جاذبه‌های تاریخی ایران
آسبادهای نشتیفان یکی از شگفت‌انگیزترین نمونه‌های معماری بومی و فناوری سنتی ایران هستند؛ مجموعه‌ای از سازه‌های خشتی، گلی و چوبی که در دل یکی از بادخیزترین مناطق شرق کشور شکل گرفته‌اند. این آسبادها حاصل شناخت دقیق انسان از اقلیم و استفاده هوشمندانه از نیروی طبیعت برای تأمین یکی از مهم‌ترین نیازهای زندگی، یعنی آسیاب کردن غلات، بوده‌اند.
معبد آناهیتا کنگاور یکی از مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین آثار معماری باستانی ایران است؛ بنایی سنگی که بر فراز یک تپه طبیعی در شهر کنگاور استان کرمانشاه ساخته شده و بقایای آن هنوز تصویری از عظمت معماری و مهندسی دوران باستان را پیش چشم بازدیدکننده قرار می‌دهد. ساختار پلکانی بنا، دیوارهای سنگی عظیم، ستون‌های متعدد و توجه ویژه به آب، از مهم‌ترین ویژگی‌هایی هستند که این محوطه را به یکی از آثار شاخص باستان‌شناسی غرب ایران تبدیل کرده‌اند.
میل اژدها یکی از بناهای سنگی شگفت‌انگیز و کمتر شناخته‌شده ایران است؛ برجی چهارگوش و بلند که در منطقه‌ای کوهستانی و نسبتاً دورافتاده از استان فارس قرار گرفته و به دلیل ظاهر خاص، معماری سنگی و کاربری اسرارآمیزش، از آثار قابل توجه دوره اشکانی به شمار می‌رود. این بنا با نام‌هایی مانند آتشگاه، دیمه‌میل و میل آزاد نیز شناخته می‌شود و در میان کوه و دره، در مجاورت یکی از مسیرهای مهم باستانی قرار گرفته است.
آتشکده یزد یا آتشکده ورهرام یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای زرتشتی ایران و از جاذبه‌های فرهنگی شهر یزد است. بنای فعلی آتشکده در دوره پهلوی اول ساخته شده، اما اهمیت آن تنها به ساختمان امروزی محدود نمی‌شود؛ زیرا آتشی که در این مکان نگهداری می‌شود، در سنت زرتشتیان پیشینه‌ای بسیار طولانی دارد و از مهم‌ترین آتش‌های مقدس جامعه زرتشتی به شمار می‌رود.
قنات قصبه در شهر گناباد استان خراسان رضوی قرار دارد و یکی از شگفت‌انگیزترین نمونه‌های مهندسی آب در ایران باستان است. این قنات با قدمتی حدود ۲۵۰۰ سال، شبکه‌ای از تونل‌های زیرزمینی و چاه‌های عمودی است که آب سفره‌های زیرزمینی را بدون استفاده از پمپ و تنها با کمک شیب زمین به سمت مناطق پایین‌دست هدایت می‌کرده است. قنات قصبه امروزه نیز اهمیت خود را حفظ کرده و در سال ۲۰۱۶ به همراه ۱۰ قنات دیگر ایران در قالب پرونده «قنات ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
قلعه رودخان یا قلعه حسامی یکی از مشهورترین دژهای تاریخی گیلان است که در ارتفاعات جنگلی شهرستان فومن و در نزدیکی روستای رودخان قرار دارد. این قلعه در ارتفاعی حدود ۶۶۵ تا ۷۱۵ متر از سطح دریا ساخته شده و موقعیت آن در میان جنگل‌های انبوه، شیب‌های کوهستانی و دره‌ای که رودخانه رودخان از کنار آن می‌گذرد، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تجربه بازدید از آن است. فاصله قلعه از فومن حدود ۲۵ کیلومتر است و مسیر رسیدن به آن پس از پایان جاده خودرو، با یک صعود نسبتاً طولانی پیاده ادامه پیدا می‌کند.
عمارت مفخم یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی بجنورد و از شاخص‌ترین یادگارهای معماری دوره قاجار در خراسان شمالی است. این بنا در شهر بجنورد قرار دارد و امروزه بخشی از مجموعه تاریخی مفخم به شمار می‌رود؛ مجموعه‌ای که در گذشته بسیار گسترده‌تر از بنای امروزی بوده و فضاهایی مانند آینه‌خانه، حوض‌خانه، باغ فواره و عمارت کلاه‌فرنگی را در خود جای می‌داده است.
