حمام ظهیرالاسلام، که با نام حمام آقانقی نیز شناخته میشود، یکی از قدیمیترین حمامهای تاریخی شهر اردبیل است که تاریخچه آن به دوره ایلخانی (قرن هفتم و هشتم هجری) بازمیگردد. این بنا در دوره قاجار توسط فردی به نام موتمنالرعایا خریداری شد و پس از مرمت و اضافه شدن فضاهایی جدید، به شکل کنونی درآمد.
معماری و ساختار حمام:
این حمام مانند سایر نمونههای سنتی ایرانی، از بخشهای کلیدی زیر تشکیل شده است:
- - سربینه (رختکن): فضایی با گنبد زیبا که ابتدای مسیر بازدیدکنندگان است و برای تعویض لباس و استراحت اولیه استفاده میشد.
- - میاندر: راهرویی که سربینه را به گرمخانه متصل میکرد و از هدررفت حرارت جلوگیری مینمود.
- - گرمخانه: بخش اصلی استحمام.
- - خزینه: حوضچههای آب گرم و سرد.
- - تون (گلخن): محل گرم کردن آب با استفاده از سوخت هیزم.
سیستم مهندسی و آبرسانی:
یکی از نکات قابل توجه در این حمام، سیستم پیشرفته آبرسانی و گرمایش آن است. آب از طریق لولههای سفالی (تنبوشه) از یکی از رودهای نزدیک به حمام منتقل میشد و با استفاده از سیستم گرمایش زیرکف (گربهرو) و انتقال دود و حرارت از کانالهای زیر زمینی، فضای حمام و آب خزینهها گرم میشد. این فناوریهای قدیمی در موزه به صورت شفاف به نمایش گذاشته شدهاند.
تغییر کاربری به موزه مردمشناسی:
اگرچه این حمام تا دوره پهلوی به فعالیت خود ادامه داد، اما در نهایت در سال ۱۳۷۸ خورشیدی توسط سازمان میراث فرهنگی خریداری و با حفظ اصالت معماری، مرمت اساسی شد. سپس در سال ۱۳۸۷ به موزه مردمشناسی اردبیل تبدیل گردید.
آثار و جاذبههای موزه:
در این موزه، ۳۳ مجسمه مومی با پوشش محلی و در حال انجام فعالیتهای روزمره و آیینی، صحنههایی زنده از زندگی سنتی مردم اردبیل را به نمایش گذاشتهاند. این صحنهها شامل:
- - مراسم سنتی مانند عروسی و عزاداری
- - مشاغل قدیمی (چوپان، آشپز، آهنگر و...)
- - صحنههایی از استحمام به سبک قدیم در بخش گرمخانه
همچنین اشیاء تاریخی و فرهنگی از قبیل:
- - دستنوشتهها و اسناد تاریخی منطقه
- - پوشاک محلی اردبیل و نواحی پیرامون
- - ظروف مسی و سفالی
- - وسایل روشنایی سنتی
- - آلات موسیقی محلی
در این موزه نگهداری و نمایش داده میشوند.
موقعیت و دسترسی:
موزه مردمشناسی اردبیل در بلوار سعدی، در مجاورت مجموعه جهانی بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی و در محله تاریخی دروازه (عالی قاپو) قرار دارد. این موقعیت استثنایی به بازدیدکنندگان امکان میدهد تا در یک برنامه یکروزه، از دو اثر تاریخی ارزشمند (بقعه شیخ صفی و موزه مردمشناسی) دیدن کنند.
تجربه بازدید:
پس از بازدید از بقعه شیخ صفیالدین، میتوان با پیادهروی در راسته بازارچه سنتی اطراف، سوغات معروف اردبیل مانند حلوا سیاه، شیرینی محلی، تخمه و صنایع دستی را تهیه کرد و سپس به تماشای این موزه رفت. فضای داخلی حمام با وجود مجسمههای مومی و نمایش دائمی صداهای محیطی و موسیقی محلی، حال و هوای گذشته را به خوبی احیا کرده است.
این موزه نه تنها یک بنای تاریخی، بلکه آینه تمامنمای فرهنگ، آداب و رسوم و سبک زندگی مردم منطقه در گذر زمان است و بازدید از آن به درک بهتر تاریخ اجتماعی اردبیل کمک شایانی میکند.
دیدگاه خود را بنویسید