استان سمنان

استان سمنان یکی از مهم‌ترین بخش‌های مسیر تاریخی میان ری و خراسان بوده است؛ راهی که در دوره‌های مختلف تاریخی، رفت‌وآمد بازرگانان، کاروان‌ها، مسافران و زائران را میان مرکز ایران و خراسان امکان‌پذیر می‌کرد. در امتداد این مسیر، مجموعه‌ای از کاروانسراها برای استراحت، تأمین آب، نگهداری کالا و پشتیبانی از سفر ساخته شد و کاروانسراهای میاندشت یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های آن به شمار می‌آیند.

مسجد امام سمنان یکی از بناهای تاریخی شاخص مرکز استان سمنان و نمونه‌ای ارزشمند از معماری مذهبی دوره قاجار است. این مسجد که با نام‌های مسجد سلطانی و مسجد شاه نیز شناخته می‌شود، در خیابان امام خمینی و در بافت تاریخی شهر قرار گرفته و از نظر معماری، کاشی‌کاری، کتیبه‌ها و ساختار چهارایوانی اهمیت ویژه‌ای دارد.

دامغان از شهرهای کهن ایران است که به دلیل قرار گرفتن در مسیر راه‌های تاریخی شرق و غرب، به‌ویژه در پیوند با جاده ابریشم، در دوره‌های مختلف اهمیت اقتصادی، سیاسی و نظامی داشته است. همین جایگاه راهبردی باعث شد برای حفاظت از شهر حصاری مستحکم پیرامون آن ساخته شود که امروزه بخش‌هایی از آن با نام باروی دامغان یا باره نادری شناخته می‌شود.

خانه لطفی یکی از خانه‌های تاریخی ارزشمند شهر دامغان در استان سمنان است که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد. این بنا با مجموعه‌ای از حیاط‌های اندرونی و بیرونی، هشتی‌ها، ایوان‌های ستون‌دار، اتاق‌های مسکونی، اصطبل، خانه مستخدمین و آب‌انبار، نمونه‌ای قابل توجه از معماری خانه‌های سنتی و اعیانی دامغان به شمار می‌رود.

برج پیر علمدار یکی از نمونه های برجسته معماری قرن پنجم ایران است. بر اساس کتیبه خط کوفی پیرامون برج ، این بنا بین سال های 417 تا 420 هجری قمری به دستور ابوحرب بختیاربن محمد، فرزند محمدابن ابراهیم ، برای پدرش ساخته شده است. براساس شعری از منوچهری، ابوحرب دامغانی حاجب دربار قابوس ابن وشمگیر« فلک المعالی» پادشاه زیاری بود که از جانب او به حکومت دامغان رسید. این برج در محله خوریا نزدیک مسجد جامع دامغان و در خیابان شهید مطهری ( ایستگاه)  واقع گردیده است.

بنای آجری گنبد چهل دختر دامغان که قدمت آن به دوران سلجوقی برمی گردد در سال 466 هجری به دستور ابوشجاع موسوم به اسفاربکی بن اصفهانی ساخته شده است. این برج در مرکز شهر دامغان در خیابان امام خمینی واقع شده است. بنا دارای محیط خارجی 23 متر، قطر داخلی 5/5 متر و حدود 15 متر ارتفاع است. در قسمت تزیینات آجری بالای گنبدکتیبه ای به خط کوفی وجود دارد که ابتدای آن جمله (( امر ببناء هذالقبه الامیر الجلیل ابوشجاع اسفها)) و در قسمت آخر آن(( ثلثمائه))آمده است. کتیبه دیگری نیز به خط کوفی در بالای درب تازه نصب شده این گنبد وجود دارد. در داخل گنبد قبری ساده و گچی به ابعاد 74×216 و ارتفاع 30 سانتی متر بدون تزئین و سنگ نبشته وجود دارد. داخل برج نیز با گچ سفید شده است.

تپه حصار یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی ایران در حاشیه جنوبی شهر دامغان در استان سمنان است. این محوطه به دلیل قدمت بسیار زیاد و یافته‌های ارزشمند باستان‌شناسی، جایگاه مهمی در مطالعه فرهنگ‌های پیش از تاریخ فلات ایران دارد.

منطقه چشمه علی دامغان در شمال شهر دامغان و حدود 30 کیلومتری این شهر و در بین روستای آستانه وشهر دیباج واقع گردیده است. چشمه علی از طرف شمال به دو استان شمالی گلستان و مازندران راه دارد.

در جنوب شرقی مسجد جامع بسطام، در شمال شهرستان شاهرود استان سمنان، برجی آجری و بلند قرار دارد که به برج کاشانه بسطام معروف است. این برج یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی شهر بسطام محسوب می‌شود و به دلیل فرم متفاوت، ارتفاع قابل توجه و معماری آجری خود از فاصله دور نیز به‌راحتی قابل تشخیص است.

در مرکز بافت تاریخی شهر سمنان، بازاری سرپوشیده و تاریخی قرار گرفته که امروزه با نام بازار بزرگ سمنان شناخته می‌شود. این بازار از یادگارهای دوره قاجار است و در گذشته یکی از مهم‌ترین مراکز خرید، فروش و دادوستد شهر به شمار می‌رفت. ساختار بازار تنها به حجره‌های تجاری محدود نمی‌شد و مجموعه‌ای از عناصر شهری مانند مسجد، حمام، کاروانسرا، تیمچه و تکیه در ارتباط با آن شکل گرفته بود.