میراث جهانی یونسکو

مرز شمالی کنیا وحشی‌ترین منطقه این کشور است. گستره عظیم بیابان خشک و  نیمه بیابانی تنها توسط دامداران بسیار عشایری مانند پوکوت، تورکانا،  سامبورو و سویی اشغال شده است. شترها در کنار گاوهای سرسخت و گله دارانشان  در امتداد مسیرهای خاکی شیاردار راه می‌روند. رشته‌ کوه‌های عظیم، وسعت  بزرگ دریاچه تورکانا و مایل به مایل صحرای سخت وجود دارد. بیشتر مناطق مرزی  شمالی کنیا برای گردشگران عادی غیرقابل دسترس است، و  تنها سخت‌کوه‌ترین  کوله‌گردان‌ها به این منطقه سفر می‌کنند.

این قله در زبان محلی سری پادا (Sri Pada) یا Samanalakanda نامیده می‌شود  که به‌معنای کوه پروانه است. این کوه مخروطی ۲۲۴۳ متری در نواحی مرکزی  سریلانکا قرار دارد. این قله را سری پادا  یعنی جای پای مقدس نامیده‌اند  چون در نزدیکی قله، تخته سنگی مسطحی قرار دارد که بودایی‌ها معتقدند جای  پای بودا است. پیروان آیین هندو اعتقاد دارند که این مکان، قدمگاه شیوا است  و مسیحیان و مسلمانان منطقه معتقدند که این صخره، جای پای حضرت آدم (ع) یا  سنت توماس است.

غارمعبد دامبولا که با نام معبد طلایی دامبولا هم شناخته می‌شود، در نواحی  مرکزی سریلانکا واقع شده است. این مجموعه در ۱۴۸ کیلومتری شرق کلمبو  (Colombo) و ۷۲ کیلومتری شمال کاندی واقع شده است. معبد طلایی دامبولا در  سال ۱۹۹۱، در فهرست میراث جهانی یونسکو  جای گرفت.

سری دالادا مالیگاوا (Sri Dalada  Maligawa) یا معبد دندان مقدس، یک معبد  بودایی در شهر کاندی (Kandy) است. این معبد در یک مجموعه‌ کاخ پادشاهی قرار  گرفته که متعلق به امپراتوری کاندی بوده است. این معبد محل نگهداری دندان  بودا است. از زمان‌های قدیم، این دندان مقدس نقش مهمی در سیاست این منطقه  داشته است چرا که اهالی اعتقاد دارند هر کسی این یادگار مذهبی را در اختیار  داشته باشد، حکومت کشور را به دست می‌گیرد.

سیگیریا یک منطقه‌ باستانی و باروی صخره‌ای است که در شمال منطقه‌ متاله  (Matale) در نزدیکی شهر دامبولا در  استان مرکزی سریلانکا واقع شده است. یک ستون صخره‌‌ای عظیم به ارتفاع ۲۰۰ متر مشرف به تعدادی بنای باستانی قرار  گرفته که از ویژگی‌های منحصر به‌ فرد این منطقه‌ تاریخی است. پادشاه کاسیاپا  (Kasyapa) این منطقه را بین سال‌های ۴۷۷ تا ۴۹۵ به‌عنوان پایتخت جدید خود برگزیده است. او کاخ خود را بر فراز  این صخره بنا نهاده و فضای داخلی آن  را با نقاشی‌های دیواری رنگین تزیین کرده است.

پنجکنت تاجیکستان، شهری تاریخی با جمعیتی متنوع و جاذبه‌های دیدنی فراوان است. این راهنما به معرفی ناحیه پنجکنت، جمعیت آن، مکان‌های دیدنی مهم و مسیرهای دسترسی از سمرقند می‌پردازد تا سفر شما را آسان و جذاب کند.

ناحیه‌ای که در منابع قدیمی فارسی با نام «جرگتال» یا صورت‌های نزدیک به آن دیده می‌شود، امروز ناحیه لخش نام دارد و یکی از ناحیه‌های تابع جمهوری در شرق تاجیکستان است. نام جرگتال در ۳ مارس ۲۰۱۶ به لخش تغییر کرد. بر پایه آمار رسمی، جمعیت ناحیه در ۱ ژانویه ۲۰۲۵ به ۵۸٫۲ هزار نفر رسیده و مساحت رسمی آن حدود ۴۵۸۰ کیلومتر مربع است.

