چیزی از استقلال تاجیکستان نگذشته بود که این کشور به ورطه جنگ داخلی گرفتار شد. اوج این درگیریها سالهای 93-1992 بود. برای درک علّت این درگیریها باید به ساختار سیاسی و قومی تاجیکستان توجّه کرد. این کشور تنها کشور فارسی زبان آسیای مرکزی است. همچنین تاجیکستان در میان کشورهای مستقل مشترک المنافع تنها کشوری است که در کنار جمعیّت غالب سنّی از جمعیّت قابل توجّه شیعه اسماعیلیه با ارتباط بینالمللی نیرومند برخوردار است. تنها در تاجیکستان بود که حزب نهضت اسلامی به طور وسیعی به فعّالیّتهای سیاسی دست زد و حتّی بعضی از اعضای آن هدف خود را ایجاد دولت اسلامی اعلام کردند.
بالجوان يك منطقه تاریخی در تاجیکستان است. نتایج حفّاریهای طولانی مدت باستانشناسی در كوروكسای در نزدیکی بالجوان امروزی ثابت میکند که 200-800 هزار سال پیش زندگی گیاهی جلگهای و بدون درخت در این ناحیه نفوذ داشته است و حیوانات عجیبی همچون اسبها، کرگدنها، میمونهای وابسته به میمونهای دمکوتاه امروزی، ببرهای دندان شمشیری، زرّافهها و نیاکان فیلها میزیستهاند. بیش از هزار سال پیش بالجوان جزئی از حکومت سامانی بود.
آنچه باعث میشود سفر جاده ابریشم یک سفر بینظیر، خاص و منحصر به فرد شود، تعداد بالای آثار باستانی، تاریخی و فرهنگی آن است که در این سفر دیده میشود. در سفر گروهی و فرهنگی جاده ابریشم بیش از 100 اثر باشکوه از نزدیک بازدید میشود. این لیست تعدادی از مکانهایی است که در سفر جاده ابریشم با هم خواهیم دید.
شهر خاروغ پایتخت استان خودمختار بدخشان[2] با جمعيّتی حدود 30 هزار نفر در زمینهای کمعرض و مرتفع و در 2060 متری از سطح دریا و نزدیک محل تلاقی رودخانههای غُند[3] و شاهدارا[4] در مرز افغانستان واقع شده است. درّه رودخانه در اینجا باریک است و شهر در دو خیابان بزرگ شكل گرفته كه در دو طرف خيابان اصلی رديفی از درختان صنوبر قرار دارد.[5] در سال 1895 زمانی که سرانجام مرز بین امپراتوری روسیه و افغانستان تعیین شد مرز از سهخانه و یک سربازخانه و روستای کوهستانی کوچکی از خاروغ تشكيل شد. جادهای از آش[6] تا خاروغ ساخته شد امّا جاده تنها این امکان را فراهم میکرد تا اسب سواران کالاها را به کاروانهای شتر تحویل بدهند.
مجتمع معماری تاريخی حضرت شاه در بخش قديمی شهر استروشن واقع شده كه متشكل از 3 ساختار مذهبی است. آرامگاه حضرت شاه، آرامگاه خدايار ولعمی و مسجد حضرت شاه و(همچنين مسجد نمازگاه) كه به شكل نيم دايرهای اطراف يك چشمه آب چيده شدهاند. حضرت شاه نام روحانی است كه در آنجا تدفين شده. طبق افسانههای شفاهی وی برادر كاظم بن عباس است كه به طور فرضی در قرن يازدهم در مجتمع شاه زند سمرقند تدفين شده و عموزادهی حضرت محمّد(ص) میباشد. در قديم قبرستان، مدرسه، گورخانه و نگارخانه در مجاورت آرامگاه وجود داشت. طبق اسناد ضبط شده دوازده قاری قرآن در شش حجره در آرامگاه زندگی میكردند و برای روح متوفّی كه در قبرستان همجوار دفن میشود طلب مغفرت كنند.
مهمانبختی محبتاف از چهرههای برجسته فرهنگی و ادبی تاجیکستان است که به مدت ده سال، از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۱، ریاست اتحادیه نویسندگان این کشور را بر عهده داشت. او در دوران زمامداری خود نقش مهمی در ثبات و پویایی فعالیتهای ادبی تاجیکستان ایفا کرد و روابط فرهنگی با دیگر کشورها، به ویژه ایران، را گسترش داد. تحت رهبری او، تبادلهای ادبی و برگزاری همایشهای مشترک میان نویسندگان تاجیکستان و ایران تقویت شد، که این امر به غنای دیالوگ فرهنگی بین دو حوزه فارسیزبان کمک شایانی کرد.
