مقدمه
گورستان و زیارتگاه خالد نبی یکی از متفاوتترین مجموعههای تاریخی، مذهبی و فرهنگی شمال ایران است که در ارتفاعات گوگجهداغ، در بخش مراوهتپه استان گلستان قرار دارد. این مجموعه در میان تپهماهورههای سبز و چشماندازهای گسترده ترکمنصحرا جای گرفته و به دلیل وجود صدها سنگمزار ایستاده با شکلهای غیرمعمول، یکی از شناختهشدهترین محوطههای تاریخی استان گلستان به شمار میرود.
در این مجموعه، زیارتگاه خالد نبی، زیارتگاه چوپان آتا، زیارتگاه عالم بابا و گورستان تاریخی خالد نبی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. ترکیب این بناهای زیارتی با سنگافراشتههای پراکنده بر روی تپهها و چشمانداز طبیعی گوگجهداغ، منظرهای ایجاد کرده که نمونه مشابه آن را بهسادگی نمیتوان در دیگر نقاط ایران پیدا کرد.
با این حال، درباره قدمت و کاربری سنگمزارهای خالد نبی باید با احتیاط سخن گفت. برخلاف برخی روایتهای گردشگری که قدمت آنها را تا دوران پیشاتاریخ و حتی پارینهسنگی عقب میبرند، پژوهشهای باستانشناختی موجود چنین تاریخگذاری قطعیای را تأیید نمیکنند. دیوید استروناخ در بررسی میدانی سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰، بیش از ۶۰۰ سنگ ایستاده را ثبت کرد و آنها را در دو گروه اصلی طبقهبندی کرد؛ پژوهشهای بعدی نیز قدمت و معنای دقیق این سنگها را همچنان موضوعی نیازمند بررسی بیشتر دانستهاند.
گورستان خالد نبی کجاست؟
گورستان و زیارتگاه خالد نبی در شمال شرقی استان گلستان و در ارتفاعات گوگجهداغ قرار دارد. این مجموعه حدود ۹۰ کیلومتر با گنبد کاووس و حدود ۵۵ تا ۶۰ کیلومتر با کلاله فاصله دارد و از روستای گچیسو نیز حدود ۶ کیلومتر فاصله دارد. منابع مختلف، بسته به مسیر محاسبه فاصله، اعداد متفاوتی ارائه میکنند.
مجموعه در ارتفاعی حدود ۷۰۰ متر از سطح دریا قرار گرفته و در محدودهای کوهستانی و مرتفع، مشرف به تپهماهورههای وسیع ترکمنصحراست.
مسیر رسیدن به مجموعه از گچیسو به بعد حالوهوای کوهستانی پیدا میکند و در فصل بهار، دامنههای اطراف با پوشش گیاهی و گلهای وحشی جلوهای چشمگیر دارند.
خالد نبی کیست؟
خالد نبی در باورهای مذهبی مردم ترکمن منطقه جایگاه ویژهای دارد و زیارتگاه او از گذشته محل مراجعه و زیارت مردم، بهویژه ترکمنهای منطقه، بوده است.
درباره شخصیت تاریخی خالد نبی روایتهای متفاوتی در منابع مذهبی و عامیانه وجود دارد و نمیتوان همه این روایتها را به عنوان داده تاریخی قطعی پذیرفت. در منابع محلی، او پیامبری معرفی میشود که پیش از ظهور اسلام میزیسته و مردم را به توحید دعوت میکرده است.
به همین دلیل، بهتر است در معرفی این مکان میان باور و سنت زیارتی مردم و اطلاعات تاریخی قابل اثبات تفاوت قائل شویم. خود زیارتگاه نیز فاقد کتیبه تاریخی قابل اتکایی است که بتوان بر اساس آن تاریخ دقیق بنا یا مشخصات تاریخی مدفون در آن را تعیین کرد.
زیارتگاه خالد نبی
زیارتگاه خالد نبی بنایی ساده با پلان چهارگوش است که در ارتفاعات گوگجهداغ قرار گرفته است. بنای کنونی دارای سقف گنبدی، پنجرههای متعدد و درگاهی با طاق است و فضای داخلی آن بسیار ساده طراحی شده است.
در داخل بنا، قبری با ارتفاع حدود یک و نیم متر قرار دارد که فاقد کتیبه تاریخی است. روی قبر پارچهای سفید با نوارها و تکههای پارچه رنگی قرار گرفته که بخشی از سنتهای زیارتی و باورهای محلی پیرامون این مکان را نشان میدهد.