شهر زیرزمینی کاریز کیش با توجه به عمق کم این جزیره در عمق 12 متری زیر زمین قرار دارد و ارتفاع آن به 8 متر می‌رسد. این شهر زیرزمینی شامل سه رشته قنات و 274 حلقه چاه و مكانی تفريحی است و امكان بازديد قنات‌های باستانی جزيره زيبای كيش در آن فراهم است.
شهر زیرزمینی نوش‌آباد که با نام «اویی» یا «اوئی» شناخته می‌شود، یکی از شگفت‌انگیزترین سازه‌های دست‌کند ایران است که در زیر بافت تاریخی شهر نوش‌آباد، از توابع شهرستان آران و بیدگل در استان اصفهان قرار دارد. این مجموعه در زیر سطح زمین ساخته شده و بخش‌هایی از آن در محدوده مجموعه تاریخی آب‌انبار چاله‌سی قرار گرفته است.
برج شمس تبریزی در شهر خوی، در کنار آرامگاه شمس تبریزی قرار دارد و یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی این شهر به شمار می‌رود. این برج استوانه‌ای و میان‌تهی از بناهای متفاوت معماری منطقه است و بیش از آنکه تنها یک مناره تاریخی باشد، پیوندی میان تاریخ تصوف، معماری دوره صفوی و شخصیت شمس تبریزی ایجاد می‌کند.
سردر باغ ملی یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی تهران و یکی از مهم‌ترین نشانه‌های معماری شهری پایتخت در دوره گذار از قاجار به پهلوی است. این بنای آجری در محدوده میدان مشق، در قلب بافت تاریخی تهران قرار دارد و امروزه در میان مجموعه‌ای از مهم‌ترین ساختمان‌های تاریخی و فرهنگی شهر دیده می‌شود.
رصدخانه مراغه از بزرگ ترین و مشهورترین رصدخانه های اسلامی در جهان با ابزارآلات رصدی عظیم با دقت بالا در دوره قبل از اختراع تلسکوپ بوده است. این بنا به سفارش خواجه نصیرالدین طوسی فیلسوف، ریاضیدان و منجم بزرگ دوره ایلخانی و به فرمان هولاکوخان بر روی تپه ای در غرب مراغه پایه ریزی شد. زیج معروف ایلخانی (زیج به معنی تعیین موقعیت و چگونگی حرکات ستارگان) نیز در این مکان فراهم شد.
رختشویخانه زنجان، حمام و مرکز شست‌وشوی زنان در قلب بافت تاریخی شهر، مکانی با ارزش فرهنگی و تاریخی است که نقش مهمی در زندگی روزمره زنان داشته و نمادی از سنت‌های گذشتگان و معماری اصیل منطقه به شمار می‌رود.
مسجد تاریخانه دامغان یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی شهر دامغان و از کهن‌ترین مساجد ایران است؛ بنایی که اهمیت آن تنها به قدمت زیاد محدود نمی‌شود، بلکه در معماری آن می‌توان پیوندی روشن میان سنت‌های معماری ایران پیش از اسلام و معماری نخستین سده‌های اسلامی مشاهده کرد. ساختمان مسجد بر پایه شبستانی ستون‌دار شکل گرفته و ساختار کلی آن، با صحن مرکزی و رواق‌های پیرامون، یادآور برخی بناهای معماری دوره ساسانی است.
محله فهادان یکی از ارزشمندترین بخش‌های بافت تاریخی یزد و از مشهورترین محله‌های قدیمی این شهر است؛ محله‌ای که قدم زدن در کوچه‌های باریک، پیچ‌درپیچ و خشتی آن، تصویری زنده از معماری و شیوه زندگی سنتی یزد را پیش چشم گردشگران قرار می‌دهد. فهادان در مجاورت محله‌هایی مانند شاه ابوالقاسم، بازار نو، مال‌میر و کوشک‌نو قرار گرفته و بخش قابل توجهی از بناهای تاریخی یزد را در خود جای داده است.