نوروز در تاجیکستان فراتر از یک جشن فصلی؛ تجلی هویت ملی، مقاومت فرهنگی و نماد وحدت مردم این سرزمین است. پس از استقلال تاجیکستان در سال ۱۹۹۱، نوروز به سرعت جایگاه خود را به عنوان مهمترین عید ملی بازیافت. در دوران شوروی، گرچه این جشن به طور رسمی ممنوع بود، اما مردم تاجیکستان به طور پنهانی آن را در خانهها و جوامع محلی حفظ کردند. امروز نوروز نه تنها نشانهای از بهار که نماد رستاخیز فرهنگی تاجیکها پس از دههها حاکمیت شوروی است. این جشن پیوند نسلها را تقویت کرده و ارزشهای مشترک فارسیزبانان منطقه را زنده نگه میدارد.
در پایان نخستین هزارهی قبلا از میلاد مسیح ساخت قلعههای محکم به منظور جلوگيری از تهدید حملات نظامی همسایگان آغاز شد. نخستین قلعه در تاجيكستان يمچون بود. روستايی به همين نام نيز در نزديكی قلعه وجود دارد. عدّهای قلعه يمچون را كافر قلعه نيز مینامند. قلعه يمچون در قرن 3 قبل از میلاد در کنارهی سمت راست رودخانهی پنج روی تپّه ماهورهای رشته کوه وَخَن[2] ساخته شده است. قلعه روی یک پرتگاه قرار دارد و دائماً با ریزابههای رودخانههای پنج، شسته میشود. مسيرهای زير قلعه بسيار شيب بوده و در تمام طول سال دست نیافتنی هستند. آنها در طراحی قلعه مورد استفاده قرار گرفتهاند.
سفر به کشورهای تاجیکستان و ازبکستان، تجربهای منحصربهفرد از تاریخ، فرهنگ و طبیعت خیرهکننده جاده ابریشم را برای شما به ارمغان میآورد. اما برای داشتن سفری بیدغدغه و خاطرهانگیز، انتخاب یک آژانس مسافرتی معتبر و باتجربه بسیار مهم است. گروه گردشگری سفرهای ناز با بیش از ۲۰ سال سابقه در برگزاری تورهای تخصصی جاده ابریشم، یکی از بهترین گزینهها برای سفر به این دو کشور است. در این مقاله، به بررسی دلایلی میپردازیم که چرا سفرهای ناز را باید برترین انتخاب خود برای تورهای تاجیکستان و ازبکستان بدانید.
جمهوری تاجیکستان در آسیای مرکزی بین عرض جغرافیایی 36 درجه و 40 دقيقه و 42 درجه و 05 دقيقه شمالی و طول جغرافیایی 31 درجه و 67 دقيقه و 14 درجه و 75 دقيقه شرقی و در عرض یکسانی با یونان، ایتالیا و اسپانیا واقع شده است. این کشور مساحتی در حدود 14310 کیلومتر مربع داشته و فاصله شرق تا غرب آن 700 کیلومتر و فاصله شمال تا جنوب آن نزدیک 350 کیلومتر میباشد. كلّ مساحت خشكيهاي تاجيكستان142700 كيلومتر مربع بوده و نزديك به 400 كيلومتر مربع، مساحت آبهاي آن ميباشد.
باختر، کشوری باستانی در آسیای مرکزی است، که امروزه در منطقه جنوب تاجیکستان، ازبکستان و شمال افغانستان واقع شده است. از باختر به عنوان منبع عتیقه نام برده ميشود. یک منطقه که طلای بسیاری از آنجا استخراج میشده و اسبهای باشکوهی را میپرورانده است. در گنج معروف آمودریا که در قرن 19 در کناره راست رودخانهی پنج یافت شد، تعداد زیادی از اقلام طلایی همراه با تصاویری از اسبها با ویژگیهای واضحی از گونههای بومی منطقه وجود داشت. رودخانههای پنج و وخش در وسط این منطقه جریان دارند و بعد از بهم پیوستن، رودخانه بزرگ آمودریا که در دنیای باستان به جیحون معروف بوده است را به وجود میآورند. ناحیه پهناوری بین وخش و پنج (یعنی کناره چپ درّه وخش) به نام منطقه ختل وجود داشته است. در تاریخ باستان، ختل یک قسمت از بخارا بوده است.
