مجله تاجیکستان

گردنه‌ها و گذرگاه‌های مهم ارتباطی كوهستانی

تورهای تاجیکستان در ایران یکی از سفرهای محبوب به مقصدی نزدیک، فرهنگی و  خاص است. با این حال بسیاری از افراد وقتی لیست قیمت تورهای تاجیکستان را مشاهده می‌کنند، گمان می‌کنند قیمت‌ها نسبت به خدمات یا مقصد گران‌تر از انتظار است. برای فهم بهتر این موضوع، باید علل اصلی افزایش قیمت‌ها در این تورها را شناخت و سپس دید دقیق‌تری نسبت به ارزش خدمات آژانس‌های مختلف پیدا کرد.

چشیدن غذاهای ویژه تاجیکستان یکی از نکات برجسته هر بازدید از این کشور است. نه تنها مواد اولیه تازه و خوشمزه به صورت محلی تولید می‌شوند، بلکه موقعیت این کشور در جاده ابریشم باعث شده است که برای قرن‌ها، غذاهای ملّی متنوع آن تحت تأثیر فرهنگ‌های چین، روسیه، ایران و شبه‌قاره هند قرار بگیرد. در این‌جا هشت غذای برتر معرفی می‌شوند که آشپزی تاجیکستان را از  کشورهای همسایه متمایز می‌کند:

یک کشف کاملاً اتّفاقی انگیزه را برای یک کشف بزرگتر بالا برد. در سال 1976  عاشورعلی مقيم روستای عوض‌علی بعد از بازدید از یک موزه تاریخی در شهر  پنجکنت باستان‌شناسان را درباره‌ی یافته جالب توجّه خودش مطّلع ساخت. او یک  تبر برنز را نزدیک خانه خودش پیدا کرده بود. عاشورعلی متوجّه شده بود كه  تبری كه او پيدا كرده شباهت زيادی به تبری دارد كه در موزه برای نمايش قرار  گرفته است. تبری كه در موزه قرار داشت یک تبر برنز بود که در اواخر قرن 19  در روستای يار در منطقه پنجکنت یافت شده بود.

تاجيكستان هم اكنون دارای چهار ولايت يا استان می‌باشد. استان تحت امر مركز به مركزيت شهر دوشنبه، استان سغد در شمال كشور به مركزيت شهر خجند، استان ختلان در جنوب تاجيكستان به مركزيت شهر قرغان‌تپّه و استان خودمختار بدخشان در شرق تاجيكستان به مركزيت خاروغ. در تاجیکستان هر ولایت، (معادل  استان در تقسیمات کشوری ایران) به چندین ناحیه، (معادل شهرستان در ایران) و هر ناحیه به چندین جماعت دهات، معادل دهستان، در (تقسیمات کشوری ایران) و هر جماعت، به چندین ده تقسیم می‌شود.

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مسافران پیش از رزرو تور تاجیکستان یا  برنامه‌ریزی برای سفر شخصی، اطلاع از مدارک موردنیاز، قوانین ورود، شرایط دریافت ویزا و نکات مرزی است. خوشبختانه طی سال‌های اخیر، تاجیکستان روند ورود گردشگران خارجی را ساده‌تر کرده و سفر به این کشور نسبت به گذشته آسان‌تر شده است. با این حال، قوانین ورود ممکن است با توجه به تابعیت  مسافر یا تصمیمات دولت تاجیکستان تغییر کند؛ بنابراین همیشه توصیه می‌شود چند هفته پیش از سفر، آخرین مقررات را بررسی کنید.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های جغرافیای طبیعی تاجیکستان، گستردگی یخچال‌های کوهستانی در ارتفاعات این کشور است. تاجیکستان سرزمینی به‌شدت کوهستانی است و بخش عمده‌ای از قلمرو آن را رشته‌کوه‌های پامیر، حصار و هیسار–آلای دربر گرفته‌اند. ارتفاع زیاد، زمستان‌های سرد و وجود قله‌های مرتفع باعث شده است که بخش قابل‌توجهی از بارش در ارتفاعات به شکل برف و یخ ذخیره شود و در قالب یخچال‌های طبیعی، یکی از مهم‌ترین ذخایر آب شیرین منطقه را تشکیل  دهد.

سفر به کشورهای تاجیکستان و ازبکستان، تجربه‌ای منحصربه‌فرد از تاریخ، فرهنگ و طبیعت خیره‌کننده جاده ابریشم را برای شما به ارمغان می‌آورد. اما برای داشتن سفری بی‌دغدغه و خاطره‌انگیز، انتخاب یک آژانس مسافرتی معتبر و باتجربه بسیار مهم است. گروه گردشگری سفرهای ناز با بیش از ۲۰ سال سابقه در برگزاری تورهای تخصصی جاده ابریشم، یکی از بهترین گزینه‌ها برای سفر به این دو کشور است. در این مقاله، به بررسی دلایلی می‌پردازیم که چرا سفرهای ناز را باید برترین انتخاب خود برای تورهای تاجیکستان و ازبکستان بدانید.  