مرغاب در پامیر شرقی، یکی از دورافتاده‌ترین و مرتفع‌ترین مناطق تاجیکستان است. شهر مرغاب مرکز ناحیه است و مسیرهای شاخصی مانند بزرگراه پامیر، گردنه آق‌بایتال، دریاچه قره‌کول، گذرگاه مرزی کولما و بخش‌هایی از چشم‌اندازهای حفاظت‌شده پامیر شرقی، هویت جغرافیایی و گردشگری آن را می‌سازند. بخش بزرگی از این سرزمین مرتفع، خشک، کم‌جمعیت و از نظر دسترسی وابسته به وضعیت جاده و آب‌وهواست.

ونج در شمال‌غرب ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان، ناحیه‌ای کوهستانی در مسیر ورود به قلب پامیر است. دره‌های ونج و یزگولم، رود پنج و دسترسی به پهنه‌های یخچالی مرتفع، مهم‌ترین ویژگی‌های جغرافیایی آن هستند. یکی از شاخص‌ترین پدیده‌های طبیعی مرتبط با این ناحیه، یخچالی است که سال‌ها با نام فدچنکو شناخته می‌شد و یونسکو در منابع جدید از آن با نام ونج‌یخ نیز یاد می‌کند.

سوابق تورهای مشابه اجرا شده سفرهای ناز به کشور تاجیکستان گروه گردشگری سفرهای ناز با بیش از ۲۰ سال تجربه در برگزاری سفرهای گروهی، سابقه اجرای برنامه‌های گردشگری به کشور تاجیکستان و مسیرهای مختلف جاده ابریشم را در کارنامه خود دارد. تجربه سفر به دوشنبه، پنجکنت و دیگر مناطق تاریخی، فرهنگی و طبیعی تاجیکستان، شناخت مناسبی از مسیرهای سفر، جاذبه‌های مهم، شرایط اقامت، حمل‌ونقل و هماهنگی‌های اجرایی این مقصد در اختیار مجموعه قرار داده است.

استفاده از لباس‌های اروپایی در بین مردم تاجیک پس از سلطه روس‌ها بر آسیای میانه از اواخر قرن نوزدهم رایج شد و نام‌های بسیاری برای پوشاک‌های نو وارد زبان نوشتاری مردم شد؛ واژه‌هایی مثل کاستیوم(کت) بریوک(شلوار)  پلتا(پالتو) و پلش(بارانی).

تاجیکستان یکی از کوهستانی‌ترین کشورهای آسیای مرکزی است و بخش عمده‌ای از سرزمین آن را رشته‌کوه‌ها، فلات‌های مرتفع، دره‌های عمیق و دامنه‌های کوهستانی تشکیل می‌دهند. موقعیت جغرافیایی این کشور در میان مجموعه‌ای از بزرگ‌ترین سامانه‌های کوهستانی آسیای مرکزی، چشم‌اندازهایی بسیار متنوع از دره‌های سرسبز و رودخانه‌های خروشان تا ارتفاعات برف‌گیر و یخچال‌های دائمی ایجاد کرده است.

اگر بخواهیم ردپایی از ایران که در ازبکستان باقی مانده‌است را نام ببریم، بی‌شک باید به میدان ریگستان اشاره کنیم. میدان ریگستان قلب شهر سمرقند و از باشکوه‌ترین جاهای دیدنی ازبکستان است. معماری ایرانی منحصر‌به‌فرد ساختمان‌های اطراف این میدان، بعدها در بناهای مشهوری مثل تاج محل هندوستان، مسجد سن‌پترزبورگ روسیه و میدان نقش جهان اصفهان نیز استفاده شد. پ

قلعه سیگیریا قلعه‌ای قدیمی در میان جنگل‌های کشور سریلانکا از جنس سنگ ساخته شده است و از نظر تاریخی دارای ارزش بالایی است. ارتفاع این قلعه نزدیک به ۲۰۰ متر است و در اطراف آن خرابه‌های قلعه و کاخ باستانی قرار گرفته‌اند. دروازه این قلعه به شکل شیر است و صعود به این قلعه کاری بسیار دشوار بوده اما واقعا ارزش بالا رفتن و تماشای چشم انداز بی نظیر را دارد.

‏‏‏در این معبد، دندان مقدس بودا نگهداری می‌‌شود و همواره در میان بوداییان سریلانکا و جهان از اهمیت زیادی برخودار است. این معبد در سال ۱۵۹۳‬ میلادی ‏توسط یکی از پادشاهان سریلانکا ساخته شده و سپس چندین بنا به آن اضافه گردیده است. این معبد جزو مکان‌های مقدس در کندی محسوب می‌شود؛ معبدی با سقف طلایی که محل قرار گرفتن دندان بودا است. خود معبد دندان نیز در مجموعه قصر سلطنتی واقع شده و از چندین معبد و موزه تشکیل شده است.