ابوعبدالله رودکی پایهگذار و پدر شعر کلاسیک فارسی است که در اواخر قرن 9 و اوایل قرن 10 در طی سلسله سامانیان زندگی میکرد. او قصیدهها و شعرهای معروفش را به زبان فارسی مینوشت. رودكی یک خواننده و موسیقیدان با استعداد بود. او چنگ را به زيبايی مینواخت. نصر بن احمد سامانی (943-914م) رودکی را به بخارا دعوت کرد. رودكی بيشتر عمرش را در بخارا گذراند و از زمانی که حامیش را در سال 937م از دست داد؛ دوران سختي و تنگدستی وی شروع شد.
مجتمع ساختمانی مذهبی بزرگی به نام مقبره شيخ مصلحالدّين در مركز تاريخی شهر خجند واقع شده و به نام مصلحالدّين خجندی كه شاعر و حاكم شهر بوده و در قرن دوازدهم میزيسته نامگذاری شده است. زندگینامه وی به نام مناقب[1] حفظ و نگهداری شده است. بر طبق افسانه قومی شيخ مصلحالدّين فرد شگفتانگيز و مقدّسی بوده است. بعد از مرگش وی ابتدا در روستای اونجی به خاك سپرده شد كه در حومه خجند قرار دارد. مدّتی بعد پيروانش خاكستر شيخ را به مكانی كه هم اكنون مقبره اوست منتقل كردند و آرامگاه بزرگی بر روی قبرش ساختند.
بزرگترین دریاچههای تاجیکستان در پامیر هستند. از جمله آنها میتوان از: قرهكول،[1] رانککول،[2] زرکول،[3] سارز،[4] و یاشیکول[5] نام برد. حجم کلّی آب در دریاچههای پامیر43 کیلومترمکعب میباشد، که شامل 6/26 کیلومترمکعب آب شور در دریاچه قرهكول و حدود 17 کیلومتر مکعب آبشیرین در دریاچه سارز ميباشد. اين درياچه در سال 1911 در نتیجهي انسداد بستر رودخانه مرغاب[6] به خاطر یک زمین لرزه[7] شکل گرفت.
درياچه قرهكول يا دریاچه سیاه بزرگترین منبع آب طبیعی در تاجیکستان است که در شرق پامیر واقع شده و 3900 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این دریاچه مساحتی در حدود 380 کیلومتر مربع را در بر میگیرد و متوسط تا 238 متر عمق دارد. این دریاچه 33 کیلومتر طول و 23 کیلومتر پهنا داشته و یک رشته جزیره بزرگ که از شمال به جنوب کشیده شده دریاچه را به دو قسمت کمعمق شرقی و قسمت عمیق غربی تقسیم کرده است.
دره زرافشان، سرزمینی وسیع و پر از تضادهاست. با تاریخی منزوی و اسرارآمیز که هالهای از رمز و راز را به خود گرفته است، این دره برای هر کسی که میخواهد بقایای جاده ابریشم، فرهنگهای باستانی و منزوی، و فرصتی برای تجربه تاریخ هزاران ساله را از نزدیک ببیند، یک مقصد ضروری است. این دره محل تلاقی سغدیها و سایر قبایل آسیای مرکزی است، تمدنهایی که به زمان اسکندر مقدونی بازمیگردند و هنوز هم سنّتهای خود را حفظ کردهاند. میراث شگفتانگیز آنها در سنگنوشتههای محوطههای باستانشناسی پنجکنت و سرزم حک شده است.
استرفشن يا استروشن (اوراتپّه سابق) شهری موزهای و مركز هنرهای دستی و تجارت باستان است. استروشن يكی از قديمیترين شهرهای آسيای مركزی است كه در سال 2002 دو هزار و پانصدمين سال خود را جشن گرفت. اين شهر در 73 كيلومتری خجند واقع شده است. پارسيان آن را كوراكده و سغديان آن را كوروشكده مینامند. پژوهشگران معاصر آن را با سيروپول باستانی شناختهاند. در قرن ششم قبل ميلاد مسيح شهر با 3 رديف ديوار قلعهدار شده و با قلعهای به طول 6000 متر احاطه شده كه بدليل بازگانی پرمنفعت و صنعتگری ماهرانه آن بسيار مشهور بود.