در اطراف زیارتگاه نیز امکانات و بناهای خدماتی سادهای برای زائران ایجاد شده است. مسجد، آبانبارها که در گویش محلی «لاری» نامیده میشوند و چند اتاق برای اقامت یا استراحت زائران از جمله این بخشها هستند.
چشمه خضر دندان
در نزدیکی زیارتگاه خالد نبی، چشمهای به نام خضر دندان قرار دارد که بیشتر در فصل بهار جریان پیدا میکند.
این چشمه در باورهای محلی جایگاه ویژهای دارد و برخی زائران آب آن را متبرک و دارای خاصیت درمانی میدانند. چنین باورهایی بخشی از فرهنگ شفاهی و سنت زیارت در میان مردم منطقه هستند و باید در چارچوب میراث فرهنگی ناملموس منطقه مورد توجه قرار گیرند.
در فصل بهار، جریان آب چشمه در کنار سرسبزی دامنههای گوگجهداغ، به جذابیت طبیعی مجموعه اضافه میکند.
زیارتگاه چوپان آتا
کمی دورتر از زیارتگاه خالد نبی، بنایی با عنوان چوپان آتا قرار دارد که در فرهنگ ترکمنی جایگاه خاصی دارد.
چوپان آتا بنایی چهارگوش با گنبدی فلزی و نوکتیز است. در چهار طرف بنا پنجرههای طاقدار دیده میشود و در یکی از دیوارها ورودی کوچکی به فضای قبر داخل بنا وجود دارد.
نمای بیرونی ساختمان با سیمان پوشیده شده و از نظر معماری، بنایی ساده و متأخر است. به همین دلیل، از ظاهر بنا نمیتوان قدمت تاریخی دقیقی برای آن تعیین کرد.
زیارتگاه عالم بابا
در نزدیکی چوپان آتا، زیارتگاه دیگری به نام عالم بابا قرار دارد. این بنا نیز ساختاری ساده و چهارگوش دارد و از نظر شکل کلی به زیارتگاه چوپان آتا شباهت دارد.
در مقابل عالم بابا، درختی آیینی قرار دارد که برخی زائران برای نذر و طلب حاجت به آن پارچه یا نخ میبندند. این سنت بخشی از باورهای محلی منطقه است و نشان میدهد که زیارتگاههای خالد نبی تنها مکانهایی برای زیارت قبور نیستند، بلکه با مجموعهای از آیینها و باورهای مردمی پیوند دارند.
در ساخت این زیارتگاهها از سنگ بومی منطقه نیز استفاده شده است.
گورستان خالد نبی
مهمترین بخش مجموعه، گورستان تاریخی خالد نبی است که در محدودهای از تپههای خاکی و ارتفاعات اطراف قرار گرفته است.
سنگمزارهای این گورستان از سنگهای یکپارچه تراشیده شدهاند و بسیاری از آنها به شکل سنگافراشتههای بلند و عمودی دیده میشوند. برخی از این سنگها حدود دو متر ارتفاع دارند و در میان آنها نمونههایی بسیار بلندتر نیز شناسایی شده است.
بررسی دیوید استروناخ در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ بیش از ۶۰۰ سنگ ایستاده را در بخشهای مختلف منطقه ثبت کرد. این سنگها در چند گروه و بر روی چند رشتهتپه پراکندهاند و همه آنها در یک نقطه متمرکز نیستند.
به همین دلیل، گورستان خالد نبی را باید یک مجموعه گسترده از سنگافراشتهها دانست، نه صرفاً یک قبرستان کوچک در اطراف زیارتگاه.
سنگمزارهای ایستاده خالد نبی
سنگمزارهای خالد نبی مهمترین ویژگی این گورستان هستند. شکل غیرمعمول آنها باعث شده در طول دهههای گذشته روایتها و تفسیرهای مختلفی درباره معنای آنها شکل بگیرد.
پژوهش دیوید استروناخ، سنگهای ایستاده را به دو گروه اصلی تقسیم میکند. گروه نخست شامل سنگهای بلند و استوانهای با مقطع تقریباً مدور است که در قسمت بالایی آنها نوعی فرم کلاهمانند یا تاجمانند دیده میشود. گروه دوم کوتاهتر و دارای فرمهای متفاوت و گاه چندبخشی است.