محوطه باستانی سرزم در نزدیکی پنجکنت تاجیکستان، یکی از مهم‌ترین محوطه‌های پیشاتاریخی آسیای مرکزی و نخستین اثر تاجیکستان است که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. بقایای سرزم از شکل‌گیری یکی از مراکز اولیه شبه‌شهری منطقه، توسعه کشاورزی و دامداری، فلزکاری و صنایع دستی و ارتباطات دوربرد میان آسیای مرکزی، فلات ایران و دره سند حکایت می‌کنند. یونسکو قدمت استقرار در این محوطه را از هزاره چهارم پیش از میلاد تا پایان هزاره سوم پیش از میلاد می‌داند.

پنجکنت باستانی محوطه یک شهر سغدی در نزدیکی پنجکنت امروزی در استان سغد تاجیکستان است که بخش اصلی شکوفایی آن به سده‌های پنجم تا هشتم میلادی بازمی‌گردد. کاوش‌های باستان‌شناسی این محوطه، خانه‌های چنداتاقی و چندطبقه، دو معبد مهم، ارگ، خیابان‌ها، کارگاه‌ها، دیوارنگاره‌ها و آثار چوبی را آشکار کرده است. شهر باستانی پنجکنت امروز یکی از اجزای ثبت‌شده پرونده فرامرزی «راه‌های ابریشم: دالان زرافشان–قره‌قوم» در فهرست میراث جهانی یونسکو است.

شهر تاریخی و باستانی خیوه در استان خوارزم ازبکستان در سمت چپ ساحل  آمودریا (رودخانه جیحون ) بر اساس مطالعات باستان شناسی اواخر قرن یکم قبل  از میلاد ایجاد شده است. خیوه برگرفته از نام چاه آب قدیمی "حیوک Heyvak"  یعنی "صدای رضامندی" است که در زمانهای قدیم جاده ارتباطی تجاری غرب به شرق  از این شهر عبور می کرد. اوایل قرن چهارم میلادی خیوه و خوارزم در ترکیب  دولت ساسانی‌ها جزو سرزمین ایران بود که در سال 812 میلادی به تصرف عربها  درآمد.

در بخش غربی ایچان قلعه، شهر تاریخی خیوه، بنایی بزرگ و باشکوه قرار گرفته که یکی از مهم‌ترین نمونه‌های معماری دوره خانات خیوه به شمار می‌رود؛ مدرسه محمدامین‌خان. این مدرسه در نزدیکی دروازه آتا و درست روبه‌روی کُنه‌ارک قرار دارد و در کنار کلته منار، یکی از شناخته‌شده‌ترین مجموعه‌های معماری تاریخی خیوه را شکل می‌دهد.

ارگ کهنه خیوه در بخش غربی ایچان‌قلعه و نزدیک آتا دروازه قرار دارد؛ مجموعه‌ای حکومتی که محل اقامت خان‌های خیوه و بخشی از مرکز اداره خانات بود. منابع رسمی گردشگری ازبکستان تکمیل دژ را در سال ۱۶۸۸ میلادی ثبت کرده‌اند، اما پرونده میراثی ازبکستان آغاز ساخت را در سال ۱۶۸۶ و به آرانگ‌خان نسبت می‌دهد. بیشتر بخش‌هایی که امروز از مجموعه باقی مانده‌اند، حاصل ساخت‌وساز و بازسازی دوره‌های بعد، به‌ویژه سده نوزدهم هستند.

ایچان قلعه هسته تاریخی و محصور شهر خیوه در منطقه خوارزم ازبکستان است؛ شهری درون دیوارهای خشتی و آجری که بیش از دو هزار سال پیشینه دارد و یکی از منسجم‌ترین نمونه‌های شهرسازی تاریخی آسیای مرکزی به شمار می‌رود. یونسکو ایچان قلعه را در سال ۱۹۹۰ در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. در محدوده تاریخی آن ۵۱ بنای تاریخی و حدود ۲۵۰ خانه قرار دارد و مسجدها، مدرسه‌ها، آرامگاه‌ها، کاخ‌ها، بازارها، کاروانسراها و مناره‌های خیوه در شبکه‌ای از کوچه‌های قدیمی کنار یکدیگر شکل گرفته‌اند.

