ایران سرزمینی با پیشینهای چند هزار ساله است و در سراسر آن میتوان آثار و بناهایی از دورههای مختلف تاریخ و تمدن ایران را مشاهده کرد. در این بخش از مجله گردشگری سفرهای ناز، جاذبههای تاریخی ایران از محوطههای باستانی و بناهای ارزشمند گرفته تا قلعهها، کاخها، مساجد، بازارها، آرامگاهها و شهرهای تاریخی معرفی میشوند. این مجموعه راهنمایی برای شناخت میراث تاریخی ایران و برنامهریزی سفر به مهمترین مقاصد تاریخی کشور است.
کاروانسرای خواجه نظر در شهرستان جلفا و در مجاورت رودخانهی ارس و پل ضیاءالملک واقع شده است. چنین به نظر میرسد که همراستا با اقدامات شاه عباس اول در راستای احداث و تعمیر 999 کاروانسرا در مرزهای ایران، این بنا توسط خواجه نظر احداث شده است.
مسجد استاد و شاگرد از بناهای تاریخی شهر تبریز است که پیشینه آن به دوره ایلخانی بازمیگردد و در شمار آثار ارزشمند معماری تاریخی این شهر قرار دارد. این مسجد در گذشته بخشی از مجموعهای بزرگ شامل مسجد، مدرسه و خانقاه بوده که در میدان کهن تبریز شکل گرفته بود. اهمیت بنا تنها به معماری آن محدود نمیشود، بلکه تاریخ ساخت، کتیبههای تاریخی و پیوند آن با یکی از خاندانهای قدرتمند دوره ایلخانی، جایگاه ویژهای به آن بخشیده است.
برج خلعتپوشان یکی از بناهای تاریخی تبریز است که در حدود پنج کیلومتری شرق شهر، در محدوده روستای کرکج و در مسیر تبریز به باسمنج قرار دارد. این برج آجری در نزدیکی رودخانه مهرانهرود یا میدانچای ساخته شده و امروزه محوطه پیرامون آن با اراضی دانشگاه تبریز و دانشکده کشاورزی ارتباط دارد. قرارگیری برج در فضای باز و نسبتاً سرسبز این محدوده، آن را از بسیاری از بناهای تاریخی واقع در بافت متراکم مرکز تبریز متمایز کرده است.
خانه حیدرزاده یکی از خانههای تاریخی و ارزشمند تبریز است که در محله تاریخی مقصودیه و در جنوب ساختمان شهرداری تبریز قرار دارد. این خانه در یکی از مهمترین محدودههای تاریخی شهر واقع شده و به دلیل نزدیکی به مجموعه شهرداری، خانههای تاریخی و دیگر بناهای ارزشمند مرکز تبریز، میتواند بخشی از یک مسیر پیادهگردی تاریخی در شهر باشد. جایگاه خانه در بافت تاریخی مقصودیه باعث شده معماری آن در کنار دیگر خانههای قاجاری منطقه، تصویری روشن از شیوه زندگی خانوادههای متمول تبریز در دوره قاجار ارائه دهد.
خانه بهنام یکی از خانههای تاریخی ارزشمند تبریز است که در محله تاریخی مقصودیه قرار دارد و از نمونههای شاخص معماری خانههای سنتی این شهر به شمار میرود. این بنا که با نامهای «خانه گنجهای» و «خانه قدکی» نیز در برخی منابع معرفی شده، در اواخر دوره زندیه و سالهای آغازین دوره قاجار شکل گرفته و در دوره ناصرالدینشاه قاجار مورد نوسازی و تزئین قرار گرفته است.
گورستان شادآباد مشایخ یکی از محوطههای تاریخی کمترشناختهشده در پیرامون تبریز است که در نزدیکی روستای شادآباد، در محدوده باسمنج قرار دارد. این گورستان با مجموعهای از سنگقبرها و مقابر سنگی تاریخی، تصویری متفاوت از شیوههای تدفین و هنر سنگتراشی در سدههای میانه اسلامی ارائه میکند و در برخی منابع با نام «پینهشلوار» نیز شناخته میشود.
بقعه شیخ شهابالدین اهری یکی از مهمترین بناهای تاریخی و عرفانی شهر اهر در استان آذربایجان شرقی است. این مجموعه تاریخی در خیابان شیخ شهاب و در محدوده پارک شیخ شهابالدین قرار دارد و آرامگاه، خانقاه، مسجد، ایوان و منارهها را در کنار یکدیگر جای داده است. مجموعهای که امروز میبینیم حاصل دگرگونیها و مرمتهای چند دوره تاریخی است و به همین دلیل، تنها یک آرامگاه ساده نیست.
روستای کردشت از توابع شهرستان جلفا در استان آذربایجان شرقی و در حاشیه رود ارس قرار دارد. این روستا به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود در نزدیکی مرز ایران و جمهوری آذربایجان، در دورههای مختلف تاریخی اهمیت نظامی و سیاسی داشته است. قرارگیری کردشت در مسیر ارتباطی منطقه و نزدیکی آن به رود ارس باعث شد این نقطه در جریان جنگهای ایران و روسیه در دوره قاجار نیز نقش مهمی پیدا کند.
کاروانسرای یام که با نامهای کاروانسرای پیام و کاروانسرای شاهعباسی یام نیز شناخته میشود، یکی از بناهای تاریخی ارزشمند شهرستان مرند در استان آذربایجان شرقی است. این بنا در دامنههای کوههای میشو و در مسیر تاریخی ارتباطی تبریز و مرند قرار گرفته و موقعیت آن باعث شده است که در گذشته علاوه بر نقش اقامتی و تجاری، با شبکه ارتباطی و چاپاری منطقه نیز پیوند داشته باشد. کاروانسرای یام امروزه پس از مرمت، به مجموعهای اقامتی و گردشگری تبدیل شده و امکان تجربه اقامت در یک بنای تاریخی را برای گردشگران فراهم میکند.
گنبد غفاریه یکی از مهمترین بناهای تاریخی شهر مراغه و از یادگارهای ارزشمند معماری دوره ایلخانی است که در شمالغربی شهر، در مجاورت رودخانه صوفیچای قرار دارد. این بنای آجری در میان مجموعه آرامگاههای تاریخی مراغه جای میگیرد و از نظر فرم کلی، سازمان فضایی و شیوه تزئینات، ارتباط نزدیکی با دیگر بناهای آرامگاهی این شهر، بهویژه گنبد سرخ، دارد.
بیش از 20 سال است که سفرهایی با عنوان "سفرهای گروهی جاده ابریشم" از مبدا ایران برگزار میکنیم. سفرهایی به مقصد کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، برای بازدید از شهرهای تاریخی سمرقند، بخارا و خیوه.
