آسیای میانه
ناحیه کوشانیان در ولایت ختلان تاجیکستان همان واحد اداری است که در مقاله قدیمی «ناحیه باختر» نامیده شده بود. این ناحیه در سال ۲۰۱۸ از باختر به کوشانیان تغییر نام داد و در دره وخش، پیرامون شهر باختر قرار دارد. نکته مهم این است که شهر باختر ــ قرغانتپه سابق ــ مرکز ولایت ختلان و یک واحد شهری جدا از ناحیه کوشانیان است؛ بنابراین جمله قدیمی که شهر قرغانتپه را بهسادگی «در این ناحیه» معرفی میکرد، برای ساختار اداری امروز دقیق نیست.
بلجوان یکی از نواحی کوهستانی ولایت ختلان در تاجیکستان است. برخلاف مقاله قدیمی که تقریباً فقط مساحت، جمعیت و دو نام رود را ثبت کرده بود، ظرفیت اصلی بلجوان برای مسافر در چشمانداز کوهستانی، طبیعت منطقه و مسیرهای گردشگری ختلان است. منابع رسمی گردشگری تاجیکستان نیز بلجوان را در میان نواحی دارای ظرفیت گردشگری طبیعی معرفی میکنند.
ناحیه عبدالرحمان جامی یکی از نواحی ولایت ختلان در جنوبغرب تاجیکستان و در شمال شهر باختر است. مرکز آن شهرک عبدالرحمان جامی است؛ بنابراین عبارت قدیمی «مرکزیت منطقه کویبیشف» باید تاریخی خوانده شود، نه نام امروزی. برآورد مرجع سال ۲۰۲۰ جمعیت ناحیه را ۱۷۵٬۸۰۰ نفر ثبت کرده و مساحت آن در منابع حدود ۶۰۰ کیلومتر مربع آمده است.
شوغنان یکی از نواحی مهم ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان در پامیر تاجیکستان است. برخلاف متن قدیمی، خاروغ امروز مرکز اداری شوغنان نیست؛ مرکز ناحیه شهرک وحدت است و خاروغ بهعنوان شهر مستقل، مرکز ولایت بدخشان محسوب میشود. شوغنان با دره غُند، چشماندازهای مرتفع پامیر، محوطه تاریخی کافرقلعه باغِو و مسیرهای منتهی به دریاچههای کوهستانی شناخته میشود.
روشان یکی از نواحی کوهستانی ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان در پامیر تاجیکستان است. مرکز آن وُمار است و دو جاذبه طبیعی شاخص آن، دره بارتنگ و دریاچه سَرِز، روشان را به یکی از مهمترین مناطق سفرهای ماجراجویانه در پامیر تبدیل کردهاند. در کنار طبیعت، قلعه تاریخی وُمار نیز لایه فرهنگی مهمی به سفر این ناحیه اضافه میکند.
روشتقلعه یکی از نواحی کوهستانی ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان در پامیر تاجیکستان است. هویت جغرافیایی آن با دره و رود شاهدره گره خورده و دریاچه دورومکول یکی از جاذبههای طبیعی مستند آن است. مرکز ناحیه نیز روشتقلعه نام دارد و با خاروغ، مرکز بدخشان، از راه زمینی ارتباط دارد.
مرغاب در پامیر شرقی، یکی از دورافتادهترین و مرتفعترین مناطق تاجیکستان است. شهر مرغاب مرکز ناحیه است و مسیرهای شاخصی مانند بزرگراه پامیر، گردنه آقبایتال، دریاچه قرهکول، گذرگاه مرزی کولما و بخشهایی از چشماندازهای حفاظتشده پامیر شرقی، هویت جغرافیایی و گردشگری آن را میسازند. بخش بزرگی از این سرزمین مرتفع، خشک، کمجمعیت و از نظر دسترسی وابسته به وضعیت جاده و آبوهواست.
اشکاشم در جنوب ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان، یکی از دروازههای اصلی ورود به دره واخان در تاجیکستان است. مسیر رود پنج، قلعههای تاریخی قهقهه و یمچون و چشمههای گرم کوهستانی، این ناحیه را به یکی از مهمترین بخشهای سفر فرهنگی و جادهای پامیر تبدیل کردهاند. شهرک اشکاشم مرکز ناحیه است و مسیر زمینی آن از خاروغ ادامه پیدا میکند.