جمهوری تاجیکستان در آسیای مرکزی بین عرض جغرافیایی 36 درجه و 40 دقيقه و  42 درجه و 05 دقيقه شمالی و طول جغرافیایی 31 درجه و 67 دقيقه  و 14 درجه و  75 دقيقه شرقی و در عرض یکسانی با یونان، ایتالیا و اسپانیا واقع شده است.  این کشور مساحتی در حدود 14310 کیلومتر مربع داشته و فاصله شرق تا غرب آن 700 کیلومتر و فاصله شمال تا جنوب آن نزدیک 350 کیلومتر می‌باشد. كلّ مساحت‌ خشكی‌های تاجيكستان142700 كيلومتر مربع بوده و نزديك به 400 كيلومتر  مربع، مساحت آب‌هاي آن می‌باشد.

در گذشته مناره‌ها، در كنار مساجد و يا مدارس از خشت، سنگ و چوب ساخته  می‌شدند. كاربرد مهمّ مناره‌ها در گذشته استفاده از آنها برای اذان گفتن  بود. مناره‌ها به شکل مدوّر و يا چارگوش بنا شده و با کتیبه‌ها و تزئينات مختلف مانند: كاشی كاری تزئين می‌شدند. تعداد كمی‌ از مناره‌های قديمی در  تاجيكستان هنوز باقی مانده و بعضی از آنها ترميم و بازسازی شده است.

یکی از اولین سؤالاتی که پیش از برنامه‌ریزی برای سفر به تاجیکستان ذهن هر گردشگری را درگیر می‌کند، این است که «هزینه سفر به تاجیکستان چقدر است؟»پاسخ این سؤال به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از مدت سفر و فصل سفر گرفته تا نوع پرواز، کیفیت محل اقامت، شیوه حمل‌ونقل، تعداد شهرهای مورد بازدید و اینکه به صورت انفرادی سفر می‌کنید یا با یک تور حرفه‌ای. تاجیکستان در مقایسه با بسیاری از مقاصد خارجی، کشور گران‌قیمتی محسوب نمی‌شود. هزینه غذا، حمل‌ونقل و اقامت در این کشور معمولاً از بسیاری از کشورهای اروپایی، شرق آسیا و حتی برخی کشورهای همسایه کمتر است. با این  حال، به دلیل محدود بودن پروازهای مستقیم، کوهستانی بودن کشور و فاصله زیاد میان بسیاری از جاذبه‌های طبیعی، اگر برنامه‌ریزی دقیقی نداشته باشید، ممکن است هزینه نهایی سفر بیشتر از چیزی شود که انتظار دارید.

کوهستان افسانه‌ای لعل در سمت چپ درّه‌ای به همین نام در شمال سراشیبی‌های رشته کوه‌ لعل و در سمت راست رودخانه‌ی پنج و در بین راه بین خاروغ و ايشكاشيم واقع شده است. لازم است شما از جاده‌ی اصلی به سمت چپ بچرخید و از سربالايی‌های کوهستان به سمت روستای كوه ‌لعل که 200 متر بالاتر از رودخانه‌ی پنج واقع شده است، بالا بروید. تقریباً 8 کیلومتری بعد از روستا و بعد از چندین پیچ در جاده به کوهستان لعل می‌رسید. كوهستان لعل به آسانی از بزرگراه قابل دیدن است و اگر شما به دقت نگاه کنید، می‌توانید مسیر‌های دالان‌های استخراج معدن را ببینید. راه‌هایی از جاده‌های قدیمی و مناطق خراب شده قابل رويت می‌باشند.

قلعه‌ی قهقهه از روی نام قهرمان حماسی افسانه‌ای نام‌گذاری شده است که  پادشاه آتش‌پرستانی با پوست تیره‌رنگ بوده است. بقایای این قلعه گِلی مربوط  به قرن 4 بعد از میلاد را می‌توان بر قلّه صخره‌ای در کناره‌ی رود پنج،  آنجا که به ریزابه‌ای در افغانستان می‌پیوندد، ببينيد. قلعه شامل دو رأس  است که از شرق به غرب امتداد دارند. رأس بزرگ‌تر نزديك به 500 متر درازا  دارد و در ارتفاع 125متری از سطح رود‌خانه در شرق است و با شیبی کند به سمت  غرب پایین می‌رود.[1]

دوشنبه، پایتخت و بزرگ‌ترین شهر تاجیکستان، قلب سیاسی، فرهنگی و اقتصادی این کشور و یکی از مهم‌ترین شهرهای آسیای مرکزی به‌شمار می‌رود. این شهر که در دامنه جنوبی رشته‌کوه‌های حصار و در دره حاصلخیز رودخانه ورزاب شکل گرفته، امروزه تلفیقی از معماری شوروی، هویت ملی تاجیک، فضاهای سبز گسترده و بناهای مدرن را در کنار یکدیگر به نمایش می‌گذارد. اگرچه بسیاری دوشنبه را تنها دروازه ورود به تاجیکستان می‌دانند، اما این شهر به‌تنهایی مجموعه‌ای از موزه‌های ارزشمند، کاخ‌های باشکوه، پارک‌های وسیع، بازارهای سنتی، مراکز فرهنگی و یادگارهای تاریخی را در خود جای داده است.