درّه یغناب تقریبا از 150 كیلومتری شمال پایتخت تاجیكستان (شهر دوشنبه) شروع میشود. درّه كمی قبل از گذرگاه انزاب شروع شده و حدود 60 كیلومتر طول دارد. درّه توسط رودخانههای كومبیل و برزنگا شكل گرفته كه از یخچالهای طبیعی تقاطع كوهستانی تاكعلی سرچشمه میگیرد. انشعابات رودخانههای یغناب به رودخانه زرافشان جاری میشود و محدودهی زرافشان را از محدوده حصار جدا میكند. قسمت بالایی درّه به دلیل چمنزارهای باشكوه به دامنه كوههای آلپ مشهور میباشد. منطقه جمعیت دائمی ندارد. تنها در تابستان چوپانها، گاوهایشان را برای چرا به اینجا میآورند.
پارک صدرالدّین عینی یک پارک فرهنگی و تفریحی است که در سال 1960 در شمال شهر دوشنبه ساخته و به بهرهبرداری رسید. مساحت کل پارک 6 هکتار است. مسیر اصلی پارک به قسمت دایرهای شکلی که پر از باغچههای گلدار است تا ورودی دوم منتهی میشود.در محوطه پارک تعدادی تراس، بالکن، چایخانه، اشکال کوچک معماری، ویژگیهای طراحی پارک، فوارهها و غیره وجود دارد. علاوه بر این، انواع زیادی از درختان، بوتهها، گیاهان و گل ها در سراسر پارک کاشته شده است.
پس از استقلال تاجيكستان يك گروه شبهنظامی در اين كشور وجود داشت كه در سال 1993 وزير دفاع وقت، الكساندر شيشليانكف كوشش كرد آن را تبديل به يك نيروی مسلح كند. پس از انحلال فرماندهی مشترك كشورهای همسود در سال 1993 لشكر زرهی 201 تحت فرماندهی روسيه درآمد. قبلاً قرار بود تاجيكستان و كشورهای همسود در اين فرماندهی شريك باشند.
اگر در بزرگراه پامیر جایی بین گذرگاه كايتزيك[2] (4271 متر) و علیچور رانندگی کنید، به تابلویی برمیخورید كه شما را از جاده اصلی خارج كرده و به دریاچههای زيبای بلنكول و ياشيكول راهنمایی میكند.[3] پیچ جاده ياشيكول در کیلومتر 145 بعد از مرغاب است. جاده فرعی بلنكول در حدود 18 کیلومتری جاده اصلی قرار دارد و از بلنكول تا دریاچهی ياشيكول هم 15 کیلومتر دیگر باید راه پیمود. ياشيكول به معنی دریاچه سبز است. این دریاچه در ارتفاع 3700 متری از سطح دریا قرار داشته و 19 کیلومتر طول و 1 تا 4 کیلومتر عرض دارد. همچنين اين درياچه در عمیقترین نقطه، حدود 50 متر عمق دارد.
مجتمع حضرتبابا در قسمت شمال شرقی دهكده چهاركوه كنونی واقع شده و شامل ساختمانهای مذهبی متعدّدی است كه در امتداد يكديگر و روبروی آرامگاه يك روحانی قرار گرفته است. جمعيّت محلّی روحانی را هستی پادشاه يا هستی امير يا امير حمزه صاحبقران مینامند.(صاحبقران به معنی استاد و منظومهی ستاره خوش يمن میباشد.)
بحث سفرهای زمینی همیشه برای بسیاری از مسافران جذاب بوده، بهخصوص اگر پای قطار در میان باشد. قطار بهعنوان یکی از ایمنترین و دلچسبترین وسایل حملونقل شناخته میشود، اما موضوع وقتی به تور تاجیکستان از تهران با قطار میرسد، با واقعیتهای مهمی روبهرو میشویم که دانستن آنها قبل از برنامهریزی سفر ضروری است.
تورهای تاجیکستان یکی از محبوبترین گزینههای سفر خارجی برای علاقهمندان به فرهنگ و طبیعت آسیای مرکزی هستند. این تورها معمولاً شامل پرواز، اقامت، گشت شهری، لیدر فارسیزبان و خدمات کامل مسافرتی میشوند و مقصدهایی مثل دوشنبه و دیگر شهرهای تاریخی تاجیکستان را پوشش میدهند. همانطور که در اطلاعات پکیجهای دیگر آژانسها مشاهده میشود، قیمت تورهای نوروزی تاجیکستان میتواند از حدود ۶۹۰ دلار تا بیش از ۱,۰۰۰ دلار یا معادل آن در تومان باشد و بسته به هتلها و خدمات متفاوت است.
