جاذبه‌های تاریخی ایران
قبرستان هفتاد ملا یکی از آثار تاریخی متفاوت استان سیستان و بلوچستان است که در محدوده میرجاوه و در نزدیکی روستای گردشگری تمین قرار دارد. این گورستان در دامنه‌های شمالی کوه تفتان و در میان ارتفاعات ماسه‌سنگی شکل گرفته و موقعیت طبیعی آن، در کنار شیوه متفاوت ساخت قبرها، باعث شده است که هفتاد ملا از دیگر گورستان‌های تاریخی ایران متمایز باشد.
گوردخمه ها، مکانهایی مقدس برای دفن مردگان هستند که در پهنه استان کرمانشاه چندین و چند نمونه از آنها را میتوان یافت. گوردخمه‌ها روایتگر آیینهای باستانی تدفین هستند و در این میان گوردخمه دکان داوود، یکی از نمونههای مهم گوردخمههای ایران است.
عمارت مسعودیه در نزدیکی میدان بهارستان تهران، یکی از زیباترین ساختمان‌های تهران قدیم است که به خوبی مرمت شده و میزبان تهرانی‌ها و تمام تهرانی‌هاست. مسعودیه شاهد روزهای مهمی در تاریخ معاصر ایران بوده است؛ روزهایی تأثیرگذار از دوران قاجار و رویدادهای مشروطه که باعث شده این بنا در فهرست آثار ملی ایران ثبت شود.
چهارتاقی تیموری شیروان از بناهای تاریخی خراسان شمالی است که در روستای زیارت از توابع شهرستان شیروان قرار دارد. این بنای آرامگاهی در محوطه امامزاده حمزه رضا جای گرفته و به دلیل معماری ویژه و نسبت داده شدن آن به یکی از سرداران امیر تیمور، از آثار قابل توجه منطقه به شمار می‌رود.
برج مهماندوست که با نام برج معصوم‌زاده نیز شناخته می‌شود، در جنوب روستای مهماندوست و در نزدیکی امام‌آباد، حدود ۲۰ کیلومتری شمال‌شرقی دامغان در استان سمنان قرار دارد. این برج تاریخی در مسیر دامغان به شاهرود واقع شده و دسترسی نسبتاً مناسبی از طریق جاده اصلی منطقه دارد.
باغ عفیف‌آباد یکی از باغ‌های تاریخی و شناخته‌شده شیراز است که در خیابانی به همین نام قرار دارد. این مجموعه با نام باغ گلشن نیز شناخته می‌شود و از بخش‌هایی مانند باغ ایرانی، کاخ مرکزی، موزه عبرت و موزه سلاح تشکیل شده است.
باغ فتح‌آباد که به بیگلربیگی نیز مشهور است، یکی از باغ‌های وسیع و زیبای کویر ایران است که در بخش «اختیارآباد» کرمان جای دارد. باغ فتح‌آباد یادگاری است از دوران پادشاهی قاجار که گفته می شود الگویی برای ساخت باغ شاهزاده ماهان بوده است و هم‌اکنون نیز در سایه شهرت باغ شاهزاده ماهان خلوت گزیده است.
آتشکده نیاسر یا چهارتاقی نیاسر یکی از بناهای تاریخی ارزشمند ایران در شهر نیاسر از توابع شهرستان کاشان است. این بنا در دامنه رشته‌کوه کرکس و بر فراز صخره‌هایی مشرف به شهر نیاسر قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۱۷۴۱ متر است. جایگاه مرتفع بنا باعث شده چهارتاقی از نقاط مختلف پیرامون خود چشم‌انداز مناسبی داشته باشد و هم‌زمان با چشمه اسکندریه و دیگر جاذبه‌های تاریخی نیاسر، بخشی از سیمای تاریخی این شهر را شکل دهد.
آتشکده اسپاخو یکی از بناهای تاریخی ارزشمند خراسان شمالی است که در روستای اسپاخو، حدود ۶۱ کیلومتری جنوب غربی آشخانه و در نزدیکی مسیر گرگان به بجنورد قرار دارد. این بنا بر فراز تپه‌ای نسبتاً بلند در جنوب روستای امروزی اسپاخو ساخته شده و در میان باغ‌ها و چشم‌اندازهای طبیعی منطقه قرار گرفته است. موقعیت بنا در مسیر تاریخی ارتباطی میان شمال خراسان و نواحی شمالی ایران، اهمیت آن را در مطالعات تاریخی منطقه بیشتر کرده است.
