دارد، از دیرباز نقشی حیاتی در تردد کاروانيان و مسافران گیلان به داخل فلات ایران داشته و امروزه نیز عبور و مرور مردم دو طرف رودخانه را تسهیل میکند.
در قلب شهر تاریخی قزوین، مجموعه بازار قزوین، گویی نگینی درخشان از معماری و تاریخ ایران زمین را به نمایش گذاشته است. این مجموعه باارزش که قدمت آن به دوره صفوی باز میگردد، در گذر زمان شاهد فراز و نشیبهای بسیاری بوده و امروزه به عنوان یکی از مهمترین میراث فرهنگی کشورمان شناخته میشود.
هتل گراند در شرق خیابان پیغمبریه واقع شده است. این هتل یکی از آثار اواخر دوره قاجاریه است. ورودی اصلی هتل در ضلع غربی قرار دارد و دارای دربهای چوبی است. این ورودی به فضای تقسیمی میرسد که در طبقه میانی قرار دارد. در دو طرف این فضا، تالارهای ستون دار با سقف طاق و تویزه قرار گرفتهاند. این تالارها از سمت غرب به خیابان و از سمت شرق به ایوان ستوندار محدود میشوند. ستونهای ایوان سنگی هستند و از سطح حیاط 2/90 متر بالاتر قرار دارند.