برخی سنگها نیز فرمهایی دارند که از دور، انسانوار یا شبیه اندام انسانی به نظر میرسند. همین ویژگی باعث شکلگیری تفسیرهای عامیانه مختلف درباره آنها شده است.
اما درباره معنای دقیق این فرمها هنوز اجماع علمی وجود ندارد.
آیا سنگهای خالد نبی نماد زن و مرد هستند؟
یکی از مشهورترین برداشتهای رایج این است که سنگهای بلند و استوانهای نماد مردان و سنگهای کوتاهتر و دارای برجستگی، نماد زنان بودهاند.
این تفسیر در بسیاری از منابع گردشگری تکرار شده است، اما نباید آن را یک واقعیت قطعی باستانشناختی دانست. فقدان کتیبههای روشن و محدود بودن مطالعات علمی، امکان ارائه یک تفسیر قطعی را دشوار کرده است.
پژوهشهای مربوط به سنگافراشتههای منطقه نشان میدهند که فرمهای سنگی را میتوان در چارچوب سنتهای سنگمزار و یادمانهای ترکمنی و آسیای مرکزی نیز بررسی کرد. بنابراین، نسبت دادن مستقیم آنها به آیینهای باروری یا نمادهای جنسی، بدون شواهد کافی، علمی نیست.
قدمت گورستان خالد نبی
قدمـت گورستان یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات درباره این مجموعه است.
در برخی منابع گردشگری و روایتهای محلی، قدمت گورستان تا دوران پارینهسنگی عقب برده شده است؛ اما چنین ادعایی با شواهد باستانشناختی موجود اثبات نشده است. حتی منابع تخصصیتر نیز تأکید میکنند که تاریخ دقیق سنگافراشتهها همچنان مسئلهای مورد بحث است.
مطالعات میدانی استروناخ در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ و مقاله منتشرشده او در سال ۱۹۸۱، از مهمترین پژوهشهای علمی درباره این گورستان است. در تفسیرهای مبتنی بر این مطالعه، بسیاری از سنگافراشتههای موجود به دورههای متأخرتر و سنتهای ترکمنی نسبت داده شدهاند، نه به دوران پیشاتاریخ.
از سوی دیگر، پژوهشهای ایرانی بر اساس مواد فرهنگی و شواهد موجود در منطقه، احتمال ارتباط بخشی از مجموعه با دوره اسلامی میانه و متأخر را مطرح کردهاند. این تفاوت دیدگاهها نشان میدهد که هنوز برای ارائه یک تاریخ قطعی برای تمام سنگهای گورستان، به کاوش و مطالعه علمی بیشتری نیاز است.
بنابراین، در یک مقاله ایرانشناسی دقیق، بهتر است گفته شود: قدمت دقیق سنگمزارهای خالد نبی قطعی نیست و ادعاهای مربوط به قدمت پارینهسنگی اثباتشده نیستند.
چرا سنگهای خالد نبی این شکل را دارند؟
پاسخ قطعی به این پرسش هنوز روشن نیست. سنگها کتیبههای گسترده و قابل خوانشی ندارند و همین مسئله تفسیر آنها را دشوار کرده است.
برخی پژوهشگران آنها را سنگمزارهایی مرتبط با سنتهای ترکمنی میدانند و برخی نیز فرم آنها را با سنتهای گستردهتر سنگافراشته در آسیای مرکزی مقایسه کردهاند.
در روایتهای عامیانه، اشکال سنگها به انسان، زن و مرد، جنگجو، کلاهخود، شاخ قوچ یا نمادهای باروری تشبیه شدهاند. این تفسیرها برای شناخت فرهنگ عمومی و برداشت گردشگران جالب هستند، اما نباید بدون شواهد باستانشناختی به عنوان کارکرد اصلی سنگها معرفی شوند.
همین ناشناخته بودن، یکی از دلایلی است که گورستان خالد نبی را به محوطهای جذاب برای پژوهشهای باستانشناسی، مردمشناسی و تاریخ فرهنگ ترکمن تبدیل کرده است.
پژوهشهای باستانشناختی خالد نبی
یکی از مهمترین پژوهشگران خارجی که گورستان را به شکل علمی بررسی کرد، دیوید استروناخ بود. او در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ از محوطه بازدید کرد و تعداد زیادی از سنگافراشتهها را ثبت و طبقهبندی کرد.
