شناخت شهرها و مراکز نواحی تاجیکستان، گام مهمی برای آشنایی با ساختار اداری، فرهنگی و جغرافیایی این کشور است. در این بخش، اطلاعات مربوط به شهرهای مهم، مراکز نواحی، تقسیمات کشوری و ویژگیهای هر منطقه بهصورت منظم گردآوری شده است تا بتوانید با جغرافیای انسانی و اداری تاجیکستان آشنایی کاملتری پیدا کنید.
در میان شهرهای آسیای مرکزی، مقاصدی وجود دارند که اهمیت آنها نه به وسعت و جمعیت، بلکه به موقعیت جغرافیایی، تاریخ و نقشی که در ارتباط میان فرهنگها ایفا کردهاند وابسته است. خاروغ (Khorugh) یکی از همین شهرهاست؛ شهری کوچک اما بسیار مهم که در قلب منطقه خودمختار بدخشان کوهستانی تاجیکستان قرار گرفته و به عنوان مرکز سیاسی، فرهنگی و اقتصادی پامیر شناخته میشود. خاروغ در ارتفاع حدود ۲۰۶۰ متری از سطح دریا، در نقطه تلاقی دو رودخانه مهم غُند (Ghunt) و شاهدارا (Shohdara) شکل گرفته است. شهر در میان درهای باریک و عمیق قرار دارد؛ جایی که کوههای بلند پامیر تقریباً تمام اطراف آن را احاطه کردهاند و فضای شهری میان شیب کوهها و مسیر رودخانهها شکل گرفته است.
در شرق تاجیکستان، جایی که کوههای عظیم پامیر به فلاتهای خشک و بیانتهای آسیای مرکزی میرسند، شهری کوچک اما بسیار خاص قرار دارد که نام آن برای بسیاری از گردشگران جهان یادآور ماجراجویی، ارتفاع و کشف سرزمینهای ناشناخته است؛ مرغاب (Murghab). مرغاب یکی از مرتفعترین شهرهای مسکونی آسیای مرکزی و جهان است که در ارتفاع تقریبی ۳۶۵۰ متری از سطح دریا قرار گرفته است. این شهر در منطقهای واقع شده که شرایط زندگی در آن بسیار متفاوت از شهرهای معمولی است؛ زمستانهای طولانی و سخت، هوای رقیق، فاصله زیاد از مراکز شهری و طبیعتی خشن اما باشکوه، ویژگیهایی هستند که زندگی در مرغاب را شکل دادهاند.
دوشنبه، پایتخت و بزرگترین شهر تاجیکستان، قلب سیاسی، فرهنگی و اقتصادی این کشور و یکی از مهمترین شهرهای آسیای مرکزی بهشمار میرود. این شهر که در دامنه جنوبی رشتهکوههای حصار و در دره حاصلخیز رودخانه ورزاب شکل گرفته، امروزه تلفیقی از معماری شوروی، هویت ملی تاجیک، فضاهای سبز گسترده و بناهای مدرن را در کنار یکدیگر به نمایش میگذارد. اگرچه بسیاری دوشنبه را تنها دروازه ورود به تاجیکستان میدانند، اما این شهر بهتنهایی مجموعهای از موزههای ارزشمند، کاخهای باشکوه، پارکهای وسیع، بازارهای سنتی، مراکز فرهنگی و یادگارهای تاریخی را در خود جای داده است.
مقبره پدر شعر فارسی، ابوعبدالله رودكی سمرقندی در اين ناحيه قرار گرفته است. اين ناحيه همچنين به خاطر وجود منطقه باستانی سَرَزم و منطقه باستانی پنجكنت شهرت جهانی دارد.
گردنه مشهور شهرستان در اين ناحيه واقع شده است. برای رسيدن از شهر دوشنبه به شهر خجند، بايد از اين گردنه عبور كرد. منطقه حفاظت شده كوساوين نيز در اين ناحيه قرار دارد.
جاده بينالمللی A376 و خطراهآهن به سمت كشور قرقيزستان از اين ناحيه عبور میكند. دو مسير تردد مرزی بين كشور تاجيكستان و قرقيزستان در اين ناحيه قرار دارد
شهر خجند، مركز استان سغد در اين ناحيه قرار دارد. همچنين درياچه بزرگ قراقوم و رودخانه مشهور سيردريا (سيحون) در اين ناحيه قرار دارند. جاده بين المللی A376 و مسير راهآهنی كه به سمت مسكو حركت میكند، نيز از اين ناحيه میباشد.
ناحيه عينی به خاطر وجود مناطق بكر و زيبا و مسيرهای دسترسی سريع از پايتخت تاجيكستان، به عنوان يكی از مهمترين مناطق گردشگری و تفريحی توريستی تاجيكستان مطرح میباشد. روستا و رودخانه يغناب، درياچههای متعدد از قبيل اسكندركول و كوههای زيبايی در اين ناحيه قرار دارند.
ناحيه تورسنزاده به مركزيت شهر تورسنزاده. اين ناحيه، در منطقه مرزی با ازبكستان قرار گرفته و يكی از مرزهای اصلی ورود به تاجيكستان به نام ريگر در اين ناحيه قرار گرفته است. همچنين ورودی جاده بينالمللی M-41 به تاجيكستان و پارك طبيعی و تاريخی شيركنت در اين ناحيه قرار دارد.
منطقه بكر و زيبا و حفاظت شده راميت در اين ناحيه قرار گرفته است. در امتداد رودخانه زيبای راميت، امكان اقامتی و پذيرايی متعددی وجود دارد، كه خدمات خوبی به گردشگران و مسافران ارائه میكنند.
اين ناحيه يكی از هزاران منطقه بكر و زيبای كشور تاجيكستان میباشد، با اين تفاوت كه مسير دسترسی آن بسيار آسان میباشد. با 15دقيقه ماشينسواری از مركز شهر دوشنبه به اين ناحيه میرسيد. بهترين مسيرهای كوهپيمايی و كوهنوردی و گلگشتی در اين ناحيه قرار دارد. آبگرم معروف و منحصر به فرد خواجه آبگرم در اين ناحيه قرار گرفته است.
اين ناحيه به دليل قرار گرفتن سد و نيروگاه عظيم نارك، يكی از مناطق حساس و در عين حال ديدنی و باشكوه تاجيكستان میباشد. درياچه سدّ نارك به فاصله كمی از شهر دوشنبه در اين ناحيه قرار گرفته و امكان ماهيگيری، قايقرانی و ديدار از درياچه زيبای آن امكان پذير میباشد.
اين ناحيه هم مرز كشور ازبكستان بوده و يكی از مرزهای اصلی برای تردد مسافران و وسايل نقليه سبك و سنگين بين كشور تاجيكستان و ازبكستان در اين ناحيه قرار دارد. همچنين خط راه ازبكستان و ايران از اين ناحيه وارد خاك تاجيكستان میشود.
ناحيه دنغره علاوه بر قرار گرفتن در يك مسير استراتژيك كه مسير ارتباطی دوشنبه به سمت جنوب و جنوب شرقی كشور را برقرار میكند، ناحيه محلّ تولّد رئيسجمهور تاجيكستان نيز میباشد. كانال دنغره نيز در اين ناحيه قرار دارد.
بیش از 20 سال است که سفرهایی با عنوان "سفرهای گروهی جاده ابریشم" از مبدا ایران برگزار میکنیم. سفرهایی به مقصد کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، برای بازدید از شهرهای تاریخی سمرقند، بخارا و خیوه.