درواز در غرب ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان، یکی از ورودیهای مهم مسیر زمینی پامیر است. مرکز ناحیه قلعهخُمب است؛ شهری در مسیر رود پنج که بسیاری از سفرهای جادهای میان دوشنبه و خاروغ از آن عبور میکنند. مهمترین جاذبه تاریخی مستند پیرامون آن شهر باستانی کارون است که در ارتفاعات نزدیک قلعهخُمب قرار دارد.
ونج در شمالغرب ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان، ناحیهای کوهستانی در مسیر ورود به قلب پامیر است. درههای ونج و یزگولم، رود پنج و دسترسی به پهنههای یخچالی مرتفع، مهمترین ویژگیهای جغرافیایی آن هستند. یکی از شاخصترین پدیدههای طبیعی مرتبط با این ناحیه، یخچالی است که سالها با نام فدچنکو شناخته میشد و یونسکو در منابع جدید از آن با نام ونجیخ نیز یاد میکند.
سوابق تورهای مشابه اجرا شده سفرهای ناز در جاده ابریشم گروه گردشگری سفرهای ناز با بیش از ۲۰ سال تجربه در طراحی و اجرای سفرهای گروهی، سابقه برگزاری برنامههای مختلف در مسیر تاریخی جاده ابریشم و کشورهای آسیای مرکزی را در کارنامه خود دارد. سفر به ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان از جمله مسیرهایی است که تجربه اجرایی مجموعه در آنها، شناخت مناسبی از شرایط سفر، مسیرهای زمینی، جاذبههای تاریخی و فرهنگی، شهرهای مهم و هماهنگیهای مورد نیاز در این منطقه ایجاد کرده است.
سوابق تورهای مشابه اجرا شده سفرهای ناز به کشور تاجیکستان گروه گردشگری سفرهای ناز با بیش از ۲۰ سال تجربه در برگزاری سفرهای گروهی، سابقه اجرای برنامههای گردشگری به کشور تاجیکستان و مسیرهای مختلف جاده ابریشم را در کارنامه خود دارد. تجربه سفر به دوشنبه، پنجکنت و دیگر مناطق تاریخی، فرهنگی و طبیعی تاجیکستان، شناخت مناسبی از مسیرهای سفر، جاذبههای مهم، شرایط اقامت، حملونقل و هماهنگیهای اجرایی این مقصد در اختیار مجموعه قرار داده است.
شرکتها و آژانسهای گردشگری متعددی در ایران، سفر و تور تاجیکستان را با برنامهها، مدت اقامت و خدمات متفاوت برگزار میکنند و همین موضوع مقایسه قیمتها را بهتنهایی کافی نمیسازد. در این بخش تلاش کردهایم با بررسی اطلاعات منتشرشده در وبسایت و کانالهای رسمی برگزارکنندگان، قیمت تور تاجیکستان را در کنار خدماتی مانند اقامت، حملونقل، پرواز، وعدههای غذایی، بیمه، راهنمای سفر، گشتها و خدمات ویزا بررسی کنیم تا تفاوت واقعی میان گزینههای موجود مشخص شود.
سامانی (به تاجیکی: Сомонӣ) نام یکای پول کشور تاجیکستان است که از ۳۰ اکتبر سال ۲۰۰۰ یکای پول رسمی آن کشور اعلام و جایگزین روبل تاجیکستان شد. دولت تاجیکستان برای بزرگداشت خاندان سامانیان، نام پول رایج خود را «سامانی» گذارده است. هر هزار روبل تاجیکستانی برابر با یک سامانی قرار داده شد. بر روی اسکناسهای سامانی چهره برخی از مشاهیر مشترک ایران و تاجیکستان نقش بسته است.
تاریخ تاجیکستان را نمیتوان فقط از زمان تشکیل جمهوری امروزی آغاز کرد. سرزمین کنونی تاجیکستان بخشی از حوزههای تاریخی سغد، باختر، تخارستان، ختلان و پامیر بوده و در مسیر پیوندهای فرهنگی و تجاری آسیای مرکزی قرار داشته است. محوطه سرزم نشان میدهد که سکونت، کشاورزی، فلزکاری و مبادلات دوربرد در این جغرافیا دستکم از هزاره چهارم پیش از میلاد سابقه داشته است.