انتخاب بین تاجیکستان و ازبکستان برای سفر، یکی از تصمیمهای جذاب و چالشبرانگیز برای مسافران است. هر دو کشور در قلب آسیای میانه قرار دارند و با تاریخ غنی، فرهنگ متنوع و جاذبههای طبیعی خیرهکننده، هر کدام تجربههای منحصربهفردی را ارائه میدهند. در این مطلب، به بررسی عمیقتر این دو مقصد گردشگری میپردازیم تا به شما کمک کنیم بهترین انتخاب را داشته باشید.
دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، شهری در حال رشد با ترکیبی از معماری مدرن و سنّتی است. این شهر به دلیل دانشگاههای معتبر، مراکز تجاری و موقعیت اقتصادی رو به توسعه، مقصدی جذاب برای مهاجران، دانشجویان و کارگران خارجی است. در این مقاله، اطلاعات کاملی در مورد بازار اجاره مسکن در دوشنبه، قیمتها، مناطق مختلف و نکات مهم قانونی ارائه میشود.
صدرالدّین عینی، یکی از بزرگترین ادیبان و نویسندگان تاجیک، در روستایی در امارت بخارا چشم به جهان گشود. زندگی او سرشار از فراز و نشیبهایی بود که مسیرش را به سوی افتخارات بیشماری سوق داد. در شش سالگی، پدرش سیّد مراد خواجه، کشاورز باسواد و علاقهمند به دانش، او را به مدرسهای در روستا فرستاد. عینی آموزش ابتدایی خود را در این مدرسه گذراند، امّا احساس کرد که آموزش عمیقتری نیاز دارد، بنابراین به یک مدرسه دخترانه رفت و در آنجا با آثار بیدل و صائب آشنا شد. با این حال، خوشبختی کودکی او کوتاه بود، زیرا در سنّ دوازده سالگی طاعون همهگیر شد و او را از والدینش جدا کرد.
لازوريت يا همان سنگ لاجورد يا لاژورد نام دیگر این سنگ معدنی است که طیف متنوعی از نیلی، بنفش، آبی گلگندم یا سبزآبی دارد. منابع محدودی از این سنگ در جهان وجود دارد. در افغانستان، تاجیکستان، روسیه و شیلی معادني از اين سنگ پيدا شده است. بهترین سنگهای نیلی فقط در پامیر غربی و افغانستان استخراج میشود و بسیار نادر است. نمونههای لاجورد معمولاً به علّت ناخالصی خالدار یا راهراه هستند. کریستالهای پریت طلایی، پریت سولفوریک این سنگ را به نحو خاصی زیبا میسازد. لاجورد هرگز شکسته نمیشود حتّی وقتی حرارت داده میشود. این ویژهگیها در زمان باستان شناخته شده بوده و برای تایید اصالت آن مورد استفاده قرار میگرفتند.
درّه رامیت از 45 کیلومتری شمالغربی دوشنبه شروع میشود. اين درّه با مناطق تفریحی پرشمار و چشمههای آبگرم در مناطق پايينی و از جنگلها و رودخانههای زیبا در مناطق بالايی، يكی از زيباترين و بكرترين مناطق تاجيكستان محسوب میشود. شما میتوانید با نيم ساعت رانندگی از دوشنبه به سوی شهر وحدت به این درّه برسید. رودخانهی کافرنهان 378 کیلومتر طول دارد. سرچشمه سمت چپ آن رودخانه ساربا، از یخها و پهنههای برفی قاراتگين شروع شده و سرچشمه سمت راست آن از رودخانه سردی ميانه در محدوده حصار آغاز میشود.
درّه قرهتاغ تقریباً از 8 کیلومتری نزدیک یک بزرگراه در44 کیلومتری غرب دوشنبه پشت روستای قرهتاغ که در امتداد کناره راست رودخانه قرهتاغ کشیده شده است، شروع ميشود. یک مسیر در امتداد درّه شیرکنت در کناره چپ رودخانه کشیده شده است که تقریباً 20 کیلومتر است. خانهها و باغهای ساکنین محلّی مانند یک روبان پیوسته در امتداد رودخانه در قسمت پایینی درّه کشیده شدهاند. هیچ کس در قسمت بالایی درّه زندگی نمیکند.