حمل‌ونقل در تاجیکستان، با توجه به طبیعت کوهستانی و جاده‌های پرپیچ ‌و خم این کشور، یکی از موضوعات مهم برای مسافران است. از وسایل نقلیه عمومی مانند مینی‌بوس‌ها (ماشروتکا) و تاکسی‌های اشتراکی در شهرهای بزرگی چون دوشنبه و خجند تا پروازهای داخلی به مناطق دورافتاده مانند خاروغ، گزینه‌های مختلفی برای جابه‌جایی وجود دارد.

دره فرغانه، که گاهی اوقات به صورت «فرغانه» یا «فرقانه» نوشته می‌شود، دره‌ای سه‌گوش است که شمال تاجیکستان را به انتهای جنوبی قرقیزستان و بخش شرقی ازبکستان در آسیای مرکزی متصل می‌کند. این منطقه باستانی که کاملاً دور از مسیرهای معمول گردشگری قرار دارد، با مساجد قدیمی، مدارس جذاب، مردم دوست‌داشتنی و بازارهای شلوغی که صنایع دستی سنتی از سفال‌های دست‌ساز تا بهترین ابریشم‌ها را به نمایش می‌گذارند، شناخته می‌شود.

تاجیکستان یکی از متفاوت‌ترین مقصدهای آسیای مرکزی است؛ کشوری کوهستانی که بخش بزرگی از سرزمین آن را ارتفاعات، دره‌های عمیق، رودخانه‌های خروشان و دریاچه‌های کوهستانی تشکیل می‌دهند. با این حال، جذابیت تاجیکستان تنها به طبیعت آن محدود نمی‌شود. پیوند عمیق با فرهنگ و زبان فارسی، شهرهای تاریخی، روستاهای سنتی، مهمان‌نوازی مردم و مسیرهای تاریخی جاده ابریشم، این کشور را به مقصدی تبدیل کرده است که می‌توان در آن هم‌زمان طبیعت، تاریخ و فرهنگ را تجربه کرد.

انتخاب بین تاجیکستان و ازبکستان برای سفر، یکی از تصمیم‌های جذاب و چالش‌برانگیز برای مسافران است. هر دو کشور در قلب آسیای میانه قرار دارند و با تاریخ غنی، فرهنگ متنوع و جاذبه‌های طبیعی خیره‌کننده، هر کدام تجربه‌های منحصربه‌فردی را ارائه می‌دهند. در این مطلب، به بررسی عمیق‌تر این دو مقصد گردشگری می‌پردازیم تا به شما کمک کنیم بهترین انتخاب را داشته  باشید.

در كنار رود زرافشان، در قسمت پايان دهِ ويشب، واقع در ولايت سغد تاجيكستان مزار مباركي وجود دارد كه مردم آن را منسوب به عارف نام‌آور و آفتاب عالم عرفان شمس‌الدّين تبريزی می‌دانند. اين روستا حدوداً 200 كيلومتر تا شهر دوشنبه پايتخت تاجيكستان و 250 كيلومتر تا شهر سمرقند فاصله دارد. مردم روستای ويشب و روستاهای اطراف تمامی مراسم و سنّت‌های مذهبی خود را در اين مزار انجام می‌دهند. علاوه بر اين از شهرهای بزرگی همچون سمرقند و بخارا، پنجكنت، استروشن، خجند و مناطق ديگر مردمان زيادی به زيارت اين سلطان عارفان می‌رسند و اعتقاد و اخلاص بی‌پايانی نسبت به ايشان دارند. مردم اين مزار را با نام مزار مولانا محمّد شمس‌الدّين محمّد‌ابن علی ابن ملك داد سبزپوش تبريزی می‌شناسند.

بالجوان يك منطقه تاریخی در تاجیکستان است. نتایج حفّاری‌های طولانی مدت باستان‌شناسی در كوروكسای در نزدیکی بالجوان امروزی ثابت می‌کند که 200-800  هزار سال پیش زندگی گیاهی جلگه‌ای و بدون درخت در این ناحیه نفوذ داشته است و حیوانات عجیبی همچون اسب‌ها، کرگدن‌ها، میمون‌های ‌وابسته به میمون‌های دم‌کوتاه امروزی، ببر‌های دندان شمشیری، زرّافه‌ها و نیاکان فیل‌ها می‌زیسته‌اند. بیش از هزار سال پیش بالجوان جزئی از حکومت سامانی بود.