نتایج این بررسی در مقالهای با عنوان Standing Stones in the Atrek Region: The Ḥālat Nabī Cemetery در سال ۱۹۸۱ منتشر شد. این مقاله همچنان یکی از منابع اصلی برای مطالعه سنگهای ایستاده خالد نبی محسوب میشود.
در ایران نیز پژوهشگرانی مانند منوچهر ستوده، رجبعلی لبافخانیکی و شهریار عدل درباره مجموعه مطالعاتی انجام دادهاند. بررسیهای میدانی پژوهشگران ایرانی نیز بر ناشناخته بودن دقیق قدمت و کارکرد سنگمزارها تأکید کردهاند.
طبیعت اطراف خالد نبی
یکی از دلایل شهرت خالد نبی، تنها سنگمزارهای عجیب آن نیست. موقعیت طبیعی مجموعه در میان تپهماهورههای ترکمنصحرا، بخش مهمی از تجربه سفر را تشکیل میدهد.
در فصل بهار، دامنههای گوگجهداغ سرسبز میشوند و گلهای وحشی در اطراف تپهها میرویند. ترکیب سنگهای خاکستری، تپههای سبز و آسمان باز، یکی از چشمگیرترین مناظر طبیعی شمال شرق ایران را ایجاد میکند.
این منطقه در روزهای صاف چشمانداز بسیار گستردهای دارد و از ارتفاعات میتوان بخش بزرگی از تپهماهورههای اطراف را مشاهده کرد.
بهترین زمان سفر به خالد نبی
بهار، بهویژه فروردین و اردیبهشت، بهترین زمان سفر به خالد نبی است.
در این زمان تپهماهورههای گوگجهداغ معمولاً سرسبز هستند و گلهای وحشی، فضای طبیعی منطقه را بسیار دیدنی میکنند. همین ویژگی باعث شده تصاویر بهاری خالد نبی یکی از مشهورترین مناظر گردشگری استان گلستان باشد.
تابستان میتواند گرم باشد و بخشهایی از مسیر نیز سایه کافی ندارند. در پاییز، طبیعت منطقه تغییر رنگ میدهد، اما سرسبزی گسترده بهاری را نخواهید داشت.
زمستان نیز به دلیل ارتفاع و شرایط کوهستانی، میتواند سرد و مسیر در برخی مواقع دشوار باشد.
راه دسترسی به خالد نبی
مسیر معمول رسیدن به مجموعه از سمت کلاله و سپس روستای گچیسو است. پس از عبور از کلاله، مسیر به سمت ارتفاعات و روستا ادامه پیدا میکند و از گچیسو حدود ۶ کیلومتر تا مجموعه باقی میماند.
به دلیل موقعیت کوهستانی و قرار گرفتن مجموعه در ارتفاعات، بهتر است پیش از سفر وضعیت جاده و شرایط آبوهوایی بررسی شود.
برای سفر با خودروی شخصی، خودرو باید از نظر فنی شرایط مناسبی داشته باشد. در برخی بخشهای مسیر کوهستانی، سرعت حرکت پایینتر است و بهتر است زمان کافی برای رفتوبرگشت در نظر گرفته شود.
مدت زمان پیشنهادی برای بازدید
برای بازدید از زیارتگاهها و گورستان خالد نبی حداقل ۲ تا ۳ ساعت زمان در نظر بگیرید.
اگر هدف شما عکاسی از طبیعت، قدم زدن میان تپهها و مشاهده گروههای مختلف سنگافراشته باشد، بهتر است زمان بیشتری اختصاص دهید.
با توجه به فاصله زیاد مجموعه از شهرهای اطراف، بازدید از خالد نبی معمولاً به عنوان یک مقصد مستقل در برنامه روزانه سفر قرار میگیرد.
نکات مهم بازدید از گورستان خالد نبی
گورستان خالد نبی یک محوطه تاریخی حساس است. بسیاری از سنگهای ایستاده در طول زمان دچار فرسایش، شکستگی یا جابهجایی شدهاند و باید هنگام بازدید از تکیه دادن، لمس کردن یا جابهجا کردن آنها خودداری کرد.
از بالا رفتن روی تپههای سنگمزار یا استفاده از آنها به عنوان تکیهگاه برای عکاسی باید پرهیز کرد.