داستان آرامگاه شاه نعمت الله ولی با آغاز سده نهم، به سال 808 خورشیدی، یعنی تاریخ درگذشت وی آغاز می‌شود. هنگامی که شاه نعمت‌الله در شهر کرمان درگذشت، پیکرش را در ماهانِ کرمان در باغی به خاک سپردند. سپس به فرمان «سلطان احمدشاه بهمنی»، پادشاه دکن هندوستان که یکی از پیروان و هواخواهان او بود، گنبد و بارگاهی بر گور شاه نعمت الله ساخته شد.
قلعه خرانق یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی روستای خرانق در شهرستان اردکان استان یزد است که در میان بافت تاریخی این روستا قرار گرفته است. این دژ خشتی در منطقه‌ای کویری شکل گرفته و مجموعه‌ای از خانه‌های مسکونی، برج‌های دیده‌بانی، دروازه‌ها و کوچه‌های باریک را درون حصار خود جای داده است. موقعیت قلعه در مسیرهای تاریخی پیرامون خرانق نیز به اهمیت آن افزوده و آن را به یکی از جاذبه‌های شاخص گردشگری تاریخی استان یزد تبدیل کرده است.
باغ دولت‌آباد یزد یکی از باغ‌های ایرانی به شمار می‌رود که به واسطه بادگیر بلندش زبانزد است. این باغ که در چهار منار یزد قرار گرفته است، نه تنها در فهرست آثار ملی ایران جای دارد، بلکه به عنوان یکی از باغ‌های برجسته ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز جای دارد.
قلعه «فورگ»، که قلعه «میرزا رفیع خان» نیز خوانده می‌شود، در سرزمینی ییلاقی در شمال روستای فورگ، در 5 کیلومتری شهرستان «درمیان» و ۱۱۰ کیلومتری غرب «بیرجند»، در استان «خراسان» قرار گرفته است. این دژ در بلندای ۱۸۴۰ متری بر روی بلندیهای دره درمیان و در دامنه کوه «مومن آباد» قرار دارد که به دشت «اسدیه» میرسد.
قلعه فلک‌الافلاک یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی خرم‌آباد و از شناخته‌شده‌ترین دژهای تاریخی غرب ایران است که بر فراز تپه‌ای در مرکز شهر خرم‌آباد قرار دارد. این قلعه در کنار رودخانه و چشمه گلستان ساخته شده و موقعیت مرتفع آن، چشم‌اندازی گسترده بر دره تاریخی خرم‌آباد ایجاد کرده است. امروزه فلک‌الافلاک یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی لرستان به شمار می‌رود.
گوهر تپه یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناختی پیش از تاریخ شمال ایران است که در استان مازندران، شهرستان بهشهر و در نزدیکی شهر رستمکلا قرار دارد. این محوطه در حدود ۲ کیلومتری شمال‌غربی رستمکلا و در مسیر جاده ساری به بهشهر واقع شده و در دشتی قرار گرفته که از جنوب به دامنه‌های جنگلی البرز و از شمال به دشت ساحلی دریای کاسپین نزدیک می‌شود. موقعیت جغرافیایی گوهر تپه یکی از دلایل اهمیت آن در شکل‌گیری و مطالعه استقرارهای پیش از تاریخ شرق مازندران است.
مجموعه تاریخی فرح‌آباد در حدود ۲۸ کیلومتری شمال شهر ساری و در نزدیکی ساحل دریای کاسپین قرار گرفته است. این مجموعه در محدوده فرح‌آباد امروزی و در مسیر ساری ← فرح‌آباد قرار دارد و فاصله آن تا ساحل دریا حدود ۲ تا ۳ کیلومتر گزارش شده است. بقایای این مجموعه، بخش‌هایی از شهر تاریخی فرح‌آباد دوره صفوی را دربرمی‌گیرد؛ شهری که در روزگار رونق خود یکی از مراکز مهم ساحلی و تجاری شمال ایران بود.
آرامگاه باباطاهر در میدان باباطاهر، در بخش شمال‌غربی شهر همدان و بر فراز تپه‌ای کم‌ارتفاع قرار دارد. این آرامگاه رو به دامنه‌های الوند ساخته شده و در اطراف آن فضای سبز و محوطه‌ای وسیع شکل گرفته است. موقعیت بنا در یکی از محورهای تاریخی همدان باعث شده آرامگاه باباطاهر در کنار ارزش ادبی و معماری، یکی از شناخته‌شده‌ترین نشانه‌های شهری این شهر نیز باشد.