با رودکی گرامی وداع کردیم و با دلی اندوهگین و با امید دیداری دیگر راهی دوشنبه شدیم. جاده خراب بود و کاروان اتومبیل‌های ما با تاخیر بسیار پیش می‌رفتند. ساعت پنج بعدازظهر به دوراهی رسیدیم که در یک سو جاده آسفالته نو و کوتاهی بود که از میان کوهستان می‌گذشت و از سوی دیگر جاده قدیمی و خاکی که کوهستان را دور می‌زد. در جاده آسفالته شرکت ایرانی سابیر ساختن تونلی پنج کیلومتری را برنده مناقصه شده و آن را در سال‌های آخر ریاست جمهوری احمدی نژاد به پایان آورده است. این تونل که به نام تونل انزاب یا تونل استقلال معروف است پس از بازگشایی دچار نقص‌های فنی بی‌شمار شد و اکنون دوباره بسته است و مهندسان و کارگران ایرانی در آن به مرمت مشغولند.

تاجیکستان و افغانستان با وجود پیوندهای تاریخی و زبانی (فارسی/دری)، در دوران معاصر مسیرهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کاملاً متفاوتی را پیموده‌اند. در زیر، تفاوت‌های ساختاری این دو کشور در ابعاد گوناگون با جزئیات بیشتر بررسی می‌شود:

درّه‌ی‌ حصار منطقه وسیعی کوهستانی است به طول تقریباً 70 کیلومتر و 2 الی  18 کیلومتر پهنا كه رودخانه‌های كافرنهان،قره‌تاغ و رودخانه شیرکنت از آن  می‌گذرد.مردم در این منطقه در اوایل عصر حجر، 3 الی4 هزار سال قبل از میلاد  ساکن بوده‌اند. بعد‌ها این منطقه بخشی از باختر و سپس بخش‌های  یونانی-باختری و کوشان می‌شود. آثار باقیمانده از سنگ‌چین‌های گرد و مستطیل  شکل ساخته دست بشر در مناطق باستانی که در میان ساکنین محلّی به تيپا  معروف هستند در تعداد زیادی از باستان‌شناسی‌ها یافت شده که گواه این موضوع  هستند.

پامیر تاجیکستان تنها سرزمین کوه‌های بلند و جاده‌های مرتفع نیست؛ این منطقه یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های کوهستانی جهان را در خود جای داده است. دریاچه‌های کاراکول، سَریز، زُرکول، یاشیل‌کول و بولونکول هسته‌های اصلی حیات در شرق تاجیکستان هستند و مجموعه‌ای کم‌نظیر از گونه‌های جانوری و گیاهی را در شرایطی بسیار سخت حفظ کرده‌اند. در نگاه نخست، فلات‌های سنگی و مراتع کم‌پوشش پامیر ممکن است خالی از زندگی به نظر برسند، اما واقعیت کاملاً متفاوت است. در این ارتفاعات، شبکه‌ای پیچیده از روابط میان گیاهان مقاوم، علف‌خواران بزرگ، شکارچیان کمیاب، پرندگان مهاجر و جوامع محلی شکل گرفته که یکی از سالم‌ترین زیست‌بوم‌های مرتفع آسیای مرکزی را به وجود آورده است. این مقاله با هدف معرفی جامع حیات‌وحش و طبیعت دریاچه‌های پامیر تهیه شده و علاوه بر اطلاعات علمی، بر تجربه میدانی و نیازهای واقعی طبیعت‌گردان و عکاسان حیات‌وحش نیز تمرکز دارد.

جدول مسافت راه‌های تاجیکستان

هجدهمین سفر گروهی جاده ابریشم در مهرماه 1403 برگزار شد. در این سفر کم  نظیر و پرهیجان 14 نفر از شهرهای اصفهان، تهران و مشهد شرکت داشتند. برنامه سفر طبق اعلام قبلی با پرواز به سمت تاشکند آغاز شد و در نهایت در شهر دوشنبه پایتخت کشور تاجیکستان به پایان رسید.

مجتمع معماری تاريخی حضرت شاه در بخش قديمی شهر استروشن واقع شده كه متشكل  از 3 ساختار مذهبی است. آرامگاه حضرت شاه، آرامگاه خدايار ‌ولعمی و مسجد  حضرت‌ شاه و(همچنين مسجد نمازگاه) كه به شكل نيم‌ دايره‌ای اطراف يك چشمه  آب چيده شده‌اند. حضرت‌ شاه نام روحانی است كه در آنجا تدفين شده. طبق  افسانه‌های شفاهی وی برادر كاظم‌ بن‌ عباس است كه به طور فرضی در قرن  يازدهم در مجتمع ‌شاه‌ زند ‌سمرقند تدفين شده و عموزاده‌ی حضرت محمّد‌(ص)  می‌باشد. در قديم قبرستان، مدرسه، گورخانه و نگارخانه در مجاورت آرامگاه  وجود داشت. طبق اسناد ضبط شده دوازده قاری قرآن در شش حجره در آرامگاه  زندگی می‌كردند و برای روح متوفّی كه در قبرستان همجوار دفن می‌شود طلب  مغفرت كنند.