همچنین در فصل بهار، مسیرهای طبیعی منطقه ممکن است گلآلود باشند؛ بنابراین کفش مناسب پیادهروی اهمیت زیادی دارد.
به دلیل نبود امکانات گسترده در اطراف محوطه، همراه داشتن آب آشامیدنی، خوراکی سبک، کلاه، کرم ضدآفتاب و لباس مناسب فصل توصیه میشود.
حفاظت از گورستان خالد نبی
فرسایش طبیعی، بارش، تغییرات دمایی، رشد پوشش گیاهی و آسیبهای انسانی از تهدیدهای مهم برای سنگافراشتههای خالد نبی هستند.
در سالهای گذشته نیز بخشهایی از پوشش گیاهی منطقه در اثر آتشسوزی آسیب دیده است و گزارشهایی درباره آسیب دیدن محوطه منتشر شده است.
حفاظت از این مجموعه اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا سنگهای ایستاده خالد نبی نه تنها یک جاذبه گردشگری، بلکه سندی ارزشمند برای مطالعه تاریخ و فرهنگ جوامع منطقه ترکمنصحرا هستند.
وضعیت ثبتی گورستان و زیارتگاه خالد نبی
مجموعه گورستان و زیارتگاه خالد نبی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. منابع منتشرشده درباره مجموعه، ثبت آن را در سال ۱۳۸۰ خورشیدی گزارش کردهاند.
همچنین در منابع جدیدتر، «محوطه باستانشناختی خالد نبی» با عنوانی مستقل در آبان ۱۳۹۴ نیز در فهرست آثار ملی ذکر شده است؛ بنابراین در هنگام استفاده از اطلاعات ثبتی باید میان ثبت مجموعه تاریخی و زیارتی در سال ۱۳۸۰ و ثبتهای بعدی بخشهای باستانشناختی تفاوت قائل شد.
از نظر یونسکو، مجموعه خالد نبی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت نشده و پرونده مستقلی نیز در فهرست موقت میراث جهانی ندارد .
بنابراین وضعیت میراثی آن به صورت کلی چنین است:
نوع ثبت | وضعیت |
|---|---|
فهرست آثار ملی ایران | ثبتشده |
سال ثبت مجموعه | ۱۳۸۰ خورشیدی |
ثبت جهانی یونسکو | ثبت نشده |
فهرست موقت یونسکو | ثبت نشده |
خالد نبی و فرهنگ ترکمن
اهمیت خالد نبی فقط به آثار تاریخی آن محدود نمیشود. این مجموعه بخشی از فرهنگ زیارتی ترکمنهای منطقه است و سنتهای شفاهی، نذر، زیارت و باورهای محلی در اطراف آن جریان دارد.
زیارتگاه خالد نبی، چوپان آتا و عالم بابا در کنار گورستان تاریخی، مجموعهای را شکل دادهاند که همزمان جنبه مذهبی، فرهنگی و مردمشناختی دارد.
درخت آیینی عالم بابا، پارچههای رنگی روی قبر، باورهای مربوط به چشمه خضر دندان و روایتهای محلی درباره سنگها، نمونههایی از همین میراث فرهنگی ناملموس هستند.
برای شناخت کامل خالد نبی، بنابراین باید هم به باستانشناسی سنگافراشتهها و هم به فرهنگ و باورهای ترکمنهای منطقه توجه کرد.
توصیه سفرهای ناز
خالد نبی یکی از مقصدهایی است که زمان سفر اهمیت بسیار زیادی در تجربه آن دارد . اگر هدف شما دیدن طبیعت سبز، گلهای وحشی و ثبت تصاویر چشمگیر از سنگافراشتههاست، سفر در فروردین و اردیبهشت بهترین انتخاب است.
پیشنهاد سفرهای ناز این است که برای خالد نبی یک برنامه فشرده چندساعته در نظر نگیرید. مسیر طولانی، ارتفاعات، پراکندگی جاذبهها و زمان لازم برای پیادهروی باعث میشود یک روز کامل برای این مقصد انتخاب مناسبتری باشد.
در زمان بازدید نیز به جای تمرکز صرف بر ظاهر عجیب سنگها، به زمینه فرهنگی و تاریخی آنها توجه کنید. هنوز پاسخ قطعی برای قدمت و معنای تمام این سنگها وجود ندارد و همین ناشناخته بودن، بخشی از ارزش پژوهشی خالد نبی است.