کاخ مرمر رامسر یکی از شناخته‌شده‌ترین جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی شهر رامسر است؛ عمارتی که در میان باغی سرسبز و چشم‌نواز قرار گرفته و ترکیب معماری، تاریخ معاصر ایران و تنوع گیاهی آن، تجربه‌ای متفاوت از سفر به این شهر شمالی ایجاد می‌کند. رامسر بیشتر با جنگل‌های هیرکانی، ییلاق‌های کوهستانی و ساحل دریای خزر شناخته می‌شود، اما کاخ مرمر یکی از مهم‌ترین بناهایی است که در محدوده شهری می‌تواند بخشی از تاریخ معاصر ایران را پیش روی گردشگران قرار دهد.
خانه سوکیاس یکی از خانه‌های تاریخی و کمتر شناخته‌شده محله جلفای اصفهان است؛ بنایی که اهمیت آن تنها به قدمت و معماری دوره صفوی محدود نمی‌شود و از نمونه‌های ارزشمند همزیستی و تعامل فرهنگی میان جامعه ارمنی جلفا و فرهنگ معماری اصفهان در دوره صفویه به شمار می‌رود. در این خانه، معماری سنتی اصفهان با نیازهای فرهنگی و مذهبی ساکنان ارمنی درهم آمیخته و نتیجه آن بنایی است که در عین شباهت به خانه‌های تاریخی اصفهان، ویژگی‌های خاص خود را حفظ کرده است.
پل قدیم دزفول یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی استان خوزستان و یکی از شاخص‌ترین سازه‌های تاریخی شهر دزفول است که بر روی رودخانه دز قرار گرفته است. این پل با حدود ۱۸۰۰ سال قدمت، بخشی از تاریخ معماری و مهندسی دوره ساسانی را در خود حفظ کرده و هنوز هم یکی از مهم‌ترین نمادهای تاریخی شهر به شمار می‌رود. قرار گرفتن پل در کنار رودخانه پرآب دز و در میان بافت تاریخی شهر، باعث شده بازدید از آن تنها تماشای یک سازه تاریخی نباشد و به تجربه‌ای جذاب از ترکیب معماری، طبیعت و تاریخ تبدیل شود.
مجموعه نارنجستان قوام از باغهای مشهور شهر شیراز می باشد. شیراز همواره به باغهای زیبا و باصفایش معروف بوده است به خصوص در فصل بهار و ماه اردیبهشت که عطر بهارنارنج فضای شهر را پر می‌کند. اگر در بهار به شیراز سفر کردید بازدید از مجموعه باغ نارنجستان قوام را حتما در برنامه‌های خود قرار دهید تا از عطر بهارنارنج مدهوش شوید. باغ و عمارت نارنجستان قوام متعلق به خاندان قوام، یکی از خانواده‌های بانفوذ در دربار قاجار بوده است.
باغ جهان‌نما یکی از باغهای تاریخی و شناخته‌شده شیراز است که در بخش شمالی شهر و در نزدیکی دروازه قرآن و حافظیه قرار دارد. این باغ بخشی از میراث ارزشمند باغ‌سازی شیراز است؛ شهری که تاریخ آن نه‌تنها در بناهای تاریخی، بلکه در باغ‌ها، درختان کهنسال، آبراهه‌ها و فضای سبز نیز روایت می‌شود. قرار گرفتن باغ در مسیر میان دروازه قرآن و مجموعه حافظیه باعث شده است که بازدید از آن به‌راحتی با گشت‌وگذار در یکی از مهم‌ترین محورهای گردشگری شیراز ترکیب شود.
تاریکه بازار یکی از مهم‌ترین بازارهای تاریخی کرمانشاه و از شناخته‌شده‌ترین بازارهای سنتی غرب ایران است. این مجموعه در مرکز شهر و در محدوده خیابان مدرس، در کنار سبزه‌میدان یا میدان پانزده خرداد قرار گرفته و هنوز هم بخش‌هایی از زندگی تجاری سنتی کرمانشاه در آن جریان دارد. بازار مجموعه‌ای گسترده از راسته‌ها، سراها، دالان‌ها و حجره‌هاست که در طول زمان با تغییرات شهری، بخش‌هایی از آن از هم جدا شده‌اند، اما هسته تاریخی بازار همچنان قابل تشخیص است.