اگر به دنبال مقصدی بی‌نظیر، مقرون به صرفه و با فرهنگی آشنا اما پر از شگفتی هستید، تاجیکستان گزینه‌ای فوق‌العاده برای شماست! با پروازهای منظم و هفتگی از شهرهای مختلف ایران به دوشنبه، سفری راحت و خاطره‌انگیز در انتظار شماست.

کوه‌های فان، غربی‌ترین بخش رشته‌کوه پامیر-آلای، یک مانع طبیعی عظیم هستند که در استان سغد شمال تاجیکستان، رشته‌کوه‌های زرافشان و حصار را قطع می‌کنند. این کوه‌ها بلندترین بخش رشته‌کوه زرافشان را تشکیل می‌دهند و چه با پای پیاده و چه با ماشین به آن‌ها نزدیک شوید، نمی‌توانید از عظمت و  زیبایی آن‌ها شگفت‌زده نشوید.این کوه‌ها که اغلب به‌عنوان جواهرات تاجیکستان به‌دلیل دریاچه‌های فیروزه‌ای و آبی‌آسمانی‌شان شناخته می‌شوند، پوشیده از درختان ارس و دیگر جنگل‌های بومی هستند. جمعیت انسانی در این منطقه امروزه کم‌تراکم است، اگرچه در دوران باستان شهرهای بزرگی در اینجا وجود داشتند، امّا مزیت این وضعیت این است که گیاهان و جانوران به خوبی رشد می‌کنند و به راحتی می‌توان به طبیعت بکر پناه برد.

در بسیاری از محیط‌ها، غذا از نقش صرفاً تغذیه‌ای خود فراتر رفته و به بوم‌هایی برای هویت ملّی تبدیل می‌شود که با طعم‌ها و رایحه‌های میراث  فرهنگی رنگ‌آمیزی شده‌اند. آسیای مرکزی، منطقه‌ای غنی از تاریخ و فرهنگ،  موزاییک آشپزی را ارائه می‌دهد که به اندازه مناظر آن متنوع است. در میان  غذاهای متعددی که این منطقه پرجنب‌وجوش را زینت داده‌اند، یکی به دلیل  سادگی، تاریخچه و بحث‌هایی که برمی‌انگیزد، برجسته‌تر است: پلو (که گاهی  اوش، پلاو، پیلاف، پلو یا پیلوف نیز نامیده می‌شود). با این حال، ادعای  تعلق پلو به یک ملت واحد، نادیده گرفتن واقعیت و عمق میراث مشترک آسیای  مرکزی است. این داستان فقط درباره یک غذا نیست؛ این داستان درباره مردم،  ملت‌ها و فرهنگ‌هایی است که از طریق تاریخ مشترکشان بافته شده‌اند.

اگر  بخواهیم تاجیکستان را تنها با یک واژه معرفی کنیم، آن واژه بدون تردید «کوهستان» است. بیش از ۹۳ درصد از مساحت این کشور را رشته‌کوه‌های مرتفع فرا گرفته‌اند و همین ویژگی، تاجیکستان را به یکی از مرتفع‌ترین کشورهای جهان تبدیل کرده است. در کمتر نقطه‌ای از دنیا می‌توان کشوری را یافت که این حجم از تنوع طبیعی را در فضایی نسبتاً کوچک در خود جای داده باشد. در تاجیکستان، تنها چند ساعت رانندگی کافی است تا از خیابان‌های آرام دوشنبه به گردنه‌هایی با ارتفاع بیش از ۳۵۰۰ متر برسید؛ جایی که قله‌های پوشیده از برف، دریاچه‌های یخچالی، رودخانه‌های خروشان و روستاهای سنگی، منظره‌ای خلق می‌کنند که گویی از دل یک کارت‌پستال بیرون آمده است. اما آنچه طبیعت تاجیکستان را از بسیاری از کشورهای کوهستانی جهان متمایز می‌کند، تنها ارتفاع یا زیبایی مناظر نیست. این کشور هنوز بکر مانده است. برخلاف بسیاری از مقاصد مشهور دنیا، در بیشتر مناطق طبیعی تاجیکستان خبری از هتل‌های زنجیره‌ای، مجتمع‌های تجاری یا ازدحام گردشگران نیست. همین بکر بودن، مهم‌ترین سرمایه گردشگری این کشور محسوب می‌شود.

در میان جاده‌های جهان، مسیرهایی وجود دارند که تنها وسیله‌ای برای رسیدن به مقصد نیستند؛ بلکه خودشان تبدیل به یک تجربه بزرگ سفر می‌شوند. بزرگراه پامیر یکی از مشهورترین نمونه‌های چنین مسیرهایی است؛ جاده‌ای که در میان کوهستان‌های عظیم آسیای مرکزی عبور می‌کند و مسافر را به جهانی متفاوت از طبیعت، تاریخ و فرهنگ می‌برد.