تاجیکستان کشوری فارسی زبان است، که مردم آن به گویش فارسی تاجیکی سخن میگویند. اکنون در این کشور از خط استاندارد شدهٔ سیریلیک برای نگارش زبان فارسی استفاده میکنند، در حالی که دو کشور دیگر فارسی زبان یعنی ایران و افغانستان از خط فارسی استفاده میکنند، که بیش از هزار سال است، برای نگارش زبان فارسی استفاده میشود.
الفبای سیریلیک که عمدتاً در روسیه و برخی از کشورهای اروپای شرقی استفاده میشد، پس از تأسيس دولت شوروی در دهه 1920 در قلمرو آسیای میانه نیز رواج یافت. به این ترتیب، فارسی زبانان آسیای میانه به جای استفاده از الفبای فارسی، در نوشتههای خود حروف سیریلیک را به کار گرفتند. در تاجیکستان که بیشتر مردم به زبان فارسی سخن میگویند، الفبای سیریلیک به الفبای زبان تاجیکی معروف است.
استفاده از لباسهای اروپایی در بین مردم تاجیک پس از سلطه روسها بر آسیای میانه از اواخر قرن نوزدهم رایج شد و نامهای بسیاری برای پوشاکهای نو وارد زبان نوشتاری مردم شد؛ واژههایی مثل کاستیوم(کت) بریوک(شلوار) پلتا(پالتو) و پلش(بارانی).
تاجیکستان یکی از کوهستانیترین کشورهای آسیای مرکزی است و بخش عمدهای از سرزمین آن را رشتهکوهها، فلاتهای مرتفع، درههای عمیق و دامنههای کوهستانی تشکیل میدهند. موقعیت جغرافیایی این کشور در میان مجموعهای از بزرگترین سامانههای کوهستانی آسیای مرکزی، چشماندازهایی بسیار متنوع از درههای سرسبز و رودخانههای خروشان تا ارتفاعات برفگیر و یخچالهای دائمی ایجاد کرده است.
درّه یغناب تقریبا از 150 كیلومتری شمال پایتخت تاجیكستان (شهر دوشنبه) شروع میشود. درّه كمی قبل از گذرگاه انزاب شروع شده و حدود 60 كیلومتر طول دارد. درّه توسط رودخانههای كومبیل و برزنگا شكل گرفته كه از یخچالهای طبیعی تقاطع كوهستانی تاكعلی سرچشمه میگیرد. انشعابات رودخانههای یغناب به رودخانه زرافشان جاری میشود و محدودهی زرافشان را از محدوده حصار جدا میكند. قسمت بالایی درّه به دلیل چمنزارهای باشكوه به دامنه كوههای آلپ مشهور میباشد.
سفر تاجیکستان یکی از جذابترین سفرهایی است که هر ایرانی باید حتما آن را تجربه کند. زبان مشترک، فرهنگ مشترک، ادبیات مشترک، مذهب و دین مشترک و از همه مهمتر تاریخ مشترک آن را به یکی از بهترین مقاصد گردشگری برای ما تبدیل کرده است. شهرهای تاجیکستان سرشار از آرامش، احترام و زیبایی است. ما به عنوان گروهی که سالهای سال در حال برگزاری سفرهای منحصر به فرد جاده ابریشم و تاجیکستان هستیم، آرزویمان این است که شما از این کشور باشکوه و زیبا دیدار کنید.
مجتمع حضرتبابا در قسمت شمال شرقی دهكده چهاركوه كنونی واقع شده و شامل ساختمانهای مذهبی متعدّدی است كه در امتداد يكديگر و روبروی آرامگاه يك روحانی قرار گرفته است. جمعيّت محلّی روحانی را هستی پادشاه يا هستی امير يا امير حمزه صاحبقران مینامند.(صاحبقران به معنی استاد و منظومهی ستاره خوش يمن میباشد.)
مجتمع معماری تاريخی حضرت شاه در بخش قديمی شهر استروشن واقع شده كه متشكل از 3 ساختار مذهبی است. آرامگاه حضرت شاه، آرامگاه خدايار ولعمی و مسجد حضرت شاه و(همچنين مسجد نمازگاه) كه به شكل نيم دايرهای اطراف يك چشمه آب چيده شدهاند. حضرت شاه نام روحانی است كه در آنجا تدفين شده. طبق افسانههای شفاهی وی برادر كاظم بن عباس است كه به طور فرضی در قرن يازدهم در مجتمع شاه زند سمرقند تدفين شده و عموزادهی حضرت محمّد(ص) میباشد.
