استان آذربایجان شرقی در شمالغرب ایران، یکی از مناطق مهم تاریخی، فرهنگی و طبیعی کشور است که شهر تبریز بهعنوان مرکز آن شناخته میشود. این استان با پیشینهای کهن، آثار تاریخی ارزشمند، روستاهای دیدنی، طبیعت کوهستانی و تنوع فرهنگی، یکی از مقاصد مهم ایرانگردی به شمار میرود. در این بخش از مجله گردشگری سفرهای ناز، شهرها و مقاصد آذربایجان شرقی، جاذبههای تاریخی و طبیعی، روستاها، فرهنگ و ویژگیهای گردشگری استان معرفی میشوند تا تصویری جامع برای شناخت و برنامهریزی سفر به این منطقه ارائه شود.
اگر به تبریز سفر کرده باشید و چرخی در مرکز شهر زده باشید، حتما عمارت شهرداری نظر شما را جلب کرده است. ساختمان شهرداری تبریز که به کاخ شهرداری نیز معروف است، گذشته از ارزش تاریخی و معماری، موزهی پروپیمانی دارد که بازدید از آن خالی از لطف نیست.
ارگ یا مسجد خواجه تاج الدين عليشاه وزير الجايتو و ابوسعيد بهادرخان در فاصله سالهاي 716 هـ ق الي 724 هـ ق در شهر تبریز استان آذربایجان شرقی ساختهشده است و هم اكنون در ضلع جنوبي خيابان امام خميني واقع است. قسمت جنوبي آن داراي طاقي بزرگ بوده است كه بهعلت فرونشستن بنيان و تعجيل در اتمام آن طاق شكسته و فروريخته است. قسمتي كه اكنون به چشم ميخورد قسمتمسقف مسجد ميباشد كه عرض آن 15/30 متر و ارتفاع ديوارهاي دور آن به طور متوسط 30 متر است. درحفريات اخيردريافتهاند كه 7 متر از ديوارها زير خاك مانده است.
مسجد جامع مرند در مرکز شهر مرند، در استان آذربایجان شرقی، قرار دارد و یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی شمالغرب ایران به شمار میرود. اهمیت این مسجد بیش از هر چیز به کتیبههای تاریخدار، محراب گچبریشده و لایههای معماری آن بازمیگردد؛ لایههایی که بخشهایی از تاریخ معماری منطقه را از دوره سلجوقی تا دوره ایلخانی و پس از آن روایت میکنند.
بیلانکوه یا ولیانکوه از محلههای تاریخی شرق تبریز است؛ محدودهای که در گذشته بخشی از فضای باغی و روستایی پیرامون تبریز را تشکیل میداد و بهتدریج در ساختار شهری تبریز جای گرفت. این محله در منابع تاریخی با نامهای بیلانکوه، ولیانکوه و ویلانکوی نیز آمده است و امروزه بخشهایی از آن در محدوده شهری تبریز و حوالی چهارراه عباسی، خیابان هفت تیر و دامنههای سرخاب شناخته میشود.
مجموعهی ابوابالبری ربع رشیدی در شمالشرق شهر تبریز قرار دارد که هستهی اولیهی آن در اوایل قرن نهم هجری در اوج دوران طلایی حکومت ایلخانان مغول به دست وزیر مدبر، خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی ساخته شده است. پس از رشیدالدین این مجموعهی عظیم شهری ویران و غارت شد و در دوران وزارت فرزندش خواجه محمد دوباره مرمت و احیا گردید.
عمارت تومانیانس روستای وینق نام اثری تاریخی به جای مانده از دوران قاجار است که در غرب روستای وینق بر فراز تپهای سنگی قرار دارد. این بنا توسط سرکیس تومانیانس ارمنی ساخته شده و به همین دلیل ویژگیهای یک اثر ایرانی، اسلامی را ندارد و به سبک عمارتهای قرن نوزدهم اروپا و روسیه میباشد.
کاروانسرای خواجه نظر در شهرستان جلفا و در مجاورت رودخانهی ارس و پل ضیاءالملک واقع شده است. چنین به نظر میرسد که همراستا با اقدامات شاه عباس اول در راستای احداث و تعمیر 999 کاروانسرا در مرزهای ایران، این بنا توسط خواجه نظر احداث شده است.
مسجد استاد و شاگرد از بناهای تاریخی شهر تبریز است که پیشینه آن به دوره ایلخانی بازمیگردد و در شمار آثار ارزشمند معماری تاریخی این شهر قرار دارد. این مسجد در گذشته بخشی از مجموعهای بزرگ شامل مسجد، مدرسه و خانقاه بوده که در میدان کهن تبریز شکل گرفته بود. اهمیت بنا تنها به معماری آن محدود نمیشود، بلکه تاریخ ساخت، کتیبههای تاریخی و پیوند آن با یکی از خاندانهای قدرتمند دوره ایلخانی، جایگاه ویژهای به آن بخشیده است.
برج خلعتپوشان یکی از بناهای تاریخی تبریز است که در حدود پنج کیلومتری شرق شهر، در محدوده روستای کرکج و در مسیر تبریز به باسمنج قرار دارد. این برج آجری در نزدیکی رودخانه مهرانهرود یا میدانچای ساخته شده و امروزه محوطه پیرامون آن با اراضی دانشگاه تبریز و دانشکده کشاورزی ارتباط دارد. قرارگیری برج در فضای باز و نسبتاً سرسبز این محدوده، آن را از بسیاری از بناهای تاریخی واقع در بافت متراکم مرکز تبریز متمایز کرده است.
خانه حیدرزاده یکی از خانههای تاریخی و ارزشمند تبریز است که در محله تاریخی مقصودیه و در جنوب ساختمان شهرداری تبریز قرار دارد. این خانه در یکی از مهمترین محدودههای تاریخی شهر واقع شده و به دلیل نزدیکی به مجموعه شهرداری، خانههای تاریخی و دیگر بناهای ارزشمند مرکز تبریز، میتواند بخشی از یک مسیر پیادهگردی تاریخی در شهر باشد. جایگاه خانه در بافت تاریخی مقصودیه باعث شده معماری آن در کنار دیگر خانههای قاجاری منطقه، تصویری روشن از شیوه زندگی خانوادههای متمول تبریز در دوره قاجار ارائه دهد.
بیش از 20 سال است که سفرهایی با عنوان "سفرهای گروهی جاده ابریشم" از مبدا ایران برگزار میکنیم. سفرهایی به مقصد کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، برای بازدید از شهرهای تاریخی سمرقند، بخارا و خیوه.
