استان یزد در مرکز ایران و در میان پهنههای کویری قرار گرفته و یکی از مهمترین مناطق تاریخی و فرهنگی کشور به شمار میرود. بافت تاریخی یزد، بادگیرها، قناتها، خانههای سنتی، آتشکدهها، مساجد و بناهای ارزشمند تاریخی در کنار کویرها، روستاهای تاریخی و چشماندازهای طبیعی، هویت منحصربهفرد این استان را شکل دادهاند. یزد همچنین به دلیل معماری خشتی، صنایع دستی، شیرینیهای سنتی و آیینهای کهن، جایگاه ویژهای در فرهنگ ایران دارد. در این بخش از مجله گردشگری سفرهای ناز، شهرها و مقاصد استان یزد، جاذبههای تاریخی و طبیعی، روستاها، فرهنگ، صنایع دستی و دیگر دیدنیهای این منطقه معرفی میشوند.
موزه مردمشناسی ابرکوه یکی از مکانهای ارزشمند برای آشنایی با تاریخ، فرهنگ و شیوه زندگی مردم این شهر تاریخی در استان یزد است. این موزه در خانه تاریخی صولت، یکی از بناهای ارزشمند بافت قدیم ابرکوه، قرار گرفته و مجموعهای از اشیای مربوط به زندگی روزمره، مشاغل سنتی، کشاورزی، اسناد تاریخی و ابزارهای مورد استفاده مردم منطقه را در خود جای داده است. بازدید از این مجموعه فرصتی است تا در کنار تماشای معماری یک خانه تاریخی، با بخشی از فرهنگ مادی و سبک زندگی مردم ابرکوه نیز آشنا شوید.
زندان اسکندر یزد که با نام مدرسه ضیائیه نیز شناخته میشود، یکی از بناهای تاریخی شاخص محله فهادان و از یادگارهای معماری قرون میانی شهر یزد است. این بنا با خشت و گل ساخته شده و گنبد، ایوانها، محراب و فضای زیرزمینی آن، نمونهای ارزشمند از معماری تاریخی یزد به شمار میرود. نام «زندان اسکندر» بیشتر با روایتها و شهرت تاریخی بنا پیوند خورده است و درباره کاربری واقعی آن در منابع دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
خانه لاریها یکی از ارزشمندترین خانههای تاریخی شهر یزد و از بناهای شاخص محله تاریخی فهادان است. این عمارت حدود ۱۵۰ سال پیش و در دوره قاجار ساخته شد و به حاج محمدابراهیم لاری، از تجار شناختهشده یزد، نسبت داده میشود. ترکیب حیاط مرکزی، فضاهای اندرونی و بیرونی، بادگیر، اتاقهای چهار فصل و تزئینات ظریف گچبری و آینهکاری، این خانه را به نمونهای برجسته از معماری مسکونی سنتی یزد تبدیل کرده است.
قلعهها و کهندژها غالبا هسته اصلی تشکیل شهرها هستندکه پایگاه درباریان، پادشاهان، مغان و نظامیان بوده است. نارینقلعه که در میان اهالی میبد به نارنج قلعه نیز معروف است از این قاعده مستثنی نیست. قلعهای سترگ بر بالای تپهای که بر دشتهای اطراف احاطه کاملی داشت.
استان یزد از گذشته تا امروز یکی از مهمترین خاستگاههای فرهنگی و تاریخی زرتشتیان ایران بوده است و وجود آتشکدهها و زیارتگاههای متعدد در نقاط مختلف آن، بخشی از این میراث ارزشمند را حفظ کرده است. در میان این زیارتگاهها، پیر نارکی جایگاه ویژهای دارد؛ نیایشگاهی در دل کوههای اطراف مهریز که در کنار ارزش مذهبی، با طبیعت کوهستانی، چشمه و فضای سنتی خود، یکی از مکانهای فرهنگی و آیینی متفاوت استان یزد به شمار میرود.
در شمال یزد و در فاصله شصت کیلومتری آن قرار دارد، تا چشم کار میکند بیابان است، مِیبُد را میگوییم؛ مردانش خاک را به نظر کیمیا کردند و ظروفی ساختند و سفالهایی که از قدیم الایام تا به حال از شاخصه های مهم میبد محسوب میشود. میبد علاوه بر سفالینه های قدمتدارش از تاریخ چندهزار ساله نیز برخوردار است که شاهدش نارین قلعه است؛ قلعهای که قدمت آن به هزاره سوم قبل از میلاد میرسد.
نمیشود به استان یزد و مِیبُد سفر کنید و بازدید از کاروانسرای شاه عباسی میبد را از دست بدهید. این کاروانسرا در سال ۱۳۸۱ مرمت شده و به عنوان موزه زیلو، پذیرای گردشگران است. کاروانسرای قدیمی شاه عباسی که در بلوار قاضی میرحسین شهر میبد جا خوش کرده است، در دورهی قاجار ساخته شده و به سبک صفوی وفادار مانده و به همین دلیل هم به نام شاه عباسی مشهور شده است.
درست است که نام استان یزد با کویر گره خورده، اما به واسطه وجود قناتهای متعدد، باغهای زیادی در آن پیدا میشود که برخی از آنها به ثبت جهانی هم رسیدهاند. باغ پهلوان پور در مهریز یکی از این باغهای ایرانی ثبت جهانی است.
آسیاب آبی اشکذر یکی از شاخصترین بناهای تاریخی شهرستان اشکذر در استان یزد است که در محله توده و در نزدیکی حسینیه سفید قرار دارد. این آسیاب در دل زمین ساخته شده و سازوکار آن بر پایه جریان آب قنات شکل گرفته است؛ ویژگیای که در محیط گرم و خشک یزد، نمونهای ارزشمند از سازگاری معماری و فناوری سنتی با اقلیم کویری به شمار میرود.
کوچه آشتیکنان که به کوچه عشاق و مهربانی نیز معروف است، کوچهای تنگ و باریک بوده که اسباب نزدیکی آدمها میشده و در واقع هنر و خلاقیت معماران ایرانی را به رخ میکشد به خصوص در شهرهای کویری. این کوچهها در محلههای قدیمیِ شهرهایی چون اصفهان و یزد همچنان سرحال و سرزنده نفس میکشند اما در بعضی شهرها مانند تهران تک و توک به جا ماندهاند آنهم در دلِ تهران قدیم؛ مثلا در محله عودلاجان.
بیش از 20 سال است که سفرهایی با عنوان "سفرهای گروهی جاده ابریشم" از مبدا ایران برگزار میکنیم. سفرهایی به مقصد کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، برای بازدید از شهرهای تاریخی سمرقند، بخارا و خیوه.