در جنوب تاجیکستان، در منطقه تاریخی ختلان و در نزدیکی شهر کولاب، یکی از شگفت‌انگیزترین پدیده‌های طبیعی آسیای مرکزی قرار گرفته است؛ کوهی که برخلاف بسیاری از کوه‌های منطقه نه از سنگ و صخره، بلکه از میلیون‌ها تن نمک شکل گرفته است. کوه نمک خواجه مؤمن (Khoja Mumin Salt Mountain) یکی از  بزرگ‌ترین گنبدهای نمکی سطحی جهان به شمار می‌رود؛ پدیده‌ای زمین‌شناسی که هم برای دانشمندان جذاب است و هم برای گردشگرانی که به دنبال تجربه مکان‌های متفاوت و کمتر شناخته‌شده هستند.

در میان جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده اطراف شهر دوشنبه، مکان‌هایی وجود دارند که تنها به دلیل زیبایی طبیعی اهمیت ندارند، بلکه بخشی از فرهنگ، باورها و خاطرات مردم محلی را نیز در خود جای داده‌اند. چهل و چهار چشمه یکی از همین مکان‌هاست؛ مجموعه‌ای از چشمه‌های طبیعی که در میان مردم تاجیکستان و مناطق اطراف آن، به‌عنوان مکانی مقدس و دارای آب شفابخش شناخته می‌شود.

مجتمع ساختمانی مذهبی بزرگی به نام مقبره شيخ‌ مصلح‌الدّين در مركز تاريخی  شهر خجند واقع شده و به نام مصلح‌الدّين‌ خجندی كه شاعر و حاكم شهر بوده و  در قرن دوازدهم می‌زيسته نامگذاری شده است. زندگی‌نامه وی به نام مناقب[1]  حفظ و نگهداری شده است. بر طبق افسانه قومی شيخ‌ مصلح‌الدّين فرد  شگفت‌انگيز و مقدّسی بوده است. بعد از مرگش وی ابتدا در روستای اونجی به  خاك سپرده شد كه در حومه خجند قرار دارد. مدّتی بعد پيروانش خاكستر شيخ را  به مكانی كه هم اكنون مقبره اوست منتقل كردند و آرامگاه بزرگی بر روی قبرش  ساختند.

شرکت‌ها و آژانس‌های گردشگری متعددی در ایران، سفر و تور تاجیکستان را با برنامه‌ها، مدت اقامت و خدمات متفاوت برگزار می‌کنند و همین موضوع مقایسه قیمت‌ها را به‌تنهایی کافی نمی‌سازد. در این بخش تلاش کرده‌ایم با بررسی اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت و کانال‌های رسمی برگزارکنندگان، قیمت تور تاجیکستان را در کنار خدماتی مانند اقامت، حمل‌ونقل، پرواز، وعده‌های غذایی، بیمه، راهنمای سفر، گشت‌ها و خدمات ویزا بررسی کنیم تا تفاوت واقعی میان گزینه‌های موجود مشخص شود.

در میان کشورهای خارجی، تاجیکستان یکی از معدود مقاصدی است که مسافر ایرانی در آن احساس غریبی کمتری می‌کند. اشتراک‌های تاریخی، فرهنگی و زبانی میان ایران و تاجیکستان باعث شده است این کشور برای بسیاری از ایرانیان تنها یک مقصد گردشگری نباشد، بلکه سفری به بخشی از میراث مشترک تمدن فارسی به شمار رود. وقتی در خیابان‌های دوشنبه قدم می‌زنید، نام شاعران بزرگی مانند فردوسی، سعدی، حافظ و رودکی را می‌بینید، زبان فارسی تاجیکی را می‌شنوید و با مردمی روبه‌رو می‌شوید که بسیاری از آداب‌ورسومشان ریشه‌های مشترکی با فرهنگ ایرانی دارد. اما تاجیکستان، علاوه بر پیوندهای فرهنگی، مقصدی جذاب برای طبیعت‌گردی، تاریخ‌گردی و تجربه مسیرهای کمتر شناخته‌شده جاده ابریشم نیز محسوب می‌شود.

در جنوب تاجیکستان، جایی که رودخانه‌های بزرگ پنج و وخش مسیر خود را میان سرزمین‌های تاریخی ختل و باختر طی می‌کنند، بناهایی خاموش از گذشته‌ای باشکوه باقی مانده‌اند؛ بناهایی که روایتگر دوره‌ای هستند که آسیای مرکزی یکی از مهم‌ترین مراکز علمی، فرهنگی و معماری جهان اسلام به شمار می‌رفت. مجموعه خواجه‌مشهد (Khoja Mashhad) یکی از ارزشمندترین یادگارهای تاریخی تاجیکستان است؛ بنایی که در منطقه قبادیان قرار گرفته و از معدود نمونه‌های باقی‌مانده معماری مذهبی پیش از حمله مغول در این کشور محسوب می‌شود.

