آسیای میانه
خاروغ مرکز اداری ولایت خودمختار بدخشان کوهستانی تاجیکستان و یکی از مهمترین شهرهای پامیر است. شهر در درهای کوهستانی و در نزدیکی مرز افغانستان شکل گرفته و امروز علاوه بر نقش اداری و خدماتی، یکی از مراکز دانشگاهی و علمی مهم شرق تاجیکستان است. خاروغ برای بسیاری از مسافران نقطه ورود به مسیرهای پامیر تاجیکستان، دره وخان و مناطق مرتفع بدخشان محسوب میشود.
بُختَر مرکز اداری ولایت ختلان در جنوب تاجیکستان است؛ شهری که در منابع قدیمی فارسی و بسیاری از نقشههای پیش از سال ۲۰۱۸ با نام «قرغانتپه» یا «قورغانتپه» شناخته میشد. نام شهر در سال ۲۰۱۸ رسماً به بُختَر تغییر کرد، بنابراین استفاده از «قرغانتپه» برای معرفی امروزی شهر نیازمند توضیح تاریخی است. خبرگزاری ملی تاجیکستان هنگام تغییر نام، بُختَر را مرکز ختلان و شهری در بیش از ۱۰۰ کیلومتری دوشنبه معرفی کرد.
بالجوان یکی از نواحی کوهستانی ولایت ختلان در جنوب تاجیکستان است که جاذبههای طبیعی و تاریخی را کنار هم دارد. منابع رسمی گردشگری تاجیکستان، قلعه میر بالجوان و آبشار ساریخسور را از مهمترین مقاصد این ناحیه معرفی میکنند. برای مسافری که از دوشنبه یا بُختَر راهی جنوب و شرق ختلان میشود، بالجوان میتواند مقصدی برای ترکیب تاریخ محلی، طبیعت کوهستانی و روستاگردی باشد.
آرامگاه میر سید علی همدانی در میدان اسماعیل سامانیِ کولاب، از مهمترین زیارتگاههای فرهنگی و صوفیانه جنوب تاجیکستان است. میر سید علی همدانی، مشهور به شاه همدان و امیرکبیر، عارف و نویسنده کبروی قرن هشتم هجری بود؛ در ۱۲ رجب ۷۱۴ قمری، برابر با ۱۳۱۴ میلادی، در همدان زاده شد و در ۷۸۶ قمری، برابر با ۱۳۸۴ یا اوایل ۱۳۸۵ میلادی، در مسیر سفر و در حوالی کنر درگذشت. پیکر او سپس به ختلان، در محدوده کولاب امروزی، منتقل و دفن شد.
تخت سنگین محوطهای باستانی در ناحیه قبادیان استان ختلان تاجیکستان، در ساحل راست رود وخش و نزدیک محل پیوند آن با پنج و شکلگیری آمودریا است. مهمترین بنای کاوششده آن «معبد جیحون» یا معبد اکسوس است؛ مجموعهای که معماری و یافتههایش آمیزش سنتهای باختری، ایرانی و هلنی را نشان میدهد. کاوشهای نظاممند از ۱۹۷۶ آغاز شد و هزاران شیء، سلاح، سکه، پیکره و اثر عاجی از آن به دست آمد. تخت سنگین در فهرست آزمایشی یونسکو قرار دارد و هنوز میراث جهانی ثبتشده نیست.
اجنهتپه یا «تپه شیطان» بقایای یک مجموعه بزرگ بودایی متعلق به سدههای هفتم و هشتم میلادی در دره وخش، استان ختلان تاجیکستان است. محوطه حدود ۱۰۰ در ۵۰ متر وسعت دارد و از دو بخش اصلی صومعه و معبد تشکیل میشود. مشهورترین یافته آن پیکره گِلی بودا در حالت نیروانا است که یونسکو طول آن را ۱۲ متر ثبت کرده و امروز در موزه ملی آثار باستانی تاجیکستان در دوشنبه نگهداری میشود. اجنهتپه از سال ۱۹۹۹ در فهرست آزمایشی یونسکو قرار دارد و هنوز میراث جهانی ثبتشده نیست.