تاجیکستان کشوری فارسی زبان است، که مردم آن به گویش فارسی تاجیکی سخن میگویند. اکنون در این کشور از خط استاندارد شدهٔ سیریلیک برای نگارش زبان فارسی استفاده میکنند، در حالی که دو کشور دیگر فارسی زبان یعنی ایران و افغانستان از خط فارسی استفاده میکنند، که بیش از هزار سال است، برای نگارش زبان فارسی استفاده میشود.
در گذشته منارهها، در كنار مساجد و يا مدارس از خشت، سنگ و چوب ساخته میشدند. كاربرد مهمّ منارهها در گذشته استفاده از آنها برای اذان گفتن بود. منارهها به شکل مدوّر و يا چارگوش بنا شده و با کتیبهها و تزئينات مختلف مانند: كاشی كاری تزئين میشدند. تعداد كمی از منارههای قديمی در تاجيكستان هنوز باقی مانده و بعضی از آنها ترميم و بازسازی شده است.
تورهای تاجیکستان در ایران یکی از سفرهای محبوب به مقصدی نزدیک، فرهنگی و خاص است. با این حال بسیاری از افراد وقتی لیست قیمت تورهای تاجیکستان را مشاهده میکنند، گمان میکنند قیمتها نسبت به خدمات یا مقصد گرانتر از انتظار است. برای فهم بهتر این موضوع، باید علل اصلی افزایش قیمتها در این تورها را شناخت و سپس دید دقیقتری نسبت به ارزش خدمات آژانسهای مختلف پیدا کرد.
با رودکی گرامی وداع کردیم و با دلی اندوهگین و با امید دیداری دیگر راهی دوشنبه شدیم. جاده خراب بود و کاروان اتومبیلهای ما با تاخیر بسیار پیش میرفتند. ساعت پنج بعدازظهر به دوراهی رسیدیم که در یک سو جاده آسفالته نو و کوتاهی بود که از میان کوهستان میگذشت و از سوی دیگر جاده قدیمی و خاکی که کوهستان را دور میزد. در جاده آسفالته شرکت ایرانی سابیر ساختن تونلی پنج کیلومتری را برنده مناقصه شده و آن را در سالهای آخر ریاست جمهوری احمدی نژاد به پایان آورده است. این تونل که به نام تونل انزاب یا تونل استقلال معروف است پس از بازگشایی دچار نقصهای فنی بیشمار شد و اکنون دوباره بسته است و مهندسان و کارگران ایرانی در آن به مرمت مشغولند.
تاجيكستان هم اكنون دارای چهار ولايت يا استان میباشد. استان تحت امر مركز به مركزيت شهر دوشنبه، استان سغد در شمال كشور به مركزيت شهر خجند، استان ختلان در جنوب تاجيكستان به مركزيت شهر قرغانتپّه و استان خودمختار بدخشان در شرق تاجيكستان به مركزيت خاروغ.در تاجیکستان هر ولایت، (معادل استان در تقسیمات کشوری ایران) به چندین ناحیه، (معادل شهرستان در ایران) و هر ناحیه به چندین جماعت دهات، معادل دهستان، در (تقسیمات کشوری ایران) و هر جماعت، به چندین ده تقسیم میشود.
حملونقل در تاجیکستان، با توجه به طبیعت کوهستانی و جادههای پرپیچ و خم این کشور، یکی از موضوعات مهم برای مسافران است. از وسایل نقلیه عمومی مانند مینیبوسها (ماشروتکا) و تاکسیهای اشتراکی در شهرهای بزرگی چون دوشنبه و خجند تا پروازهای داخلی به مناطق دورافتاده مانند خاروغ، گزینههای مختلفی برای جابهجایی وجود دارد. با این حال، بهدلیل کمبود راهآهن و شرایط بعضاً دشوار جادهای، برنامهریزی دقیق برای سفر زمینی ضروری است. آشنایی با سیستم حملونقل محلی و صبر کافی، به شما کمک میکند تا از سفر در این کشور زیبا لذت ببرید.
قرغان تپّه بزرگترین مرکز فرهنگی صنعتی درّهی وخش در 97 کیلومتری جنوب دوشنبه واقع است. مطابق با برخی تحقیقات قرغان تپّه در قرن 7 به وجود آمده اگر چه برخی قدمت آنرا بسیار بیشتر میدانند. شهر در قسمت بالایی درّهی وخش و در مرکز یک مرغزار واقع است. در قرون وسطی این ناحیه را ختای و شهر را ليواقند یا وخش میخواندند.