در بندر قشم، کنگ، عمان، رأس الخیمه، جزیره هرمز و به طور کلی مناطق حاشیه‌ی خلیج همیشه فارس بقایای دیوارهایی دیده می‌شود. این دیوار‌ها در واقع مهم‌ترین اثر باقی مانده از روزگار استعمارگری پرتغالی‌ها بر سواحل و جزایر خلیج فارس است.
خانه نیما یوشیج در روستای یوش، از توابع بخش بلده شهرستان نور در استان مازندران قرار دارد. این خانه تاریخی در حدود ۵ کیلومتری غرب بلده، ۱۱۰ کیلومتری آمل و حدود ۱۸۰ کیلومتری تهران قرار گرفته و یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی و ادبی منطقه به شمار می‌رود.
«آرامگاه بزرگمهر» بر بلندای کوهستان «قهستان»، در شهر «قائن» استان «خراسان جنوبی» قرار دارد. با اینکه روشن نیست این بزرگمهر وزیر خسرو انوشیروان شاهنشاه ساسانی است یا وزیر دربار غزنوی، اما با اینحال هرکدام که باشد، آرامگاه او با گسترهای بیش از 500 هکتار امروزه در دامنهی کوه «ابوذر» در نزدیکی پارک جنگلی قهستان قرار گرفته است.
مجموعه تاریخی عباس‌آباد در حدود ۹ کیلومتری جنوب شرقی بهشهر، در دامنه‌های پوشیده از جنگل رشته‌کوه البرز در استان مازندران قرار دارد. این مجموعه تاریخی در محیطی سرسبز شکل گرفته و ترکیب کم‌نظیری از باغ ایرانی، معماری صفوی، سامانه‌های مدیریت آب و چشم‌انداز طبیعی شمال ایران را در خود جای داده است.
پل ورسک یکی از مشهورترین سازه‌های مهندسی راه‌آهن ایران در شهرستان سوادکوه استان مازندران است. این پل در مسیر راه‌آهن شمال، در نزدیکی روستای ورسک و در محدوده کوهستانی عباس‌آباد قرار گرفته و دو دامنه کوه را در ارتفاعی چشمگیر از کف دره به یکدیگر متصل می‌کند.
کوه خواجه یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تاریخی و باستان‌شناختی سیستان است که در نزدیکی زابل و در میان دشت سیستان قرار دارد. این کوه صخره‌ای و نسبتاً منفرد، در نزدیکی دریاچه هامون قرار گرفته و مجموعه‌ای از آثار معماری، مذهبی و نظامی را در خود جای داده است.
کاروانسرای دیر گچین یکی از مهم‌ترین کاروانسراهای تاریخی ایران است که در مرکز پارک ملی کویر و در مسیر تاریخی ری به قم قرار دارد. این کاروانسرا در حدود ۸۰ کیلومتری شمال شرقی شهر قم و در محدوده شهرستان قم قرار گرفته و از گذشته یکی از ایستگاه‌های مهم مسیرهای ارتباطی میان مرکز ایران و نواحی شرقی بوده است.
کاروانسرای پاسنگان در نزدیکی روستای زنبورک، در بخش مرکزی شهرستان قم و در مسیر تاریخی قم به کاشان قرار دارد. این کاروانسرا در حدود ۲۰ کیلومتری شهر قم واقع شده و امروزه در نزدیکی مسیر ارتباطی قم به کاشان قرار گرفته است. قرار گرفتن پاسنگان در یکی از مسیرهای مهم ارتباطی میان قم، کاشان و شهرهای مرکزی ایران، دلیل اصلی شکل‌گیری این بنا در گذشته بوده است.
آب انبارهای «سردار» در شهر «قزوین»، یکی بزرگ و یکی کوچک، هر دو به دست دو برادر به نامهای «محمد حسن خان سردار» و «محمد حسین خان سردار» که از فرمانروایان قزوین در دوران پادشاهی فتحعلی شاه قاجار بودند، ساخته شد. این دو سردار ایرانی سازه های دیگری نیز در قزوین ساختند که از میان آنها میتوان به مدرسه سردار اشاره کرد.
شهر باستانی «استخر» که با پژوهش های انجام شده قدمت شش هزار ساله اش آشکار شده است، در 5 کیلومتری «تخت جمشید» و 65 کیلومتری «پاسارگاد»، درون دره «پلوار» در پیرامون شهرستان «مرودشت» استان «فارس» قرار دارد.