درّه قرهتاغ تقریباً از 8 کیلومتری نزدیک یک بزرگراه در44 کیلومتری غرب دوشنبه پشت روستای قرهتاغ که در امتداد کناره راست رودخانه قرهتاغ کشیده شده است، شروع ميشود. یک مسیر در امتداد درّه شیرکنت در کناره چپ رودخانه کشیده شده است که تقریباً 20 کیلومتر است. خانهها و باغهای ساکنین محلّی مانند یک روبان پیوسته در امتداد رودخانه در قسمت پایینی درّه کشیده شدهاند. هیچ کس در قسمت بالایی درّه زندگی نمیکند.
دره شیرکنت در غرب تاجیکستان و نزدیک تورسنزاده، یکی از مهمترین مقصدهای طبیعتگردی و زمینشناسی اطراف دوشنبه است. پارک طبیعیـتاریخی شیرکنت بهویژه بهخاطر چند محوطه ردپای دایناسورها شهرت دارد؛ منابع رسمی تاجیکستان از سه محوطه اصلی و بیش از ۴۰۰ ردپا یاد میکنند. اینجا در عین حال زیستگاه گونههای جانوری و گیاهی، مجموعهای از پدیدههای زمینشناسی و مسیرهای پیادهروی کوهستانی است.
در میان چهرههای بزرگ فرهنگ و ادب فارسی، نام ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی سمرقندی جایگاهی ویژه دارد. شاعری که در دوره سامانیان زندگی کرد و آثار او را از مهمترین پایههای شکلگیری شعر کلاسیک فارسی میدانند. رودکی علاوه بر شاعری، موسیقیدان و نوازندهای توانا بود و بخش مهمی از زندگی خود را در دربار سامانیان و بهویژه در روزگار نصر بن احمد سامانی گذراند.
دریاچهها یکی از مهمترین جلوههای جغرافیای طبیعی تاجیکستان هستند و بخش عمده آنها در مناطق کوهستانی، بهویژه رشتهکوههای پامیر و پامیر-آلای، قرار گرفتهاند. بر اساس منابع رسمی تاجیکستان، این کشور حدود ۱۳۰۰ دریاچه با مجموع مساحت نزدیک به ۷۰۵ کیلومتر مربع دارد و بخش بزرگی از آنها در ارتفاعات حدود ۳۵۰۰ تا ۵۰۰۰ متر از سطح دریا واقع شدهاند. حدود ۷۳ درصد دریاچههای کشور در محدوده پامیر-آلای قرار دارند و نزدیک به ۸۰ درصد از مجموع سطح آب دریاچههای تاجیکستان نیز در همین ناحیه متمرکز است.
تاجیکستان به دلیل ساختار عمدتاً کوهستانی، ارتفاع زیاد، فعالیتهای زمینشناختی و گستردگی منابع آب زیرزمینی، از کشورهای دارای چشمههای آبگرم و آبهای معدنی فراوان در آسیای مرکزی به شمار میرود. این چشمهها در نقاط مختلف کشور پراکندهاند و بخشی از آنها در مناطق مرتفع کوهستانی و نواحی پامیر قرار گرفتهاند. تفاوت شرایط زمینشناختی در مناطق مختلف تاجیکستان باعث شده است چشمهها از نظر دمای آب و ترکیبات معدنی تنوع قابلتوجهی داشته باشند و برخی از آنها از گذشته مورد استفاده مردم محلی قرار گیرند.
یکی از مهمترین ویژگیهای جغرافیای طبیعی تاجیکستان، گستردگی یخچالهای کوهستانی در ارتفاعات این کشور است. تاجیکستان سرزمینی بهشدت کوهستانی است و بخش عمدهای از قلمرو آن را رشتهکوههای پامیر، حصار و هیسار–آلای دربر گرفتهاند. ارتفاع زیاد، زمستانهای سرد و وجود قلههای مرتفع باعث شده است که بخش قابلتوجهی از بارش در ارتفاعات به شکل برف و یخ ذخیره شود و در قالب یخچالهای طبیعی، یکی از مهمترین ذخایر آب شیرین منطقه را تشکیل دهد.