تاجیکستان سرزمینی است که در آن، کوهستان‌های سر به فلک کشیده، دریاچه‌های شفاف، شهرهای باستانی، قلعه‌های تاریخی، آرامگاه شاعران فارسی‌زبان و روستاهای بکر در کنار هم قرار گرفته‌اند. بسیاری از گردشگران تصور می‌کنند این کشور تنها مقصدی برای کوهنوردان است، اما حقیقت این است که تاجیکستان برای علاقه‌مندان به تاریخ، فرهنگ، طبیعت، عکاسی و ماجراجویی نیز یکی از جذاب‌ترین کشورهای آسیای میانه به شمار می‌رود.

در قرون 2 و 3 قبل از میلاد مسيح منطقه درّه کافرنهان و مناطق اطراف آن بخشی از امپراطوری یونانی- باختری بود. اين مطلب از سكّه‌هايي كه در ولايت قشقا دريا، حوالی شهرِكتاب يافت شد، تاييد می‌شوند. اكثر اين سكّه‌ها مضروب دوران اوكراتيدس می‌ باشند. این مناطق در قرون 1 قبل از میلاد تا 3 پس از میلاد بخشی از امپراطوری کوشان شد. در قرن 8 این ناحیه(همراه با سایر  مناطق آسیای مرکزی) توسط اعراب مورد تهاجم قرار گرفت و بالاخره در قرون 14 و 15 به تیمور تعلق یافت.

استفاده از لباس‌های اروپایی در بین مردم تاجیک پس از سلطه روس‌ها بر آسیای میانه از اواخر قرن نوزدهم رایج شد و نام‌های بسیاری برای پوشاک‌های نو وارد زبان نوشتاری مردم شد؛ واژه‌هایی مثل کاستیوم(کت) بریوک(شلوار)  پلتا(پالتو) و پلش(بارانی).

کوهستان فان (Fann Mountains) یکی از شگفت‌انگیزترین مناطق طبیعی تاجیکستان و از مهم‌ترین مقاصد طبیعت‌گردی آسیای مرکزی است؛ سرزمینی از قله‌های بلند، دره‌های عمیق، رودخانه‌های خروشان و بیش از ۳۰ دریاچه کوهستانی با رنگ‌های حیرت‌انگیز. این منطقه در شمال غرب تاجیکستان و در میان رشته‌کوه‌های زرافشان و حصار قرار گرفته و به دلیل طبیعت بکر، مسیرهای کوه‌پیمایی متنوع و چشم‌اندازهای آلپی، مقصدی محبوب برای علاقه‌مندان به کوهنوردی، ترکینگ و ماجراجویی در طبیعت است. کوهستان فان ترکیبی کم‌نظیر از قله‌های بالای ۵۰۰۰ متر، یخچال‌های طبیعی، جنگل‌های سرو کوهی، روستاهای سنتی تاجیکی و دریاچه‌هایی با آب‌های شفاف فیروزه‌ای است؛ منطقه‌ای که بسیاری از گردشگران آن را یکی از زیباترین بخش‌های تاجیکستان می‌دانند.

تاجیکستان به دلیل ساختار عمدتاً کوهستانی، ارتفاع زیاد، فعالیت‌های زمین‌شناختی و گستردگی منابع آب زیرزمینی، از کشورهای دارای چشمه‌های آب‌گرم و آب‌های معدنی فراوان در آسیای مرکزی به شمار می‌رود. این چشمه‌ها در نقاط مختلف کشور پراکنده‌اند و بخشی از آنها در مناطق مرتفع کوهستانی و نواحی پامیر قرار گرفته‌اند. تفاوت شرایط زمین‌شناختی در مناطق مختلف تاجیکستان باعث شده است چشمه‌ها از نظر دمای آب و ترکیبات معدنی تنوع قابل‌توجهی داشته باشند و برخی از آنها از گذشته مورد استفاده مردم محلی قرار گیرند.

چهل‌ و‌ چهار چشمه مکان بسیار معروفی در تاجیکستان و کشور همسایه ازبکستان  است، زیرا از دامنه‌ی تپّه کوچکی که قبلاً صحرا بوده است پنج چشمه‌ی بزرگ  از زیر زمین بیرون می‌آید که به 39 چشمه کوچکتر تقسیم می‌گردند. آب چشمه‌ها  با هم جریان می‌یابند تا کانالی پر از ماهی به عرض 12تا 13متر تشکیل دهند.  جالب است بدانید ماهی‌ها به طرف پایین رودخانه شنا نمی‌كنند بلکه در 8  الی9 متری ابتدای آن می‌مانند.

