استان تهران در دامنه جنوبی رشتهکوه البرز قرار گرفته و در کنار جایگاه سیاسی و اقتصادی خود، مجموعهای متنوع از جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبیعی را در خود جای داده است. کاخها، موزهها، بازارها و بناهای تاریخی تهران در کنار کوهستانها، درهها، آبشارها و روستاهای ییلاقی شمال و شرق استان، ظرفیتهای گوناگونی برای گردشگری ایجاد کردهاند. در این بخش از مجله گردشگری سفرهای ناز، شهرها و مقاصد استان تهران، جاذبههای تاریخی و طبیعی، روستاها و مناطق دیدنی آن معرفی میشوند تا راهنمایی برای شناخت و برنامهریزی سفر در این استان باشد.
سردر باغ ملی یکی از شناختهشدهترین بناهای تاریخی تهران و یکی از مهمترین نشانههای معماری شهری پایتخت در دوره گذار از قاجار به پهلوی است. این بنای آجری در محدوده میدان مشق، در قلب بافت تاریخی تهران قرار دارد و امروزه در میان مجموعهای از مهمترین ساختمانهای تاریخی و فرهنگی شهر دیده میشود.
در دوران قاجار بنایی در تهران ساخته شد که قصر قاجار نام گرفت. قصری که یکی از قدیمیترین کاخهای دوران قاجار است و سرگذشت عجیبی را پشت سر گذاشته است. قصر قاجار در دوران رضا شاه پهلوی تخریب شد و در عوض، یک زندان جای آن را گرفت. سرنوشت عجیب این مجموعه ادامه داشت و اکنون قصر و زندان سابق به باغ موزه قصر تبدیل شده است.
گرمای تهران قدیم طبع ملوکانه قبله عالم، خان بابا خان، فتحعلی شاه قاجار را می آزرد. همین آزردگی موجب حکم همایونی مبنی بر ساخت اقامتگاهی تابستانی در سال 1187 خورشیدی شد که آن را باغ نگارستان نامیدند. این بنا آن زمان در بیرون تهران و در سرحد شمالی شهر ساخته شد و بعدها که ناصرالدین شاه دست به توسعه تهران زد در محدوده حصار جدید و در محدوده جنوب خیابان آتشکده (اعلایی)، شمال میدان بهارستان، غرب خیابان دروازه شمیران و شرق خیابان صفی علیشاه قرار گرفت. 20 سال بعد این بنا در اختیار عدلیه و پس از بازگشت مظفرالدین شاه از فرنگ و تاسیس مدرسه فلاحت ایران و بعدها نیز در بناهای جنوبی باغ، مدرسه مستظرفه به ریاست استاد کمال الملک تاسیس شد.
بازار بزرگ تهران در قلب تاریخی پایتخت و در منطقه ۱۲ شهر تهران قرار دارد و یکی از مهمترین مجموعههای تاریخی، تجاری و اجتماعی ایران به شمار میرود. این بازار از شمال به خیابان پانزده خرداد، از جنوب به خیابان مولوی، از شرق به محدوده خیابان مصطفی خمینی و از غرب به خیابان خیام میرسد و مجموعهای گسترده از راستهها، سراها، تیمچهها، گذرها، مسجدها و فضاهای تجاری را در خود جای داده است.
«تجریش» یکی از قدیمیترین منطقههای تهران است؛ جایی که انگار سنت و فرهنگ در آن رسوب کرده و یکی از خاطرهانگیزترین و خاصترین محلات تهران را خلق کرده، جایی که هنوز میتوان کوچههای سالخورده و باریک و خانههای قدیمی و پُر درخت را دید و در حال و هوای زیبای این محله غرق شد. یکی از زیباترین جاذبههای این محله زیبا و خوش آب و هوا «بازار سنتی تجریش» است، بازاری بزرگ و تاریخی که از کنارِ صحن امامزاده صالح (ع) شروع میشود و دالانها و راستههایش تا میدان قدس ادامه مییابد و مجموعهای از مغازهها و بساط دست فروشها را در بر میگیرد.
مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران یکی از مهمترین مجموعههای کاخموزهای تهران است که در شمال شهر و در دامنه جنوبی البرز قرار دارد. این مجموعه در باغی تاریخی با مساحت حدود ۱۱ هکتار شکل گرفته و بناهای آن بخشهایی از تاریخ دو سلسله قاجار و پهلوی را در خود جای دادهاند. نیاوران از این نظر با بسیاری از کاخموزههای تهران تفاوت دارد که تنها یک ساختمان یا یک دوره تاریخی را نمایش نمیدهد. باغ و بناهای آن حاصل نزدیک به دو قرن تحول تاریخی است؛ از باغ ییلاقی شاهان قاجار و ساخت کاخ صاحبقرانیه تا احداث کاخ مدرن نیاوران در دوره محمدرضا پهلوی و تبدیل مجموعه به یک مجموعه موزهای پس از انقلاب. امروزه نیاوران را باید مجموعهای از میراث معماری، تاریخ سیاسی معاصر، هنر ایرانی و خارجی، کتاب و نسخههای ارزشمند، باغ ایرانی و خاطره تاریخی تهران دانست.
مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد یکی از مهمترین مجموعههای تاریخی و موزهای تهران است که در شمال پایتخت، در دامنههای جنوبی البرز و در محدوده دربند و تجریش قرار دارد. این مجموعه علاوه بر ارزش تاریخی و معماری، به دلیل قرار گرفتن در میان باغی وسیع و سرسبز، یکی از متفاوتترین فضاهای گردشگری تهران محسوب میشود؛ جایی که بازدیدکننده میتواند در یک روز هم با بخش مهمی از تاریخ معاصر ایران آشنا شود و هم در میان درختان کهنسال، رودخانه، باغچهها و مسیرهای سبز قدم بزند. مجموعه سعدآباد حدود ۱۱۰ هکتار وسعت دارد و رودخانه دربند از میان آن عبور میکند.
شاهنامه بایسنقری یکی از ارزشمندترین نسخههای خطی شاهنامه فردوسی و از برجستهترین نمونههای هنر کتابآرایی، خوشنویسی، تذهیب و نگارگری ایران در دوره تیموری است. این نسخه در قرن پانزدهم میلادی و به فرمان بایسنقر میرزا ، شاهزاده تیموری و از مهمترین حامیان هنر و فرهنگ دربار هرات، تهیه شد و مجموعهای کمنظیر از متن حماسی فردوسی و نگارههای ایرانی را در کنار یکدیگر قرار داد.
تعزیه در لغت به معنای سوگواری و برپا داشتن یادبود برای عزیزان از دست رفته است. اما آنچه پس از شنیدن نام تعزیه در ذهن ایرانیان تداعی میشود نمایشی مذهبی و آیینی است و افرادی که آشنا به فن نمایش هستند برای سوگواریهای ماه محرم و مصیبتهایی که بر امام سوم شیعیان، حسین علیهالسلام ، خانواده و یارانش در راه کربلا و صحنۀ نبرد با لشکر یزید اتفاق افتاد به اجرای نمایش میپردازند. در تعزیه چون اهمیت خواندن هنرمندانۀ اشعار بیش از روش اجرا و نمایش واقعههاست آن را در قیاس با روضهخوانی "تعزیهخوانی" نامیدهاند. تعزیه معمولاً با به اجرا درآمدن پیشخوانی نمایش مجلس اصلی آغاز میشود. کسی که تعزیه را برپا میکند "بانی"، گردانندۀ آن را تعزیه گردان"، و بازیگران آن را تعزیهخوان یا شبیه خوان می نامند.
کاخ گلستان یکی از منحصر به فردترین مجموعه های تار یخی ایران است که بناهای موجود در آن در دوران مختلف با کاربریهای متفاوت ساخته شده است. نام این کاخ برگرفته از تالار گلستان واقع در عمارت خروجی است. ساخت این مجموعه از دوران صفویه آغاز شد.
بیش از 20 سال است که سفرهایی با عنوان "سفرهای گروهی جاده ابریشم" از مبدا ایران برگزار میکنیم. سفرهایی به مقصد کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، برای بازدید از شهرهای تاریخی سمرقند، بخارا و خیوه.