آرامگاه خواجه بهاءالدین محمد نقشبند بخاری در قصر عارفان، حدود ۱۲ کیلومتری بخارا، یکی از مهمترین زیارتگاههای صوفیانه ازبکستان است. این مجموعه پیرامون محل دفن بهاءالدین نقشبند، شخصیت محوری و نامبخش طریقت نقشبندیه، شکل گرفته و امروز آرامگاه، خانقاه، مسجدها، مدرسه، مناره، گورستان تاریخی و فضاهای موزهای را در بر میگیرد.
عبدالعزیزخان (۱۶۱۴–۱۶۸۳ م)، پسر ندر محمد خان، فرمانروای ازبک بخارا (خان بخارا) در قرن هفدهم، پنجمین خان سلسله جانی (هشترخانی) بود که از ۱۶۴۵ تا ۱۶۸۱ میلادی سلطنت نمود. عبدالعزیزخان، مفتی و یکی از برجستهترین فرمانروایان سلسله جانیان بود. او فقه را نزد آخوند ملامحمد شریف بخاری آموخت و از وی اجازه فتوا گرفت. ادیب نیز بود و اغلب نامهها و فرمانها را خود انشا میکرد. با مرگ عبدالعزیز خان، سلسله جانیان رو به زوال نهاد.
محمد بخاری (حافظ ابوعبدالله محمد بن اسماعیل بن ابراهیم بن مغیرة بخاری جعفی ؛۱۹ ژوئیه ۸۱۰–۱ سپتامبر ۸۷۰) (۱۹۴–۲۵۶ ه.ق) معروف به بخاری، نویسندهٔ ایرانی کتاب صحیح بخاری است که یکی از صحاح سته که ارزشمندترین کتاب حدیث از نظر اهل سنت است. در بخارا به دنیا آمد. جدش «بردیزبه یا یزدیزبه» زرتشتی مسلمان شده نام داشتهاست، در سن ۱۶ سالگی به مکه مسافرت نمود و تحصیل علم حدیث کرد.
در نزدیکی آرامگاه گور امیر، یکی از بناهای تاریخی کمترشناختهشده اما بسیار ارزشمند سمرقند قرار دارد که با نام آرامگاه رُوح آباد یا مقبره برهانالدین ساغرچی شناخته میشود. این آرامگاه در بخش تاریخی سمرقند و در نزدیکی مجموعه گور امیر قرار گرفته و از یادگارهای مهم معماری سده چهاردهم میلادی در این شهر است.
سمرقند یکی از مشهورترین شهرهای تاریخی آسیای مرکزی و از مهمترین مقصدهای گردشگری ازبکستان است؛ شهری که در طول بیش از دو هزار سال، محل برخورد تمدنها، زبانها، ادیان و فرهنگهای گوناگون بوده است. این شهر در دره حاصلخیز رود زرافشان در بخش مرکزی ازبکستان قرار دارد و موقعیت آن در مسیرهای تاریخی جاده ابریشم، نقش مهمی در شکلگیری جایگاه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی سمرقند داشته است.
در بین افراد بسیار اثر گذار بر تاریخ ازبکستان، به امیر تیمور میتوان اشاره کرد که فردی جنگ سالار، سیاستمدار، طرفدار دانش، آموزش، تجارت، فرهنگ و هنر بود. بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و اعلام استقلال ازبکستان، توجه وافری برای احیای میراث فرهنگی و معنوی غنی این کشور آسیای میانه شد، که به وسیله نیاکان و اجداد این سرزمین بنیانگذاری شده بود.
میدان امیر تیمور یکی از شناختهشدهترین جاذبههای گردشگری تاشکند و از مهمترین فضاهای شهری در مرکز پایتخت ازبکستان است. این میدان در قلب بخش مدرن شهر قرار گرفته و مجموعهای از بناهای تاریخی، فرهنگی و معماری شاخص تاشکند را در اطراف خود جای داده است.