مسجد مغاک عطاری یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی بخارا و از مهم‌ترین آثار معماری اسلامی در آسیای مرکزی است. این مسجد تاریخی در قلب بافت کهن بخارا قرار گرفته و به دلیل قدمت، معماری منحصربه‌فرد و لایه‌های تاریخی متعددی که در ساختار آن دیده می‌شود، جایگاه ویژه‌ای در میان جاذبه‌های تاریخی ازبکستان دارد. مسجد مغاک عطاری بخشی از مرکز تاریخی بخارا است؛ مجموعه‌ای که به دلیل اهمیت تاریخی و فرهنگی خود در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفته است.

چشمه ایوب یکی از بناهای تاریخی و مذهبی شهر بخارا در ازبکستان است که در نزدیکی آرامگاه اسماعیل سامانی قرار دارد. این مجموعه تاریخی علاوه بر معماری ویژه، به دلیل روایت‌ها و افسانه‌های مذهبی مرتبط با حضرت ایوب نیز شهرت دارد. بر اساس روایت مشهور محلی، حضرت ایوب در جریان سفر خود به این منطقه با مردمی روبه‌رو شد که از کمبود آب رنج می‌بردند. او با عصای خود بر زمین زد و چشمه‌ای از آن جوشید؛ آبی که مردم منطقه آن را پاک و شفابخش می‌دانستند.

مسجد بالاحوض یکی از بناهای تاریخی و مذهبی شهر بخارا در ازبکستان است که در مقابل ارگ بخارا و در محدوده تاریخی ریگستان قرار دارد. این مسجد به دلیل ایوان بلند و ستون‌های چوبی ظریف و رنگارنگ خود، یکی از نمونه‌های شاخص معماری مذهبی بخارا به شمار می‌رود و در کنار ارگ بخارا، بخش مهمی از سیمای تاریخی این شهر را شکل می‌دهد. مجموعه تاریخی بخارا نیز به دلیل اهمیت استثنایی تاریخی و معماری خود در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.

طاق زرگران یک بازار سنتی سرپوشیده در میانهٔ تاریخی شهر بخارای کشور  ازبکستان است. این بازار در سدهٔ شانزدهم (۱۵۸۶-۱۵۸۷ میلادی) در زمان  فرمانروایی عبدالله‌خان دوم از دودمان شیبانیان ساخته‌شد. زرگران بزرگ‌ترین بازار در میان چندین بازارِ سرپوشیدهٔ کهن بخارا و پیچیده‌ترین‌شان در ساخت‌ و ساز و چیدمان است.

طاق صرافان یک بازار سنتی سرپوشیده در میانهٔ تاریخی بخارا در ازبکستان  می‌باشد.این بازار ساخته‌شده در سدهٔ شانزدهم (۱۵۳۴–۱۵۳۵) در زمان  فرمانروایی عبیدالله خان از دودمان شیبانیان ازبک است.طاق صرافان یکی از  چندین بازار سرپوشیدهٔ بخاراست. تا میانه‌های سدهٔ بیستم در جایگاه یک  بازار معمولی بود که در آن نیازمندی‌ها و ابزار روزمرهٔ به فروش می‌رسید و  یکی از اصلی‌ترین بازارهای سرپوشیدهٔ بخارا شمرده می‌شد.

چار منار (ازبکی Chor Minor) که با نام مدرسه خلیف نیاز کل نیز نامیده  می‌شود، دروازه‌خانه تاریخی مدرسه‌ای اکنون نابود شده در شهر تاریخی بخارا  در ازبکستان است. این سازه به عنوان یک بنای میراث فرهنگی حفاظت شده، و  همچنین بخشی از میراث جهانی یونسکو در مرکز تاریخی بخارا است. نام چار منار  به فارسی بوده و به وجود چهار مناره در این سازه اشاره دارد.

مدرسه عبدالعزیزخان یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی بخارا و از برجسته‌ترین نمونه‌های معماری دوره اشترخانیان در ازبکستان است. این مدرسه در سال‌های ۱۶۵۱ تا ۱۶۵۲ میلادی به فرمان عبدالعزیزخان، فرمانروای دودمان اشترخانی، ساخته شد و امروزه در کنار مدرسه الغ‌بیگ، یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های معماری تاریخی مرکز بخارا به شمار می‌رود. آنچه مدرسه عبدالعزیزخان را از بسیاری از مدارس تاریخی بخارا متمایز می‌کند، غنای تزئینات، تنوع تکنیک‌های هنری و استفاده گسترده از نقش‌های گیاهی، هندسی و تصویری در معماری آن است.