«مسجد وکیل» که «مسجد سلطانی» نیز خوانده می‌شود، یکی از یادگارهای خاندان زندیه، در شیرازِ سده دوزادهم خورشیدی، پایتخت کریم خان زند است که نامش در فهرست آثار ملی ایران جای دارد. در تاریخ آمده است که کریم خان، «وکیل الرعایا»ی ایران، در هنگام ساخت مسجد وکیل، نوزاندگانی را برای شاد کردن دل و شتاب دادن به بازوان کارگران میفرستاده است.
ارگ کریم خان یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی شهر شیراز و از مهم‌ترین یادگارهای دوره زندیه است که در قلب بافت تاریخی شهر و در شمال شرقی میدان شهدا قرار دارد. این بنای باشکوه در روزگار کریم خان زند ساخته شد؛ زمانی که شیراز به پایتخت حکومت زندیه تبدیل شده بود و کریم خان برای سامان دادن به شهر، مجموعه‌ای از بناهای حکومتی، مذهبی، تجاری و خدماتی را در کنار یکدیگر ایجاد کرد.
شهر شیراز (مرکز استان فارس) درگذشته دارای شش دروازه بود که نام این دروازه‌ها عبارت است از: دروازه قرآن، دروازه اصفهان، دروازه سعدی، دروازه قصابخانه، دروازه کازرون و دروازه شاه داعی الی اله«دروازه قرآن» کهن ترین دروازه شیراز از میان شش دروازه قدیم این شهر است. این دروازه بر سر راه یکی از ورودیهای شیراز جای گرفته که «اصفهان» را به «مرودشت» و «فیروزآباد» میرساند.
خورهه یکی از کهن‌ترین محوطه‌های باستانی استان مرکزی است که در نزدیکی روستایی به همین نام، در شمال شرقی شهرستان محلات قرار دارد. این محوطه به دلیل دو ستون سنگی بلند با سرستون‌های الهام‌گرفته از معماری ایونیک، شهرت ویژه‌ای در میان آثار باستانی ایران دارد؛ ستون‌هایی که سال‌ها باعث شده بود محوطه خورهه به عنوان بقایای یک معبد یا آتشکده سلوکی معرفی شود.
گورستان و زیارتگاه خالد نبی یکی از متفاوت‌ترین مجموعه‌های تاریخی، مذهبی و فرهنگی شمال ایران است که در ارتفاعات گوگجه‌داغ، در بخش مراوه‌تپه استان گلستان قرار دارد. این مجموعه در میان تپه‌ماهوره‌های سبز و چشم‌اندازهای گسترده ترکمن‌صحرا جای گرفته و به دلیل وجود صدها سنگ‌مزار ایستاده با شکل‌های غیرمعمول، یکی از شناخته‌شده‌ترین محوطه‌های تاریخی استان گلستان به شمار می‌رود.
تورنگ تپه یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی شمال ایران است که در نزدیکی روستای تورنگ تپه، در شمال شرقی گرگان و در دشت گرگان قرار دارد. این محوطه باستانی در منطقه‌ای قرار گرفته که از یک سو به دامنه‌های البرز و از سوی دیگر به دشت‌های گسترده جنوب شرقی دریای خزر و مسیرهای ارتباطی آسیای مرکزی نزدیک است.
پل زمان خان یکی از شناخته‌شده‌ترین پل‌های تاریخی استان چهارمحال و بختیاری است که بر روی رودخانه زاینده‌رود و در نزدیکی شهر سامان ساخته شده است. این پل در فاصله حدود ۲۲ کیلومتری شمال شهرکرد و حدود پنج کیلومتری شهر سامان قرار دارد و از گذشته یکی از مسیرهای مهم عبور از زاینده‌رود در این منطقه بوده است.
تنگ سولک یا سروک یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تاریخی شهرستان بهمئی در استان کهگیلویه و بویراحمد است که در میان کوهپایه‌های زاگرس و در نزدیکی شهر لیکک قرار دارد. این محوطه باستانی به دلیل وجود مجموعه‌ای از نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های مربوط به دوره الیمایی و اشکانی، استودان‌ها و بقایای راه سنگفرش باستانی، اهمیت ویژه‌ای در شناخت تاریخ جنوب‌غرب ایران دارد.
سنگ‌نگاره و سنگ‌نوشته آنوبانی‌نی از کهن‌ترین آثار سنگی شناخته‌شده در ایران و یکی از مهم‌ترین یادگارهای قوم لولوبی در زاگرس است. این اثر در نزدیکی شهر سرپل‌ذهاب در استان کرمانشاه قرار دارد و حدود ۲۳۰۰ سال پیش از میلاد، در هزاره سوم پیش از میلاد، بر بدنه کوه تراشیده شده است.