میراث ناملموس ایران در یونسکو
میراث ناملموس ایران در یونسکو مجموعهای از آیینها، جشنها، هنرها، موسیقی، دانشها، مهارتهای سنتی و شیوههای فرهنگی است که بخشی از هویت و تنوع فرهنگی ایران را شکل میدهند. این میراث برخلاف بناها و محوطههای تاریخی، بیشتر در قالب دانش و مهارتهای نسلبهنسل، آیینهای اجتماعی، هنرهای نمایشی، موسیقی، صنایع دستی و سنتهای فرهنگی زنده هستند. در این بخش از مجله گردشگری سفرهای ناز، عناصر میراث فرهنگی ناملموس ایران که در فهرستهای یونسکو ثبت شدهاند معرفی میشوند و درباره پیشینه، ویژگیها، محل رواج و اهمیت فرهنگی هر یک اطلاعات ارائه خواهد شد. تعریف و چارچوب این نوع میراث نیز بر اساس کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو، حوزههایی مانند سنتهای شفاهی، هنرهای نمایشی، آیینها، دانش و مهارتهای سنتی را دربرمیگیرد.
موسیقی ایران، با نام های موسیقی سنتی ایرانی، موسیقی کلاسیک ایرانی و گاهی با عنوان موسیقی دستگاهی شناخته می شود. در حقیقت این هنر طی سالها سینه به سینه و از استاد به شاگرد منتقل میشده و آنچه که امروزه تحت عنوان موسیقی سنتی ایران در دسترس ماست حاصل ممارست، فداکاری و تلاش مردان و زنان بزرگی است.
قالی کاشان یکی از شناختهشدهترین جلوههای هنر و صنایع دستی ایران است که تاریخ آن با فرهنگ، اقتصاد و هنر مردم این شهر پیوندی عمیق دارد. کاشان در دوره صفویه به یکی از مراکز مهم تولید قالیهای نفیس تبدیل شد و بهویژه در دوران شاه عباس اول، کارگاههایی برای بافت قالیهای درباری در این شهر فعالیت میکردند. قالیهای ابریشمی، نقرهباف و زرباف که در منابع با عنوان قالیهای شاهعباسی نیز شناخته میشوند، بخشی از شهرت تاریخی کاشان در هنر قالیبافی را شکل دادهاند.
قالی یکی از مهمترین هنرهای سنتی استان فارس است؛ هنری که در میان عشایر و جوامع محلی این منطقه نسل به نسل منتقل شده و امروزه با نامهایی مانند قالی فارس و قالی شیراز شناخته میشود. قالیهای فارس تنها یک محصول هنری نیستند، بلکه بخشی از فرهنگ و شیوه زندگی ایلات و طوایف منطقه را در خود جای دادهاند.
نان از کهنترین خوراکیهای بشر است و تاریخ پخت آن به هزاران سال پیش بازمیگردد. انسانهای نخستین دانههای غلات را میکوبیدند، با آب مخلوط میکردند و خمیر حاصل را روی سنگهای داغ میپختند. با گذشت زمان، روش آمادهسازی خمیر و پخت نان تکامل پیدا کرد و هر تمدن متناسب با مواد اولیه، شرایط اقلیمی و فرهنگ غذایی خود، شیوههای متفاوتی برای تهیه نان به وجود آورد.
لنجسازی و قایقسازی از قدیمیترین صنایع بومی سواحل جنوبی ایران به شمار میرود و با تاریخ دریانوردی، تجارت و زندگی مردم خلیج فارس پیوندی عمیق دارد. لنجهای سنتی که به دست استادکاران محلی ساخته میشوند، سالها وسیله سفرهای دریایی، تجارت، ماهیگیری و صید مروارید بودهاند و ساحلنشینان جنوب ایران با استفاده از آنها ارتباط خود را با دیگر بنادر خلیج فارس، دریای عمان و حتی سواحل هند و شرق آفریقا برقرار میکردند.
«چوگان» ورزشی گروهی، با قدمت بالا در ایران است که به سبب رواج آن در میان پادشاهان و بزرگان به ورزشی اشرافی مشهورگردیده است. این بازی از حدود ۶۰۰ قبل از میلاد در ایران شکل گرفته و از دوره ی هخامنشیان انجام می شده است. چوگان در ابتدا تفریحی جهت نمایش استعداد اسب های جنگی سوارکاران نظامی ایرانی به شمار می رفت. شاه عباس نیز در قزوین و اصفهان (میدان نقش جهان) به این بازی می پرداخت. چوگان در ایران پس از صفویان کمکم رو به فراموشی رفته و در زمان پهلوی، در ارتباط با اروپاییان، دوباره مورد توجه قرار گرفت، ولی مانند گذشته رواج نیافت. هم اکنون از سوی کمیته ی بین المللی المپیک به عنوان یکی از ورزش های جهانی شناخته شده است. نام «چوگان» برگرفته از چوبی است که برای انجام این بازی استفاده می شود و مهارت بازیکنان در زدن گوی با چوگان، اسب سواری و هماهنگی و حفظ تعادل در بازی از اهمیت بسیاری برخوردار است.