مدرسهٔ الغ‌بیگ بخارا یک مدرسهٔ دینی در میانهٔ تاریخی شهر بخارا است که در  سال ۱۴۱۷ از سوی پادشاه و ستاره‌شناس تیموری الغ‌بیگ (۱۴۰۹–۱۴۴۹)  ساخته‌شد. این سازه یادگار دوران شکوفایی معماری آسیای میانه است که در  ساخت آن از سازه‌های دیگر شهرهای آسیای میانه الگوبرداری شده‌است. امروزه،  این مدرسه تنها سازه در این مقیاس است که از زمان فرمانروایی تیموریان در  بخارا به جا مانده‌است. این مدرسه همچنین کهن‌ترین سازهٔ بجا مانده از میان  سه مدرسه‌ای‌ست که از سوی الغ بیگ در بخارا ساخته شده‌است.

مدرسه «نادر دیوان‌بیگی» یکی دیگر از آثار  تاریخی و معماری شهر «بخارا»  است. مدرسه نادر دیوان‌ بیگی توسط نادر دیوان‌بیگی با دستور وزیر بخارا به  نام «امام قلی‌خان» در سال‌های 1622 و 1623 میلادی  ساخته شده است. این  مدرسه در سمت شرق مجموعه لب حوض واقع است که در ابتدا به عنوان کاروان‌سرای  ساخته شده است.

آثار هنری موجود در دنیای اسلام با توجه به احوال و گرایش‌های اندیشه  هنرمندانش و نیز حامیان آنها دارای معنایی گوناگونی است، برخی اوقات این  آثار بیانگر رمزی هستند که میتواند متأثر از تفکرات عرفای مسلط در زمان خلق  اثر باشد. این چنین آثاری در هر لایه از معانی خود، رمزی با بار ارزشی  ویژهای را جای داده‌اند.

یکی از بناهای مرکزی بخارای باستان منطقه لب حوض می باشد. مدرسه کاکلداش،  مدرسه نادر دیوان بیگی و خانقاه صوفیان (محل صوفیان)، میدان تاریخی مرکزی  را تشکیل میدهند. لب حوض زمانی یک محل تجاری مهم در جاده ابریشم بود اکنون  کافه و رستورانی وجود دارد که با آب خنک شما را از گرمای روزهای گرم  تابستانی نجات می‌دهد.

شاید بپرسید چرا تصویر او با بخارا مرتبط است. برای ساکنان کشور ازبکستان، این  شخصیت رنگارنگ توسط نویسنده شوروی لئونید سولوویوف کشف شد. او دو رمان در  مورد ماجراهای خوجه نصرالدین نوشت: «دردسر» و «شاهزاده مسحور». در اثر دوم  قهرمان خوجه نصرالدین بخارا را طی می کند و وارد دربار امیر بخارا می شود.  بر اساس این رمان در سال 1942 فیلمی ساخته شد و این شخصیت در بخارا ریشه  دوانید که حتی به یک نماد ملی تبدیل شد.

مناره کلان بخارا یکی از مشهورترین بناهای تاریخی ازبکستان و یکی از شاخص‌ترین نمادهای شهر باستانی بخارا است؛ سازه‌ای آجری و باشکوه که بیش از  هشت قرن در قلب این شهر تاریخی پابرجا مانده و امروزه یکی از مهم‌ترین دیدنی‌های مجموعه پای کلان به شمار می‌رود. این مناره در کنار مسجد کلان و مدرسه میرعرب، منظره‌ای را شکل داده که برای بسیاری از مسافرانی که به بخارا سفر می‌کنند،

مسجد کلان یکی از بناهای برجسته بخارا است که قدمت آن به قرن پانزدهم می‌رسد. بر اساس داده‌های کاوش‌های باستان‌شناسی، مسجد اصلی ظاهراً در زمان حمله مغول‌ها در اثر آتش‌سوزی ویران و برچیده شد اما مدتی بعد بازسازی شد. مسجد بازسازی شده مدت زیادی باقی نماند. بنا بر منابع مکتوب آن زمان، در قرن پانزدهم، در زمان شیبانیان، مسجد جدیدی ساخته شد.

در زمان اسماعیل سامانی، قلمرو سامانیان گسترش یافت و بخارا پایتخت  سامانیان شد. این شهر به مرکزی فرهنگی و هنری برای رقابت با بغداد تبدیل شد  و زبان و فرهنگ فارسی به جای عربی در این‌جا بیشتر رواج پیدا کرد. تجارت  در امتداد جاده‌های ابریشم، ثروت عظیمی را برای شهرهای تجاری مانند بخارا  به وجود آورد. این ثروت جدید اغلب برای حمایت از مساجد، خانه‌های کاخ و  مقبره‌ها استفاده می‌شد.