دره یغناب در فاصله کمی بیش از ۱۰۰ کیلومتری دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، قرار دارد. مسیر دسترسی به این دره، جادهای خیره کننده است که در امتداد درههای تنگ و شیبدار و کنار رودخانههای زیبا امتداد مییابد. دره یغناب که توسط مردم محلی "بهشت روی زمین" نامیده میشود، خانه یغنابیها، نوادگان سغدیان باستان است. این مردم به دلیل انزوا و دوری از دیگران، حتی همسایگان خود، تعامل کمی با دنیای خارج دارند و به همین دلیل توانستهاند سنتها و زبان خود را به شکلی قابل توجه حفظ کنند. اگرچه در دوره شوروی بسیاری از روستاییان به اجبار به مناطق خشک تاجیکستان برای چیدن پنبه کوچانده شدند و بسیاری از آنها جان خود را از دست دادند، امّا این مردم مقاومت کردند و خوشبختانه بازماندگان توانستهاند به سرزمینهای اجدادی و شیوه زندگی سنتی خود بازگردند. آن دوره تاریک از تاریخ اخیرشان اکنون پشت سر گذاشته شده است.
موزه ملی تاجیکستان یک موزه تازه بازسازی شده است که نمایشگاههایی از تاریخ قدیم و جدید جمهوری تاجیکستان را در خود جای داده است و در پایتخت کشور تاجیکستان، شهر دوشنبه، واقع شده است. این موزه در سال ۱۹۳۴ افتتاح و در سال ۱۹۹۹ عنوان موزه ملی را دریافت کرده است. این ساختمان منحصر به فرد برای همه بازدیدکنندگانی که شروع به کاوش در کشور کوچک آسیای مرکزی کردهاند واقعاً الهام بخش است و با معرفی تاریخ، طبیعت، زندگی محلی و فرهنگ مردم تاجیکستان مورد توجه گردشگران بسیاری قرار گرفته است. تاجیکستان کشوری در آسیای میانه است که توسط افغانستان، چین، قرقیزستان و ازبکستان احاطه شده است. این شهر به دلیل کوههای ناهموار مشهور به پیادهروی و کوهنوردی است. کوههای فان، در نزدیکی پایتخت ملی دوشنبه، دارای قلههای پوشیده از برف هستند که بیش از ۵۰۰۰ متر ارتفاع دارند.
تاجيكستان از ديرباز محل زندگی مردمان آريايی بوده كه بعضي از آنها اسكان يافته بودند. سغديان، مادها و پارسها و برخی ديگر زندگی كوچ نشينی داشتند، همچون سكاها يا ماساژتها. بنابراين میتوان گفت: كه باختریها، سغدیها، خوارزمیها و سكايیها، نه تنها بنيانگذاران شهرها و روستاهای آسيای مركزی، به ويژه تاجيكستان به شمار میروند بلكه نياكان تاجيكان نيز بودهاند.
کشاورزی بخش اصلی اقتصاد تاجیکستان را تشکیل میدهد.این بخش به طور جدّی در اثر جنگهای 1993-1992 صدمه دید و کشت و برداشت محصول مختل شد. محصول اصلی در این کشور پنبه است که بیشتر 50 درصد آن در جنوب غربی کشور تولید میشود. شرایط نامناسب آبوهوایی، درجه حرارت پایین و بارانهای سنگین تولید را تحت تاثیر قرار دادهاند. پنبه هر چند مرغوبیت پائینی در مقیاس جهانی دارد امّا به عنوان اساس اقتصادی باقی مانده است.
در سال 1877 ميلادی در کنار آمودریا (در زمانهای باستان این قسمت از رودخانه و ریزآبههایش به جیحون معروف بودهاند.) ساکنین محلّی یک گنج بزرگ در نزدیکی تخت قباد[2] یافتند که شامل بیش از 2000 سکهی طلا و نقره و بسیاری از آثار هنری طلايی متعلّق به دورههای هخامنشی و باختری-يونانی[3] میشد. گنج به سه تاجر بخارایی که با کاروانهایشان عازم شمال هند (پاکستان امروزی) بودند فروخته شد.
پنجکنت باستانی در نزدیکی شهر پنجكنت امروزی واقع شده و نماینده یک اثر تاریخی بینظیر در اوایل قرون وسطی است. پنجكنت در قرنهای 5 تا 8 ميلادی شرقیترین نقطه شهر سغدیان بود. (غفوراف، باباجان. تاجيكان. جلد اوّل و دوّم، عرفان، دوشنبه،1377ه.ش-1997م – ص 3831) سغدیها کسانی بودند که به زبان ایرانیان شرق صحبت میكردند و از نیاکان تاجیکیها محسوب میشوند. در ربع اول قرن 8 ميلادی پنجکنت مرکز قلمرو آخرین پادشاه، دیواشتیچ بود که با شاهزادهی سغدیان بر سر قدرت شهر سمرقند، پایتخت سغدیان جنگید.