آنچه باعث میشود سفر جاده ابریشم یک سفر بینظیر، خاص و منحصر به فرد شود، تعداد بالای آثار باستانی، تاریخی و فرهنگی آن است که در این سفر دیده میشود. در سفر گروهی و فرهنگی جاده ابریشم بیش از 100 اثر باشکوه از نزدیک بازدید میشود. این لیست تعدادی از مکانهایی است که در سفر جاده ابریشم با هم خواهیم دید.
اگر برای سفر زمینی جاده ابریشم برنامهریزی میکنید و درباره مسیر، مرز، ویزا، حملونقل، اقامت، هزینهها، مدت سفر یا انتخاب مقصد سؤال دارید، این صفحه برای شماست. سؤال خود را مطرح کنید تا موضوع بررسی شود و تا حد امکان پاسخی کاربردی و متناسب با شرایط روز دریافت کنید.
در تاریکی شب به مرز خجند رسیدیم، جایی که هیچ چراغی روشن نبود. جمعی خسته و دلتنگ بودیم که بارهایمان را کشیدیم و با ازبکستان و مرزبانان نامهربان وداع گفتیم، در حالی که دلهامان در سمرقند ماند و آرزوی دیدارهای بیشتر داشتیم.
وارد ازبکستان شدیم و با نامهربانیها و برخوردهای سخت مرزبانان مواجه شدیم؛ با وجود تنگناها، اشتیاق دیدار بخارا، شهر مدارس و مروارید قرون وسطی را داشتیم. بررسی دقیق وسایل و عکسها در مرز، تجربهای تلخ و فراموشنشدنی بود.
این مقاله نگاهی دارد به شور و شوق سفر به بخارا، سمرقند، مرو و خجند، جایی که تاریخ و فرهنگ آسیای میانه در آغوش طبیعت و یادگارهای تاریخی آن، با ویژگیهای بینظیر خود، دل هر مسافری را به تپش میاندازد و به تجربهای فراموشنشدنی دعوت میکند.
استروشن، شهری تاریخی در شمال تاجیکستان و از مهمترین شهرهای ولایت سغد است. واقع در دامنههای شمالی رشتهکوه ترکستان و در ارتفاع حدود هزار متر، این شهر حدود ۷۸ کیلومتر جنوبغربی خجند قرار گرفته است.
آغاز سده بیستم یکی از دورههای مهم تحول فکری و فرهنگی در آسیای مرکزی بود. در این دوره، بخارا، سمرقند، خجند، بدخشان و دیگر مراکز فرهنگی منطقه همچنان از مراکز مهم آموزش، ادبیات و علوم اسلامی بودند، اما در کنار سنتهای علمی گذشته، اندیشههای تازهای درباره آموزش نوین، علوم طبیعی، جغرافیا، تاریخ، اصلاحات اجتماعی و ضرورت ارتباط بیشتر با جهان خارج نیز شکل گرفت.
افزایش چشمگیر گردشگران غربی همزمان با برگزاری بازیهای جهانی عشایر در قرقیزستان سبب جلب توجه جهانی به فرهنگ و سنتهای عشایری این منطقه شده است؛ رویدادی که موجب رونق صنعت گردشگری و تبادل فرهنگی میان ملل میشود.
جشنواره یانار (YONAR) در بارساکلمس ازبکستان برگزار میشود و به معرفی فرهنگ و هنر محلی میپردازد. این رویداد فرصتی برای آشنایی با سنتها، موسیقی و صنایع دستی منطقه است و بازدیدکنندگان را به دنیای جذاب و متنوع فرهنگ ازبکستان میبرد.
پرواز مستقیم از آلماتی به اورگنج از امروز آغاز شد و سفر به این مسیر به شکل سریعتر و راحتتر فراهم شد. این پرواز جدید فرصت مناسبی برای مسافران است تا بدون توقف به مقصد برسند و ارتباطات بین دو شهر توسعه یابد.