دیوار بزرگ گرگان یکی از مهم‌ترین آثار معماری و نظامی ایران باستان و یکی از شگفت‌انگیزترین سازه‌های دفاعی دوره ساسانی است که در گستره وسیعی از استان گلستان و منطقه ترکمن‌صحرا امتداد داشته است. این دیوار تاریخی در منابع و میان مردم با نام‌هایی مانند دیوار سرخ، مار سرخ، قزل‌آلان و سد اسکندر شناخته می‌شود و بقایای آن امروزه در محدوده شهرستان‌های بندر ترکمن، آق‌قلا، گنبد کاووس و کلاله دیده می‌شود.
باغ ارم شیراز یکی از شناخته‌شده‌ترین باغهای تاریخی ایران و از زیباترین نمونه‌های باغ ایرانی است که در شمال‌غربی شهر شیراز و در دامنه کوه آسیاب سه‌تایی قرار دارد. این باغ تاریخی علاوه بر ارزش معماری و هنری، امروزه به دلیل تنوع گسترده گونه‌های گیاهی و فعالیت‌های پژوهشی، جایگاه ویژه‌ای در حوزه گیاه‌شناسی دارد.
حافظیه آرامگاه خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، غزل‌سرای بزرگ قرن هشتم هجری و یکی از مشهورترین شاعران تاریخ ایران است. این مجموعه در شهر شیراز قرار دارد و به دلیل پیوند عمیق حافظ با فرهنگ و هویت این شهر، یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی و ادبی شیراز به شمار می‌رود. حافظیه تنها یک آرامگاه نیست؛ بلکه فضایی است که در آن معماری، باغ ایرانی، ادبیات فارسی و خاطره جمعی ایرانیان در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
شیراز را شهر شور، شعر و عشق می دانند، شهری که چون چهل تکه ای است قدیمی که هر تکه اش طرحی و نقشی متفاوت دارد. شهر بهارنارنجها، شهر حافظ و سعدی، شهر سروهای سر به فلک کشیده، شهر نقوش باستانی تخت جمشید و شهر باغ ها مصفا و شهری که مهربانی آدمهایش، گذشته را به حال پیوند می‌دهد.
حمام وکیل شیراز یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شهر و از مهم‌ترین یادگارهای دوره زندیه است. این حمام به دستور کریم‌خان‌زند، بنیان‌گذار سلسله زندیه، در مرکز شهر تاریخی شیراز ساخته شد و در کنار مسجد وکیل و بازار وکیل قرار گرفت. این سه بنا در کنار یکدیگر بخش مهمی از مجموعه شهری دوره زندیه را تشکیل می‌دهند و بازدید از آن‌ها تصویری روشن از شیراز در دوران حکومت کریم‌خان ارائه می‌کند.
آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر بزرگ حماسه‌سرای ایران و خالق شاهنامه، در باغی وسیع در شمال شهر تاریخی توس قرار دارد. این مجموعه یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی و ادبی خراسان رضوی است و به دلیل نزدیکی به مشهد، مقصدی محبوب برای زائران و گردشگرانی است که می‌خواهند با یکی از تأثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخ ادبیات ایران آشنا شوند. فضای آرامگاه تنها به بنای یادبود فردوسی محدود نمی‌شود و باغ، استخر، مجسمه فردوسی، موزه، کتابخانه و آرامگاه مهدی اخوان ثالث را نیز دربر می‌گیرد.
عمارت خسرو آباد در بلوار خسروآباد (شبلي) شهر سنندج قرار دارد. عمارت در نوع خود بي‌نظيربوده وسالها مركز حكومت حكام اردلان به ويژه خسروخان بوده است. مجموعه عمارت و باغ آن افزون بر دو بخش اصلي يعني قصر سلطنتي با ورودي ستون دار در بخش غربي و ساختمان شرقي باغلام گردشها و ايوان ستون‌دار مشرف بر صحن عمارت و فضاي بيروني بنا داراي فضاهاي ديگري چون حمام، اتاق قاپي چيان و خدمتكاران است. تزئينات معماري اين بنا شامل گچبري، آجر كاري، اروسي‌هاي زيبا و حوض چليپا شكل داخل عمارت است.
ریجاب یا «ریژاو» یکی از زیباترین مناطق کوهستانی استان کرمانشاه است که در شهرستان دالاهو قرار دارد و به دلیل چشمه‌های فراوان، آبشارهای بلند، رودخانه خروشان، دره‌های سرسبز و آثار تاریخی ارزشمند، یکی از مقصدهای جذاب طبیعت‌گردی و تاریخی غرب ایران به شمار می‌رود. این منطقه حدود ۱۲۰ کیلومترمربع وسعت دارد و در ناحیه‌ای کوهستانی با آب‌وهوایی نسبتاً معتدل قرار گرفته است.