در كنار رود زرافشان، در قسمت پايان دهِ ويشب، واقع در ولايت سغد تاجيكستان مزار مباركي وجود دارد كه مردم آن را منسوب به عارف نامآور و آفتاب عالم عرفان شمسالدّين تبريزي ميدانند. اين روستا حدوداً 200 كيلومتر تا شهر دوشنبه پايتخت تاجيكستان و 250 كيلومتر تا شهر سمرقند فاصله دارد. مردم روستاي ويشب و روستاهاي اطراف تمامي مراسم و سنّتهاي مذهبي خود را در اين مزار انجام ميدهند. علاوه بر اين از شهرهاي بزرگي همچون سمرقند و بخارا، پنجكنت، استروشن، خجند و مناطق ديگر مردمان زيادي به زيارت اين سلطان عارفان ميرسند و اعتقاد و اخلاص بيپاياني نسبت به ايشان دارند. مردم اين مزار را با نام مزار مولانا محمّد شمسالدّين محمّدابن عليابن ملك داد سبزپوش تبريزي ميشناسند.
نزديك شهر خاروغ در 2320 متری از سطح دریا و بالای رودخانه، محلّ اتّصال دو رودخانه غُند و شاهدارا، مرتفعترین نقطه سبز دنیا، باغهای کشاورزی پامیر قرار دارد. اين باغ در بين باغهای کشاورزی کشورهای مشترکالمنافع از همه مرتفعتر میباشد. باغها در سال 1940م در یک منطقه کوهستانی سخت تأسيس شدند. آب و هوا خشک و به شدّت اقلیمی است. نوسانات بارندگی بین 200 تا 300 میلیمتر و به شرایط جوّی و ارتفاع بستگی دارد. درجه دمای متوسط سالیانه در اینجا 8.7 درجهی سانتیگراد است.
در فاصله نه چندان دور از شهر تورسنزاده درّه شیرکنت[2] شروع شده است؛ جایی که پارکی طبیعی-تاریخی با همان نام واقع شده است. پارک در ژوئن سال1991م به منظور حفاظت از گیاهان منحصر به فرد منطقه، اکوسیستمها و بناهای فرهنگی و طبیعی بعلاوه مطالعه دقیق دربارهی منطقهی جنوب غربی حصار تأسيس شده است.
تاجیکستان از دیرباز محل برخورد دينها و مذاهب گوناگون بوده است. این سرزمین با فرهنگهای چین، ایران و... همسایه بوده و جریانهای دینی و فرهنگی آنها این جمهوری را تحت تاثیر خود قرار داده است. امروزه دین بیشتر مردم این منطقه سنّی و از شاخه حنفی است و ابوحنیفه را به عنوان امام اعظم میشناسند. گروه کوچکی از شیعیان اسماعیلی در کوههای پامیر در منطقه بدخشان زندگی میكنند. اقلّیّتهای مسیحی، زرتشتی و کلیمی نيز در این کشور زندگی میكنند. مسلمان 80درصد، مسلمان شيعه 5درصد، ارتدوكس روسی5/1درصد، يهودی 1/0درصد، ساير اديان و بیدين 4/13درصد
قلعهی قهقهه از روی نام قهرمان حماسی افسانهای نامگذاری شده است که پادشاه آتشپرستانی با پوست تیرهرنگ بوده است. بقایای این قلعه گِلی مربوط به قرن 4 بعد از میلاد را میتوان بر قلّه صخرهای در کنارهی رود پنج، آنجا که به ریزابهای در افغانستان میپیوندد، ببينيد. قلعه شامل دو رأس است که از شرق به غرب امتداد دارند. رأس بزرگتر نزديك به 500 متر درازا دارد و در ارتفاع 125متری از سطح رودخانه در شرق است و با شیبی کند به سمت غرب پایین میرود.[1]
بیش از 20 سال است که سفرهایی با عنوان "سفرهای گروهی جاده ابریشم" از مبدا ایران برگزار میکنیم. سفرهایی به مقصد کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، برای بازدید از شهرهای تاریخی سمرقند، بخارا و خیوه.