مجتمع حضرت‌بابا در قسمت شمال شرقی دهكده چهاركوه كنونی واقع شده و شامل  ساختمان‌های مذهبی متعدّدی است كه در امتداد يكديگر و روبروی آرامگاه يك  روحانی قرار گرفته است. جمعيّت محلّی روحانی را هستی پادشاه يا هستی امير  يا امير‌ حمزه صاحبقران می‌نامند.(صاحبقران به معنی استاد و منظومه‌ی ستاره  خوش يمن می‌باشد.)

گرم‌ چشمه در 2325 متری از سطح دریا در سراشیبی‌های غربی کوه‌های شاه‌دارا و  در امتداد رودخانه گرم‌چشمه واقع شده است. با بررسی توده عظیمی از رسوب  سنگ تراورتن که به پایین‌ رودخانه سرازیر شده و طی قرن‌ها متراکم شده و شکل  یافتند به اين نتيجه می‌رسيم كه گرم‌چشمه‌ باید چندین هزار سال قدمت داشته  باشد.[2] آب معدنی با بالاترین درجه هم در چشمه‌های آب‌گرم‌ کوچک و هم در  چشمه‌های آب‌گرم ‌بزرگ با ارتفاع 10 سانتی‌متر تا 5/1 متر فوران می‌كنند و  به سطح می‌آیند. تقریباً در هر ثانیه 5 تا 7 لیتر آب داغ از چشمه بیرون  می‌آید. آب همواره با گلوله‌های کلسیم آهک به قطر 5/0 تا 4 سانتی‌متر در  ترکیب با پودر سفید با ویژگی آهگی بیرون می‌آید.

تاجیکستان کشوری فارسی‌ زبان است، که مردم آن به گویش فارسی تاجیکی سخن می‌‌گویند. اکنون در این کشور از خط استاندارد شدهٔ سیریلیک برای نگارش زبان فارسی استفاده می‌کنند، در حالی که دو کشور دیگر فارسی ‌زبان یعنی  ایران و افغانستان از خط فارسی استفاده می‌کنند، که بیش از هزار سال است، برای نگارش زبان فارسی استفاده می‌شود.

تاجیکستان، کشوری با طبیعت بکر و فرهنگ غنی، مقصدی بی‌نظیر برای گردشگرانی است که به دنبال تجربه‌ای متفاوت و خاطره‌انگیز هستند. از کوه‌های سر به فلک کشیده پامیر و دریاچه‌های خیره کننده مانند دریاچه اسکندرکول تا شهرهای تاریخی همچون خجند و پنجکنت. این کشور گنجینه‌ای از زیبایی‌های طبیعی و میراث فرهنگی را در خود جای داده است. با مردمی مهمان‌نواز، غذاهای لذیذ و معماری چشم‌گیر. سفر به تاجیکستان فرصتی است برای کشف ترکیبی منحصر به فرد از سنت و طبیعت. در این مطلب، با توصیه‌های سفر به این مقصد کمتر شناخته شده آشنا می‌شویم تا سفری به یادماندنی را تجربه کنید.

در شرق تاجیکستان، جایی که رشته‌کوه‌های عظیم آسیای مرکزی به یکدیگر می‌رسند، سرزمینی وجود دارد که قرن‌ها الهام‌بخش جغرافی‌دانان، جهانگردان و ماجراجویان بوده است. این منطقه که امروز با نام پامیر (Pomir / Pamir) شناخته می‌شود، یکی از مرتفع‌ترین و بکرترین مناطق کوهستانی جهان است؛ سرزمینی از فلات‌های وسیع، قله‌های پوشیده از برف، دره‌های عمیق، دریاچه‌های فیروزه‌ای و روستاهایی که زندگی سنتی خود را در ارتفاعات ادامه داده‌اند. پامیر تنها یک منطقه طبیعی نیست؛ اینجا نقطه تلاقی تاریخ، فرهنگ، زمین‌شناسی و مسیرهای باستانی تجارت است. در طول هزاران سال، کاروان‌ها از مسیرهای دشوار آن عبور کرده‌اند، حکومت‌های مختلف برای کنترل راه‌های آن تلاش کرده‌اند و جوامع محلی در میان کوهستان‌هایی زندگی کرده‌اند که در نگاه نخست برای سکونت انسان غیرممکن به نظر می‌رسد.

در جنوب تاجیکستان، در سرزمینی که رودخانه‌های پنج و وخش مسیر خود را به سوی آمودریا ادامه می‌دهند، بقایای یکی از مهم‌ترین مراکز تمدنی آسیای مرکزی قرار گرفته است؛ قلعه هُلبُک، پایتخت تاریخی منطقه ختلان که روزگاری یکی از مراکز مهم سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این سرزمین بوده است. امروز  بسیاری از گردشگران هنگام سفر به تاجیکستان بیشتر به شهرهایی مانند دوشنبه، پنجکنت، خجند یا کوهستان‌های فان توجه می‌کنند، اما در جنوب کشور مقصدی تاریخی وجود دارد که روایت متفاوتی از شکوه گذشته این منطقه ارائه می‌دهد.