موزه تاریخی شهر خجند چندين سال پیش گشایش یافت. اين موزه هم اکنون به مهمترین مکان دیدنی شهر تبدیل شده و بازدید از آن جزء برنامههای حتمی ميهمانان دوّمین شهر بزرگ تاجیکستان است. نمای ساختمان آن که به استحکامات عظیم باستانی میماند، یادآور دژ بزرگی است که زمانی در کرانۀ رود سیر(سیحون) خودنمایی میکرد و گویا در سدۀ چهارم پیش از میلاد دیدبانگاه لشکر اسکندر مقدونی بوده است. بازماندههای آن دژ کهن را میتوان درست در کنار همین ساختمان جدید امروزي به نظاره نشست.
مجتمع شیخ مصلحالدین در مرکز تاریخی خجند یکی از مهمترین مجموعههای مذهبی و معماری شهر است. هسته آرامگاهی مجموعه در طول چند سده دگرگون شده و یونسکو در پرونده پیشنهادی کریدور فرغانه–سیردریا، بنای موجود را مجموعهای متعلق به سدههای چهاردهم تا شانزدهم معرفی میکند. زیارتخانه، گورخانه گنبددار، سنگقبر چوبی منبتکاریشده، مسجد جامع و مناره از عناصر شاخص آن هستند.
خجند دوّمين شهر بزرگ تاجيكستان میباشد، كه در شمال كشور واقع شده است، يكی از قديمیترين شهرهای تاجيكستان كه حدود 2300 سال قبل در طول دوران الكساندر بزرگ تأسيس شد. طبق گفته تاريخ نويسان يونانی در سال 329 قبل از ميلاد مسيح، الكساندر بزرگ قلعهای بر روی رودخانه تانايس يا ياكسارت (سيحون امروزی) بنا كرد، و با آن مرز طبيعی امپراطوری خود را مشخّص كرد. وی آن را به نام خود ناميد و آن را با جنگجويان يونانی و جمعيّت محلّی سكنی داد.
در كنار رود زرافشان، در قسمت پايان دهِ ويشب، واقع در ولايت سغد تاجيكستان مزار مباركي وجود دارد كه مردم آن را منسوب به عارف نامآور و آفتاب عالم عرفان شمسالدّين تبريزی میدانند. اين روستا حدوداً 200 كيلومتر تا شهر دوشنبه پايتخت تاجيكستان و 250 كيلومتر تا شهر سمرقند فاصله دارد. مردم روستای ويشب و روستاهای اطراف تمامی مراسم و سنّتهای مذهبی خود را در اين مزار انجام میدهند.
باغ گیاهشناسی پامیر در ارتفاعات بالای شهر خاروغ، مرکز ولایت خودمختار کوهستان بدخشان تاجیکستان، یکی از شاخصترین باغهای گیاهشناسی مرتفع جهان و یک مرکز مهم پژوهش گیاهان کوهستانی است. این باغ در سال ۱۹۴۰ تأسیس شد و منابع ملی تاجیکستان و گزارش کشوری منابع ژنتیکی گیاهی، ارتفاع بخش اصلی آن را حدود ۲۳۲۰ متر ذکر میکنند. باغ علاوه بر چشمانداز خاروغ، مجموعهای چند هزارگونهای و عرصههای آزمایشی برای بررسی سازگاری گیاهان با شرایط سخت پامیر دارد.
قلعه یمچون یکی از بزرگترین استحکامات تاریخی دره وخان در بدخشان کوهستانی تاجیکستان است. این دژ در ارتفاع حدود ۳۱۶۴ متر، نزدیک روستای یمچون در ناحیه ایشکاشیم قرار دارد و بر مسیرهای تاریخی دره پنج اشراف دارد. پرونده تاجیکستان در فهرست موقت یونسکو، دورههای استفاده از محوطه را از حدود سدههای دوم و اول پیش از میلاد تا سدههای پنجم تا هفتم و سپس دهم تا یازدهم میلادی ذکر میکند؛ بنابراین نسبتدادن کل مجموعه موجود فقط به «قرن سوم پیش از میلاد» سادهسازی تاریخ چندمرحلهای آن است.
در فوریه سال 1911 در مرکز پامير زلزلهای در مقیاس 9 ریشتر به وقوع پیوست و سبب یک رانش عظیم شد که رودخانه مرغاب را مسدود کرد. قسمت پهناوری از سراشیبیهای موزكال فرو ریختند و به آرامی روستای اوسای در زير حجم عظيمی خاك مدفون شد. تقریباً 90 سکنه از روستا کشته شدند. احتمالاً آنها هرگز نفهمیدهاند چه اتفاقی افتاده است. مسدود شدن رودخانه سبب ایجاد یک دریاچه شد. دریاچه شروع به انباشتن آب رودخانه کرد و یک سال بعد از زلزله به روستای سارز سرازیر شد.
