استان آذربایجان شرقی در شمالغرب ایران، یکی از مناطق مهم تاریخی، فرهنگی و طبیعی کشور است که شهر تبریز بهعنوان مرکز آن شناخته میشود. این استان با پیشینهای کهن، آثار تاریخی ارزشمند، روستاهای دیدنی، طبیعت کوهستانی و تنوع فرهنگی، یکی از مقاصد مهم ایرانگردی به شمار میرود. در این بخش از مجله گردشگری سفرهای ناز، شهرها و مقاصد آذربایجان شرقی، جاذبههای تاریخی و طبیعی، روستاها، فرهنگ و ویژگیهای گردشگری استان معرفی میشوند تا تصویری جامع برای شناخت و برنامهریزی سفر به این منطقه ارائه شود.
خانه بهنام یکی از خانههای تاریخی ارزشمند تبریز است که در محله تاریخی مقصودیه قرار دارد و از نمونههای شاخص معماری خانههای سنتی این شهر به شمار میرود. این بنا که با نامهای «خانه گنجهای» و «خانه قدکی» نیز در برخی منابع معرفی شده، در اواخر دوره زندیه و سالهای آغازین دوره قاجار شکل گرفته و در دوره ناصرالدینشاه قاجار مورد نوسازی و تزئین قرار گرفته است.
گورستان شادآباد مشایخ یکی از محوطههای تاریخی کمترشناختهشده در پیرامون تبریز است که در نزدیکی روستای شادآباد، در محدوده باسمنج قرار دارد. این گورستان با مجموعهای از سنگقبرها و مقابر سنگی تاریخی، تصویری متفاوت از شیوههای تدفین و هنر سنگتراشی در سدههای میانه اسلامی ارائه میکند و در برخی منابع با نام «پینهشلوار» نیز شناخته میشود.
بقعه شیخ شهابالدین اهری یکی از مهمترین بناهای تاریخی و عرفانی شهر اهر در استان آذربایجان شرقی است. این مجموعه تاریخی در خیابان شیخ شهاب و در محدوده پارک شیخ شهابالدین قرار دارد و آرامگاه، خانقاه، مسجد، ایوان و منارهها را در کنار یکدیگر جای داده است. مجموعهای که امروز میبینیم حاصل دگرگونیها و مرمتهای چند دوره تاریخی است و به همین دلیل، تنها یک آرامگاه ساده نیست.
روستای کردشت از توابع شهرستان جلفا در استان آذربایجان شرقی و در حاشیه رود ارس قرار دارد. این روستا به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود در نزدیکی مرز ایران و جمهوری آذربایجان، در دورههای مختلف تاریخی اهمیت نظامی و سیاسی داشته است. قرارگیری کردشت در مسیر ارتباطی منطقه و نزدیکی آن به رود ارس باعث شد این نقطه در جریان جنگهای ایران و روسیه در دوره قاجار نیز نقش مهمی پیدا کند.
کاروانسرای یام که با نامهای کاروانسرای پیام و کاروانسرای شاهعباسی یام نیز شناخته میشود، یکی از بناهای تاریخی ارزشمند شهرستان مرند در استان آذربایجان شرقی است. این بنا در دامنههای کوههای میشو و در مسیر تاریخی ارتباطی تبریز و مرند قرار گرفته و موقعیت آن باعث شده است که در گذشته علاوه بر نقش اقامتی و تجاری، با شبکه ارتباطی و چاپاری منطقه نیز پیوند داشته باشد. کاروانسرای یام امروزه پس از مرمت، به مجموعهای اقامتی و گردشگری تبدیل شده و امکان تجربه اقامت در یک بنای تاریخی را برای گردشگران فراهم میکند.
گنبد غفاریه یکی از مهمترین بناهای تاریخی شهر مراغه و از یادگارهای ارزشمند معماری دوره ایلخانی است که در شمالغربی شهر، در مجاورت رودخانه صوفیچای قرار دارد. این بنای آجری در میان مجموعه آرامگاههای تاریخی مراغه جای میگیرد و از نظر فرم کلی، سازمان فضایی و شیوه تزئینات، ارتباط نزدیکی با دیگر بناهای آرامگاهی این شهر، بهویژه گنبد سرخ، دارد.
در جنوب شهر مراغه و در نزدیکی روستای ورجوی، مجموعهای تاریخی در دل زمین قرار گرفته که به دلیل معماری صخرهای، فضای زیرزمینی و کارکردهای آیینی گوناگون، یکی از متفاوتترین جاذبههای تاریخی آذربایجان شرقی به شمار میرود. این مجموعه با نام معبد مهر ورجوی، نیایشگاه مهری ورجوی و امامزاده معصوم مراغه شناخته میشود و در کنار معبد، گورستان تاریخی، فضاهای صخرهای و چلهخانه نیز در محوطه آن قرار دارد.
با انتخاب آذربایجان به عنوان پایتخت حکومت ایلخانی در دوره آباقا و پس از آن در دوره غازانخان، ساخت بناهای تازه برای گسترش و تقویت پایتخت جدید امپراتوری ضروری شد. در این میان، منطقه «شام» در غرب تبریز مورد توجه غازانخان قرار گرفت و به تدریج شهری بزرگ با نام غازانیه در این محدوده شکل گرفت؛ شهری که در دوره ایلخانی به یکی از مراکز مهم اداری، تجاری، علمی و فرهنگی ایران تبدیل شد.
قلعه ضحاک در استان آذربایجان شرقی، در حدود ۲۰ کیلومتری جنوبشرقی شهرستان هشترود و در بخش مرکزی، دهستان علیآباد قرار دارد. این دژ در حدود ۵ کیلومتری جنوب روستای عربلو و در محدوده کوهستانی سرمهلو قرار گرفته و موقعیت آن در میان ارتفاعات و درههای عمیق، یکی از مهمترین ویژگیهای دفاعی آن بوده است. در منابع مختلف از این مجموعه با نامهایی مانند دژ اژدهاک، نارین قالا، قیز قلعهسی، داش قلعهسی، باروآس و روییدژ نیز یاد شده است.
شهر تبریز در دوران قاجار، بهویژه در سالهای مشروطه و همچنین در دوره پهلوی، شاهد رویدادها و کشمکشهای تاریخی مهمی بوده است. خانه امیرنظام گروسی از جمله یادگارهای ارزشمند معماری قاجاری در این شهر است که توسط حسنعلیخان گروسی (مشهور به امیرنظام)، از رجال سرشناس و سیاستمدار دوره ناصرالدینشاه قاجار، در زمان پیشکاریش در آذربایجان ساخته شد. اهمیت این عمارت تا حدی است که ناصرالدینشاه در سفرنامه سوم فرنگ خود به توصیف آن پرداخته است.
بیش از 20 سال است که سفرهایی با عنوان "سفرهای گروهی جاده ابریشم" از مبدا ایران برگزار میکنیم. سفرهایی به مقصد کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، برای بازدید از شهرهای تاریخی سمرقند، بخارا و خیوه.