همچنین بهتر است ادعاهایی مانند «گورستان پارینهسنگی» یا «سنگهای مربوط به هزاران سال پیش» را به عنوان واقعیت قطعی بازنشر نکنید؛ شواهد علمی موجود چنین تاریخگذاری قطعیای را تأیید نمیکنند.
پرسشهای متداول درباره خالد نبی
گورستان خالد نبی کجاست؟
گورستان خالد نبی در ارتفاعات گوگجهداغ در بخش مراوهتپه استان گلستان، در نزدیکی روستای گچیسو قرار دارد.
فاصله خالد نبی از کلاله چقدر است؟
فاصله مجموعه از کلاله حدود ۵۵ تا ۶۰ کیلومتر گزارش شده است و از روستای گچیسو حدود ۶ کیلومتر فاصله دارد.
فاصله خالد نبی از گنبد کاووس چقدر است؟
فاصله مجموعه از گنبد کاووس حدود ۹۰ کیلومتر گزارش شده است؛ البته فاصله دقیق میتواند بر اساس مسیر انتخابی متفاوت باشد.
قدمت گورستان خالد نبی چقدر است؟
قدمت دقیق گورستان مشخص نیست. ادعاهای مربوط به انتساب آن به دوران پارینهسنگی اثبات قطعی نشدهاند. مطالعات علمی موجود، از جمله بررسی دیوید استروناخ، سنگافراشتهها را در چارچوب سنتهای متأخرتر منطقه بررسی کردهاند.
تعداد سنگهای گورستان خالد نبی چقدر است؟
در بررسی دیوید استروناخ بیش از ۶۰۰ سنگ ایستاده در بخشهای مختلف مجموعه ثبت شد. منابع گردشگری نیز معمولاً تعداد سنگها را حدود ۶۰۰ مورد گزارش میکنند.
آیا سنگهای خالد نبی نماد زن و مرد هستند؟
این یکی از تفسیرهای رایج درباره سنگهاست، اما نمیتوان آن را یک واقعیت قطعی باستانشناختی دانست. شکل سنگها بسیار متنوع است و به دلیل نبود کتیبه و شواهد کافی، کارکرد و معنای دقیق آنها همچنان محل بحث است.
بهترین زمان سفر به خالد نبی چه زمانی است؟
فروردین و اردیبهشت، بهویژه برای دیدن سرسبزی و گلهای بهاری منطقه، بهترین زمان سفر به خالد نبی هستند.
آیا خالد نبی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است؟
بله. مجموعه گورستان و زیارتگاه خالد نبی در سال ۱۳۸۰ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
آیا خالد نبی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است؟
خیر. مجموعه خالد نبی در حال حاضر در فهرست میراث جهانی یونسکو یا فهرست موقت آن قرار ندارد.
منابع و مراجع
منابع فارسی
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ؛ اطلاعات مربوط به میراث فرهنگی و جاذبههای استان گلستان.
ویزیت ایران ، معرفی گورستان خالد نبی، زیارتگاه خالد نبی، چوپان آتا و عالم بابا.
منابع رسمی و بینالمللی
مستندات ثبت مجموعه گورستان و زیارتگاه خالد نبی در فهرست آثار ملی ایران.
منابع انگلیسی
David Stronach & William R. Royce , Standing Stones in the Atrek Region: The Ḥālat Nabī Cemetery , Iran, Vol. 19, 1981؛ یکی از مهمترین مطالعات باستانشناختی درباره سنگافراشتههای خالد نبی.
Khalid Nabi’s Shrine and Cemetery ، پژوهشی درباره ساختار زیارتگاه، انواع سنگافراشتهها و مطالعات مرتبط با محوطه.
موقعیت روی نقشه
نام مکان: گورستان و زیارتگاه خالد نبی
استان: گلستان
شهرستان: مراوهتپه
موقعیت: بر فراز کوه گوگجهداغ، در نزدیکی روستای گچیسو، در محدوده ترکمنصحرا
دوره تاریخی: قدمت دقیق گورستان مشخص نیست؛ مجموعه دارای پیشینه تاریخی و مذهبی در دوره اسلامی و سنتهای ترکمنی است
ثبت ملی: بله
سال ثبت ملی: ۱۳۸۰ خورشیدی
ثبت جهانی یونسکو: خیر
← موقعیت گورستان و زیارتگاه خالد نبی روی نقشه:
دیدگاه خود را بنویسید