مسجد عمادالدوله یکی از بناهای شاخص تاریخی شهر کرمانشاه است که در قلب بازار سنتی و در محدوده تاریکه‌بازار قرار دارد. قرار گرفتن مسجد در میان راسته‌های تجاری بازار، موقعیتی متفاوت به آن بخشیده است؛ زیرا این بنا از گذشته نه‌تنها محلی
یکی از منحصر به‌فردترین و ترسناک‌ترین سایت -موزه‌های جهان «سایت- موزه عصر آهن» گورستانی باستانی در قعر زمین است، جایی که 38 گور در کنار هم قرار گرفته و محل به خاک سپردن زن و مرد، پیر و جوان و چندین کودک است که از عصر آهن تاکنون یعنی حدود 4 هزار سال اینجا بی‌صدا خفته‌اند. فاصله طبقاتی، گور اغنیا و فقرا از هم قابل تشخیص است؛ ثروتمندان با مال و اموال خود، زنان با زیورالات و کودکان با اسباببازیهایشان به خاک سپرده شده‌اند.
تکیه بیگلربیگی از بناهای به‌جا مانده از دوران قاجار، در مرکز و بافت قدیم کرمانشاه و در محله فیض‌آباد است که حتی در بین مردم محلی کمتر شناخته شده است. از رهگذران خیابان مدرس آدرس تکیه را که بپرسید اکثرا اظهار بی‌اطلاعی می‌کنند. اما اگر به دنبال آدرس هستید بهتر است سراغ مغازه‌های قدیمی‌تر محله بروید البته سر کوچه تابلوی کوچکی هم هست که شما را به سمت تکیه بیگلر بیگی هدایت می‌کند.
گرمای تهران قدیم طبع ملوکانه قبله عالم، خان بابا خان، فتحعلی شاه قاجار را می آزرد. همین آزردگی موجب حکم همایونی مبنی بر ساخت اقامتگاهی تابستانی در سال 1187 خورشیدی شد که آن را باغ نگارستان نامیدند. این بنا آن زمان در بیرون تهران و در سرحد شمالی شهر ساخته شد و بعدها که ناصرالدین شاه دست به توسعه تهران زد.
بازار بزرگ تهران در قلب تاریخی پایتخت و در منطقه ۱۲ شهر تهران قرار دارد و یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی، تجاری و اجتماعی ایران به شمار می‌رود. این بازار از شمال به خیابان پانزده خرداد، از جنوب به خیابان مولوی، از شرق به محدوده خیابان مصطفی خمینی و از غرب به خیابان خیام می‌رسد و مجموعه‌ای گسترده از راسته‌ها، سراها، تیمچه‌ها، گذرها، مسجدها و فضاهای تجاری را در خود جای داده است.
حمدالله مستوفی مورخ بزرگ دوره ایلخانان جایگاه ویژه‌ای درمیان مردم قزوین دارد. نسبِ حمدالله مستوفی به حُربن یزید ریاحی می‌رسد و سه کتاب شامل «ظفرنامه»، «تاریخ گزیده» و «نهضتالقلوب» دارد و به دلیل احترام و علاقه مردم به او، بعد از فوتش در سال 750 هجری قمری برای این چهره فرهنگی آرامگاهی زیبا می‌سازند که درمیان مردم قزوین به دلیل بلندی و کشیدگی بنا و گنبد مخروطی شکلش به «گنبز دراز» یا «گنبد دراز» مشهور است.
غار کَرَفتو غاری است که در شهرستان ديواندره در استان کردستان ایران قرار گرفته‌است. این غار، یک غار آهکی است که در دوران سوم زمین‌شناسی شکل گرفته‌است. غار کرفتو بی شک یکی از جذاب ترین نقاط دیدنی مربوط به ایرانیان باستان است که بخش هایی از آن به صورت دست کند و بدون داشتن ابزار برقی شکل پیدا کرده است. این غار از نوع غارهای آهکی و طبیعی است و به احتمال زیاد در دوران سوم زمین شناسی شکل گرفته است.