قلّه اسماعيل سامانی معروفترین منطقهی گردشگری و کوهنوردی در پامیر، بلندترین قلّه در همهی کشورهای مشترک المنافع (CIS) است. اين قلّه تا پيش از اين با نام قلّه كمونيزم مشهور بود. ارتفاع اين قلّه مشهور از سطح دريا 7495متر میباشد. قلّه كمونيزم در سال 2000 به احترام پایهگذار سلسهی بزرگ سامانيان در قرن 10 به اسماعیل سامانی، تغییر نام داده شد. قلّه در سال 1928م در طی تحقیق یک هیئت اعزامی از آلمان و شوروی کشف شد و تا مدّتی قلّه استالين نام داشت.
کوهستان افسانهای لعل در سمت چپ درّهای به همین نام در شمال سراشیبیهای رشته کوه لعل و در سمت راست رودخانهی پنج و در بین راه بین خاروغ و ايشكاشيم واقع شده است. لازم است شما از جادهی اصلی به سمت چپ بچرخید و از سربالايیهای کوهستان به سمت روستای كوه لعل که 200 متر بالاتر از رودخانهی پنج واقع شده است، بالا بروید. تقریباً 8 کیلومتری بعد از روستا و بعد از چندین پیچ در جاده به کوهستان لعل میرسید.
درياچه قرهكول يا دریاچه سیاه بزرگترین منبع آب طبیعی در تاجیکستان است که در شرق پامیر واقع شده و 3900 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این دریاچه مساحتی در حدود 380 کیلومتر مربع را در بر میگیرد و متوسط تا 238 متر عمق دارد. این دریاچه 33 کیلومتر طول و 23 کیلومتر پهنا داشته و یک رشته جزیره بزرگ که از شمال به جنوب کشیده شده دریاچه را به دو قسمت کمعمق شرقی و قسمت عمیق غربی تقسیم کرده است.
لازوريت يا همان سنگ لاجورد يا لاژورد نام دیگر این سنگ معدنی است که طیف متنوعی از نیلی، بنفش، آبی گلگندم یا سبزآبی دارد. منابع محدودی از این سنگ در جهان وجود دارد. در افغانستان، تاجیکستان، روسیه و شیلی معادني از اين سنگ پيدا شده است. بهترین سنگهای نیلی فقط در پامیر غربی و افغانستان استخراج میشود و بسیار نادر است. نمونههای لاجورد معمولاً به علّت ناخالصی خالدار یا راهراه هستند. کریستالهای پریت طلایی، پریت سولفوریک این سنگ را به نحو خاصی زیبا میسازد.
قلعه قهقهه یکی از دژهای تاریخی شاخص بدخشان کوهستانی تاجیکستان است که بر صخرهای طبیعی در نزدیکی اشکاشم و مشرف به رود پنج قرار دارد. منبع رسمی گردشگری تاجیکستان ارتفاع محل را حدود ۲۶۴۲ متر از سطح دریا، ارتفاع صخره را حدود ۱۲۵ متر بالاتر از ساحل چپ رود و فاصله قلعه را حدود ۵ کیلومتر از مرکز اشکاشم اعلام میکند. جایگاه مرتفع قلعه امکان دیدهبانی بر دره وخان و مسیر حرکت کاروانها را فراهم میکرد و همین موقعیت، اهمیت دفاعی آن را توضیح میدهد.
گرمچشمه یکی از شناختهشدهترین چشمههای آب گرم و تفرجگاههای آبدرمانی پامیر در بدخشان کوهستانی تاجیکستان است. آب گرم معدنی از میان سنگها و رسوبات تراورتنی بیرون میآید و در پیرامون خروجیها حوضچهها و سازندهای آهکی ایجاد کرده است. منابع رسمی تاجیکستان دمای متوسط آب را حدود ۵۹ درجه سانتیگراد گزارش میکنند و ترکیب آن را در رده آبهای گرم معدنی حاوی ترکیبات سولفیدی/سولفید هیدروژن، کربناتی، کلریدی ـ هیدروکربناتی، سدیمی و سیلیسی توصیف میکنند.