استان یزد

محمد تقی خان بافقی از خوانین یزد بود که 52 سال بر این منطقه حکومت کرد، از اواخر دوره افشاریه تا اوایل دوره قاجار و مجموعه خان و باغ دولت‌آباد از بناهای دوران او محسوب می‌شوند.

قلعه خرانق یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی روستای خرانق در شهرستان اردکان استان یزد است که در میان بافت تاریخی این روستا قرار گرفته است. این دژ خشتی در منطقه‌ای کویری شکل گرفته و مجموعه‌ای از خانه‌های مسکونی، برج‌های دیده‌بانی، دروازه‌ها و کوچه‌های باریک را درون حصار خود جای داده است. موقعیت قلعه در مسیرهای تاریخی پیرامون خرانق نیز به اهمیت آن افزوده و آن را به یکی از جاذبه‌های شاخص گردشگری تاریخی استان یزد تبدیل کرده است.

باغ دولت‌آباد یزد یکی از باغ‎های ایرانی به شمار می‎رود که به واسطه بادگیر بلندش زبانزد است. این باغ که در چهار منار یزد قرار گرفته است، نه تنها در فهرست آثار ملی ایران جای دارد، بلکه به عنوان یکی از باغ‎های برجسته ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز جای دارد.

کاروانسرای زین‌الدین یکی از متفاوت‌ترین کاروانسراهای تاریخی ایران است که در مسیر قدیمی یزد به کرمان و در محدوده شهرستان مهریز استان یزد قرار دارد. این بنا در منطقه‌ای کویری و در کنار یکی از مسیرهای تاریخی رفت‌وآمد کاروان‌ها ساخته شده و امروزه یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری کاروانسراهای دوره صفوی به شمار می‌رود.

کبوترخانه‌ها یا کفترخانه‌ها از بناهای منحصربه‌فرد معماری سنتی ایران هستند؛ سازه‌هایی که در نگاه نخست شاید تنها برج‌هایی برای نگهداری کبوتر به نظر برسند، اما در واقع بخشی از نظام هوشمند کشاورزی در ایران گذشته بوده‌اند. هدف اصلی از ساخت این بناها، جمع‌آوری فضولات کبوتران و دیگر پرندگان و استفاده از آن به عنوان کود کشاورزی بود. کود کبوتر علاوه بر کشاورزی، در گذشته در صنایعی مانند دباغی، چرم‌سازی و حتی ساخت باروت نیز کاربرد داشت.

زیارتگاه چک‌چک یا پیر سبز چک‌چک یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های زرتشتیان ایران است که در منطقه‌ای کوهستانی در استان یزد و در دل کوه قرار دارد. این نیایشگاه به دلیل موقعیت طبیعی خاص، معماری هماهنگ با صخره و اهمیت مذهبی و تاریخی خود، یکی از شناخته‌شده‌ترین جاذبه‌های فرهنگی زرتشتیان در ایران به شمار می‌رود. فضای زیارتگاه در میان صخره‌های خشک و کوهستانی شکل گرفته و قطرات آبی که از شکاف سنگ‌ها به داخل بنا می‌چکد، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های طبیعی و معنوی این مکان است.

اگر مقصد شما یزد است، تنها به جاذبه‌های تاریخی داخل شهر بسنده نکنید؛ بخشی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگی و مذهبی این منطقه در خارج از محدوده شهری قرار گرفته‌اند. یزد از دیرباز یکی از مهم‌ترین مراکز زندگی زرتشتیان ایران بوده و به همین دلیل آتشکده‌ها، زیارتگاه‌ها و دیگر آثار مرتبط با آیین زرتشتی در این استان فراوان‌اند. زیارتگاه نارستانه یکی از همین مکان‌های مقدس است که در میان کوه‌های منطقه قرار گرفته و  علاوه بر اهمیت مذهبی، از نظر طبیعت و گردشگری مردم‌شناسانه نیز ارزش زیادی  دارد.

محله فهادان یکی از ارزشمندترین بخش‌های بافت تاریخی یزد و از مشهورترین محله‌های قدیمی این شهر است؛ محله‌ای که قدم زدن در کوچه‌های باریک، پیچ‌درپیچ و خشتی آن، تصویری زنده از معماری و شیوه زندگی سنتی یزد را پیش چشم گردشگران قرار می‌دهد. فهادان در مجاورت محله‌هایی مانند شاه ابوالقاسم، بازار نو، مال‌میر و کوشک‌نو قرار گرفته و بخش قابل توجهی از بناهای تاریخی یزد را در خود جای داده است.

مسجد جامع یزد یا مسجد جامع کبیر یزد یکی از برجسته‌ترین آثار معماری اسلامی ایران و یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر یزد است. این مسجد در قلب بافت تاریخی شهر قرار گرفته و سردر بلند، دو مناره مرتفع، کاشی‌کاری‌های ظریف، گنبد دوپوسته و کتیبه‌های ارزشمند آن، تصویری شاخص از هنر معماری ایران در دوره‌های میانه اسلامی به وجود آورده‌اند. مسجد جامع در طول چند قرن شکل گرفته و بخش‌های مختلف آن حاصل ساخت‌وساز، توسعه و مرمت در دوره‌های گوناگون تاریخی است؛ به همین دلیل نمی‌توان آن را متعلق به یک دوره یا یک معمار دانست. منابع معماری، بخش عمده بنای کنونی را به دوره ایلخانی و مظفری و تکمیل و توسعه بخش‌هایی از آن را به دوره تیموری و دوره‌های بعد نسبت می‌دهند.

مجموعه امیرچخماق، که با نام‌های امیرچقماق و امیرچخماق نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی شهر یزد و از شناخته‌شده‌ترین نمادهای این شهر کویری است. این مجموعه در میانه بافت تاریخی یزد قرار گرفته و در طول چندین قرن، علاوه بر نقش مذهبی، کارکردهای اجتماعی، اقتصادی و شهری داشته است. معماری شاخص، سردر مرتفع، طاق‌ها و صفه‌های باشکوه و قرار گرفتن بناها در کنار یک میدان تاریخی، مجموعه امیرچخماق را به یکی از مهم‌ترین نقاط دیدنی یزد تبدیل کرده است. این مجموعه همچنین نمونه‌ای ارزشمند از پیوند معماری، زندگی اجتماعی و ساختار شهری در یزد تاریخی به شمار می‌رود.