ایران سرزمینی با پیشینهای چند هزار ساله است و در سراسر آن میتوان آثار و بناهایی از دورههای مختلف تاریخ و تمدن ایران را مشاهده کرد. در این بخش از مجله گردشگری سفرهای ناز، جاذبههای تاریخی ایران از محوطههای باستانی و بناهای ارزشمند گرفته تا قلعهها، کاخها، مساجد، بازارها، آرامگاهها و شهرهای تاریخی معرفی میشوند. این مجموعه راهنمایی برای شناخت میراث تاریخی ایران و برنامهریزی سفر به مهمترین مقاصد تاریخی کشور است.
گنبد علویان در شهر همدان و در محدوده تاریخی چهارباغ علویان، در نزدیکی میدان امامزاده عبدالله قرار گرفته است. این بنا یکی از شاخصترین یادگارهای معماری دوره اسلامی در همدان به شمار میرود و قرارگیری آن در بافت تاریخی شهر باعث شده بازدید از آن را بتوان با دیدن چند جاذبه مهم دیگر همدان ترکیب کرد.
برج قربان در بافت قدیمی شهر همدان و در محله زندیها، در نزدیکی دبیرستان ابنسینا قرار گرفته است. این بنا در میان بافت امروزی شهر تا حد زیادی محصور شده و برخلاف گذشته، فضای باز و گستردهای در اطراف آن دیده نمیشود؛ با این حال، ساختار برج همچنان یکی از نشانههای معماری تاریخی همدان محسوب میشود.
مجسمه شیر سنگی در انتهای خیابان ۱۲ متری سنگ شیر و در میدانی به همین نام در شهر همدان قرار دارد. این اثر امروزه در فضای شهری و در میان ساختمانهای امروزی دیده میشود، اما محل قرارگیری آن با یکی از محوطههای باستانی مهم شهر ارتباط دارد. در پیرامون این محدوده، آثار مربوط به دورههای تاریخی مختلف کشف شده و همین موضوع باعث شده شیر سنگی تنها یک مجسمه منفرد نباشد، بلکه بخشی از چشمانداز تاریخی شهر باستانی همدان محسوب شود.
از آثار ارزشمند دوره اسلامي است كه گنبد خانه آن در قرن سوم هجري قمري ساخته شده است. اين بناي مذهبي، اعتقادي از زمان ساخت تاكنون همواره مورد استفاده بوده و در دورههاي مختلف علاوه بر تعمير، محلقات وسيعي شامل شبستانهاي جانبي و شمالي به آن افزوده شده است. اين اثر فرهنگي و تاريخي در محله دو دانگه (خيابان جعفري) شهر بروجرد قرار دارد و به شماره 228 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.
قلعه شوش در شهر باستانی شوش، در استان خوزستان و بر فراز تپه آکروپل قرار گرفته است. این تپه یکی از مهمترین بخشهای محوطه باستانی شوش است و ارتفاع آن نسبت به پیرامون، موقعیتی مناسب برای ساخت بنایی با ماهیت دفاعی و نظارتی ایجاد کرده بود. امروزه قلعه از میان آثار باستانی چند هزار ساله شوش دیده میشود و همین همجواری، ظاهر نسبتاً جدید آن را در کنار بقایای تمدنهای بسیار کهن، به یکی از تصاویر متفاوت گردشگری شوش تبدیل کرده است.
مسجد جامع گلپایگان یکی از مساجد بسیار زیبا و بزرگ دوران سلجوقی در ایران و در استان اصفهان است که ویژگیهای بسیار منحصربه فردی دارد. مسجد در مرکز بافت قدیم شهر قرار گرفته و از غرب به بازار گلپایگان، از شمال به امامزادۀ سیدالسادات، از فرزندان امام موسی کاظم (ع)، از شرق به خیابان مسجد جامع و از جنوب به کوچۀ مسجد جامع میرسد. گلپایگان از شهرهای باستانی استان اصفهان است که در زمان ساسانی ورتپاتکان و پس از اسلام جرفاذقان نامیده میشد و در دورههای بعد به گلپایگان تغییر نام داد.
نقش برجسته خان تختی در نزدیکی شهر سلماس و بر دیواره کوه پیرچاووش در محور سلماس ـ ارومیه قرار دارد. این اثر در محیطی کوهستانی حجاری شده و برخلاف بسیاری از بناهای تاریخی، خودِ صخره و موقعیت طبیعی کوه بخشی از ساختار اثر به شمار میآید. قرار گرفتن نقش برجسته در مسیر ارتباطی میان سلماس و ارومیه باعث شده دسترسی به آن نسبتاً آسان باشد، هرچند برای مشاهده دقیق باید از مسیر جاده خارج شد و به محدوده سنگنگاره نزدیک شد.
کاروانسرای مرنجاب یکی از شناختهشدهترین بناهای تاریخی کویر ایران است که در شمال شهرستان آران و بیدگل و در مجاورت دریاچه نمک قرار گرفته است. این کاروانسرای صفوی در سال ۱۰۱۲ هجری قمری به فرمان شاه عباس اول ساخته شد و در گذشته یکی از توقفگاههای مهم کاروانهایی بود که در مسیرهای ارتباطی میان اصفهان، کاشان و خراسان رفتوآمد میکردند. امروزه ترکیب معماری تاریخی، سکوت کویر، تپههای شنی و آسمان پرستاره، مرنجاب را به یکی از مقاصد مهم کویرگردی ایران تبدیل کرده است.
در حدود ۵۰۰ متری جنوبغربی گنبد سلطانیه، بر مسیر سلطانیه به خدابنده، مجموعهای تاریخی قرار گرفته است که از مهمترین یادگارهای دوره ایلخانی در این شهر به شمار میرود. مجموعه چلبی اوغلو شامل بخش آرامگاهی و خانقاهی است و به دلیل پیوند با سنتهای عرفانی و معماری دوره ایلخانان، جایگاه ویژهای در میان آثار تاریخی سلطانیه دارد. این مجموعه که در منابع با نامهای بقعه چلبی اوغلو، آرامگاه شیخ براق بابا و خانقاه چلبی اوغلو نیز شناخته میشود، یکی از دیدنیهای مهم در کنار گنبد سلطانیه است.
یکی از جاذبههای تاریخی استان البرز کاخ سلیمانیه کرج است. مجموعهای که از دوران قاجار به یادگار مانده و با شمارۀ 370 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاخ سلیمانیه کرج در سال 1227 بنا شده است. روایتهای مختلفی در رابطه با علت ساخت این بنا و وجه تسمیۀ آن وجود دارد که در نوع خود جالب و شنیدنی است. برخی از اسناد و نوشتههای تاریخی حاکی از آن است که فتحعلیشاه قاجار به مناسبت تولد 34مین پسرش که سلیمان میرزا نام داشت این کاخ را بهعنوان اقامتگاه تابستانی خویش برپا کرد و نام نوزاد را بر این کاخ نهاد تا از وی به یادگار بماند.
بیش از 20 سال است که سفرهایی با عنوان "سفرهای گروهی جاده ابریشم" از مبدا ایران برگزار میکنیم. سفرهایی به مقصد کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، برای بازدید از شهرهای تاریخی سمرقند، بخارا و خیوه.
