مقایسه‌ی معماری ماوراءالنهر بخارا و سمرقند با خراسان بزرگ که بخش‌هایی از  ایران، افغانستان و ترکمنستان امروزی را شامل می‌شود، یکی از کلیدی‌ترین موضوعات در شناخت معماری اسلامی شرق جهان اسلام است. در نگاه اول، همه‌ی این مناطق تحت تأثیر فرهنگ ایرانی-اسلامی هستند، امّا با نگاهی دقیق‌تر، تفاوت‌های عمیق و مشخصی به دلیل عوامل جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی آشکار می‌شود. به طور خلاصه می‌توان گفت: معماری خراسان: اصیل، خالص و متمرکز بر عملکرد و بیشتر تحت تأثیر سنّت‌های کهن ایرانی و نیازهای اجتماعی است و معماری ماوراءالنهر (بخارا و سمرقند): نمایشی، باشکوه و تزئینی و بیشتر تحت تأثیر جاده ابریشم، ثروت بازرگانی و تمایل به نمایش قدرت و عظمت می‌باشد.

همانطور که خودرو از شلوغی زاگرب فاصله می‌گرفت، پنجره را پایین کشیدم تا بگذارم نسیم تازه صبحگاهی صورتم را نوازش کند. جاده به سوی اسلاوونی مانند روبانی سبز و نرم پیش چشمانم پیچ و تاب می‌خورد. در ایستگاه اتوبوس، زنی میانسال با لباس محلّی ساده امّا زیبا سوار شد و در کنارم نشست. چشمانش چون دو چشمه زلال، مهربان و کنجکاو بود. وقتی فهمید قصد دیدن اسلاوونی را دارم، چهره‌اش از شوق درخشید.

با دل پر از هیاهوی شهر زاگرب، رهسپار شمال شدم. گویی تنها چند چرخش چرخ  خودرو کافی بود تا از آن انرژی پرشور و نشانه‌های فرهنگی آشنا فاصله بگیرم و  به سرزمینی پا بگذارم که همچون نقاشی آبرنگیِ محو شده در گوشه‌ای از نقشه،  منتظر کشف شدن بود. نامش را "مِجیموریه" گذاشته بودند؛ گنجینه‌ای آرام که  بین دو رود دراوا و مورا، خود را پنهان کرده بود.

بیست سال پیش برنامه‌ریزی برای سفری زمینی با عنوان "سفر جاده ابریشم" را  آغاز کردم. بنا داشتم مسیر شهر مشهد تا شهر دوشنبه را به صورت زمینی طی  کنم. با همراهی تعدادی از دوستان همدل و همراه، سفر جذاب و بی‌نظیر جاده  ابریشم برگزار شد. در آن سال‌ها سفر به کشورهای ترکمنستان و ازبکستان و  تاجیکستان مرسوم نبود. هیچ اطلاعاتی درباره این مسیر جذاب وجود نداشت. نه  کتابی بود و نه فضای مجازی و وبسایت برای کسب و دریافت اطلاعات معتبر  درباره این سه کشور. وقتی برای اوّلین بار وارد شهر عشق‌آباد پایتخت کشور  ترکمنستان شدم با شهری سرد و بی‌روح مواجه  شدم. شهری با ساختمان‌های سفید و  خیابان‌های عریض و طویل که به ندرت ماشینی در آن تردد می‌کرد. بدون داشتن  اطلاعاتی جدی در خصوص مسیر سفر، دل به جاده زده و اوّلین سفر زمینی جاده  ابریشم را آغاز کردم.

در پی اعلام رسمی لغو ویزا برای ورود  اتیاع جمهوری اسلامی ایران به   قزاقستان به مدت 14 روز تقویمی از لحظه  ورود، سرکنسولگری جمهوری اسلامی   ایران در آکتائو طی اطلاعیه ای از هموطنان  عزیز خواست تا به نکات زیر  توجه  داشته باشند و همچنین به کسانی که مایل  هستند از این فرصت برای  بازدید از  قزاقستان استفاده کنند، راهنمایی و  مشورت لازم را همرسانی  کنند.

مسافران موقع ورود به خاک ازبکستان از طریق فرودگاه های بین المللی می  توانند کالا و اجناس به ارزش تا 2000(دو هزار) دلار، از طریق مرزهای ریلی و  رودخانه ای تا 1000 (یک هزار) دلار و زمینی تا 300 (سیصد) دلاررا  بدون  پرداخت حقوق گمرکی وارد کنند و نیازی به ذکر ان در اظهارنامه گمرکی نمی  باشد.در خصوص ورود برخی از کالاها محدودیت وجود دارد از جمله  دخانیات  (سیگار) تا 10 جعبه، عطر و سایر مایعات حاوی الکل تا 3 عدد، فلزات گرانبها،  جواهر آلات و سنگ های قیمتی  تا 65 گرم مجاز می باشد.

اگر به دنبال مقصدی بی‌نظیر، مقرون به صرفه و با فرهنگی آشنا اما پر از شگفتی هستید، تاجیکستان گزینه‌ای فوق‌العاده برای شماست! با پروازهای منظم و هفتگی از شهرهای مختلف ایران به دوشنبه، سفری راحت و خاطره‌انگیز در انتظار شماست.

شهر تبریز در دوران قاجار، به‌ویژه در سال‌های مشروطه و همچنین در دوره پهلوی، شاهد رویدادها و کشمکش‌های تاریخی مهمی بوده است. خانه امیرنظام گروسی از جمله یادگارهای ارزشمند معماری قاجاری در این شهر است که توسط حسنعلی‌خان گروسی (مشهور به امیرنظام)، از رجال سرشناس و سیاستمدار دوره ناصرالدین‌شاه قاجار، در زمان پیشکاریش در آذربایجان ساخته شد. اهمیت این عمارت تا حدی است که ناصرالدین‌شاه در سفرنامه سوم فرنگ خود به توصیف آن پرداخته است.

در اواخر دوران صفویه و در زمان پادشاهی شاه عباس دوم (حدود ۲۵۰ سال پیش)، گروهی از ارامنه که از سوی امپراتوری عثمانی آواره شده بودند، به ایران مهاجرت کردند و برخی از آنان در شهر سنندج ساکن شدند. با استقبال از این جامعه، کلیسای سنندج به عنوان تنها کلیسای استان کردستان بنا شد. هویت معمار این بنا، همچون رازی در تاریخ پنهان مانده است. این کلیسا در محله تاریخی و مسیحی‌نشین «آغه‌زمان»، واقع در غرب خیابان نمکی سنندج قرار دارد.

کاخ ساسانی سروستان، یکی از برجسته‌ترین آثار به‌جای‌مانده از دوران شکوهمند ساسانی، به‌عنوان بخشی از «محور ساسانی فارس» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. این محور شامل مجموعه‌ای از سایت‌های تاریخی در استان فارس است که اهمیت سیاسی، مذهبی و هنری این امپراتوری بزرگ ایرانی را نمایان می‌سازد.